Muhasebe Ders Notları (Genel muhasebe, maliyet muhasebesi, vergi muhasebesi, şirketler muhasebesi) 2

 

III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

Kısa vadeli yabancı kaynaklar, dönen varlıkların ayrılmasında kullanılan ölçüye uygun olarak, en çok bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi sonunda ödenecek yabancı kaynakları kapsar.

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar,

30 MALİ BORÇLAR

32 TİCARİ BORÇLAR

33 DİĞER BORÇLAR

34 ALINAN AVANSLAR

36 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

şeklinde bölümlenir.

30 MALİ BORÇLAR

Kredi kurumlarına olan kısa vadeli borçlar ile kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçları ile sağlanan krediler ve vadesine bir yıldan daha az bir süre kalan uzun vadeli mali borçların ana para taksit ve faizlerini kapsar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

300 BANKA KREDİLERİ

301 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

302 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ (-)

303 UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ

304 TAHVİL ANAPARA BORÇ TAKSİT VE FAİZLERİ

305 ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER

306 ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER

308 MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKLARI (-)

309 DİĞER MALİ BORÇLAR

300 BANKA KREDİLERİ

Bu hesap, banka ve diğer finans kuruluşlarından sağlanan kısa vadeli kredilere ilişkin tutarları içeren hesap kalemidir.

İşleyişi :

Alınan kısa vadeli krediler bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

              /  
     
100 Kasa 100.000
    300 Banka Kredileri 100.000
    /  
     

Banka kredileri için yüklenilen maliyet bankaya ödenecek faizdir. Faiz giderleri 780 nolu hesapta muhasebeleştirilir.

              /  
     
780 Finansman Giderleri 5.000
    100 Kasa

(300 Banka Kredileri)

5.000
    /  
     

Kredinin geri ödemesi (anapara + faiz) birden fazla yıla sirayet ediliyorsa (veya geçici vergi dönemlerine sirayet eden geri ödemede)

              /  
     
780 Finansman Giderleri 2.000
    381 Gider Tahakkukları 2.000
    /  
     

Değerleme:

Banka Kredileri hesabında izlenen krediler, kayıtlı (mukayyet) değeri ile değerlenir. Yabancı paralı banka kredileri işlemin yapıldığı andaki kur üzerinden TL olarak kaydedilir. Ödeme sırasındaki fark kambiyo karı veya zararı olarak muhasebeleştirilir. Ödemeden önce bilanço günü gelirse kredi borcunun TL karşılığının o günkü kura göre düzeltilmesi söz konusu olur.

Örnek: Maliyet hesaplarını 7/A’ya göre tespit eden işletme 50.000 euro banka kredisi almış ve 1€ = 1-YTL’den krediyi kayıtlarına almıştır. 31.12.2006’de 1€ = 1,2-YTL’dir.

              /  
     
100 Kasa 5.000
    300 Banka Kredileri 5.000
    /  
     
              31.12.2006  
     
780 Finansman Giderleri 1.000
    300 Banka Kredileri 1.000
50.000 € x (1,2 – 1)
    /  
     

5228 sayılı Kanunla 01.01.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere VUK’nun 285. maddesinde yer alan “Borçlar mukayyet değeriyle değerlenir.” ibaresine “Mevduat veya kredi sözleşmelerine müstenit borçlar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır” hükmü eklenmiştir.  Dolayısıyla kredinin alındığı tarihten değerleme gününe kadar geçen günlerin faizi hesaplanarak finansman giderlerine dahil edilir.

Örnek: İşletme bir kredi kuruluşundan 1 Aralık 2006 günü 1 yıl vadeli ve % 50 faizle 360.000-YTL kredi almıştır. Kredi tutarı işletmenin bankadaki hesabına aktarılmıştır. Dönem sonunda ve ödeme zamanında yapılacak kayıtlar aşağıdaki şekilde olacaktır.

              01.12.2006  
     
102 Bankalar 360.000
    300 Banka Kredileri 360.000
    /  
     

Dönem sonunda yapılacak kayıt;

Faiz Gideri = Anapara x Vade x Faiz Oranı = 360.000 x 31 x 50
36.500 36.500

Faiz Gideri = 15.287,7-TL

    31.12.2006  
     
780 Finansman Giderleri 15.287,7
    381 Gider Tahakkukları 15.287,7
    /  
     

 

Vade sonunda yapılacak kayıt;

Faiz Gideri = Anapara x Vade x Faiz Oranı = 360 milyon x 334 x 50
36.500 36.500

Faiz Gideri ≈ 164.712,3-YTL

              30.11.2007  
     
300 Banka Kredileri 360.000
381 Gider Tahakkukları 15.287,7
780 Finansman Giderleri 164.712,3
    100 Kasa   540.000
    /  
     

 

 

 

303 UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ

Vadelerine bir yıldan fazla süre bulunmakla birlikte uzun vadeli kredilerin, bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek anapara taksitleri ile vadesi bir yılın altına düşenleri ve bunların tahakkuk ettiği halde henüz ödenmeyen faizlerini kapsar.

İşleyişi :

İşletmenin uzun vadeli borçlarından, bilançonun düzenlenme tarihini izleyen bir yıllık dönemde ödenecek olan taksitleri ve faizleri bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

304 TAHVİL ANAPARA BORÇ TAKSİT VE FAİZLERİ

Bilanço tarihinden itibaren bir yıl içinde ödenecek tahvil anapara borç taksitleri ile tahvillerin tahakkuk edip de henüz ödenmeyen faizlerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Yukarıda belirtilen tahvil anapara borç, taksit ve faizleri bu hesaba alacak, ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

Kısa vadeli borç haline gelen uzun vadeli tahvilli borcun aktarılması;

              /  
     
405 Çıkarılmış Tahviller xxx
    304 Tahvil Anapara Borç Taksit   

        ve Faizleri

xxx
    /  
     

Tahvil bedellerinin banka aracılığı ile ödenmesi;

              /  
     
304 Tahvil Anapara Borç Taksit   

         ve Faizleri

xxx
    102 Bankalar xxx
    /  
     

 

305 ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER

Tedavüldeki finansman bonoları ve banka bonoları gibi kısa vadeli para ve sermaye piyasası araçları karşılığında sağlanan fonlar bu hesapta izlenir.

 

 

İşleyişi :

Bu hesapta tanımlanan menkul kıymetler ihraç edildiğinde nominal bedel üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir. Ödenmeleri halinde hesaba borç kaydedilir.

Örnek: İşletme 1 Kasım 2006’de 3 ay vadeli % 60 faiz oranlı 1.000.000-YTL’lik finansman bonosunu nominal değerleri üzerinden satıyor. Senetler vadesinde ödeniyor.

 

              01.11.2006  
     
100 Kasa 1.000.000.
    305 Çıkarılmış Bonolar ve Sen. 1.000.000
Satış kaydı
    /  
     
              31.12.2006  
     
780 Finansman Giderleri 100.274
    381 Gider Tahakkukları 100.274
(1.000.000 x 61 x 60)/36.500 = 100.274

Dönem sonu faiz giderlerinin tahakkuku

    /  
     
    31.01.2007  
     
305 Çıkarılmış Bonolar ve Sen.   1.000.000
381 Gider Tahakkukları   100.274
780 Finansman Giderleri   50.954
    100 Kasa 1.151.228
(1 milyar x 31 x 60)/36.500 = 50.954

Ödeme

    /  
     

 

 

 

 

 

 

306 ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER

Çıkarılmış bonolar ve senetler kapsamına alınamayan diğer menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Yukarıda tanımlananlar dışında çıkarılmış diğer menkul kıymetler nominal bedel üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir. Ödenmeleri halinde borç kaydedilir.

308 MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKLARI (-)

Nominal değerinin altında ihraç edilen tahvil, senet vs. diğer menkul kıymetlerin nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki farkın gelecek döneme ait olan kısmı bu hesapta izlenir.

İşleyişi :

Nominal değerin altında ihraç edilen tahvil, senet vs. diğer menkul kıymetlerin nominal değeri ile satış fiyatı arasındaki farklardan gelecek döneme ait olanlar ve “408. Menkul Kıymetler İhraç Farkı Hesabı”ndan bu hesaba aktarılanlar bu hesabın borcuna, menkul kıymetin vadesine paralel olarak itfa edilmesi kaydıyla hesaplanan itfa tutarları, “66. Finansman Giderleri” grubundaki hesaplar karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir.

Örnek: İşletme 180 gün vadeli 400.000 YTL’lik finansman bonosunu peşin değeri olan 308.668- YTL üzerinden 1 Aralık 2006’de satılıyor. (Damga Vergisi ihmal edilmiştir)

              01.12.2006  
     
100 Kasa 308.668
308 Menkul Kıym. İhraç Farkları 91.332
    305 Çıkarılmış Bono ve Senetler 400.000
    /  
     

Muhasebenin dönemsellik ilkesi gereği 308 Menkul Kıymetler İhraç Farkları hesabında kayıtlı olan tutardan Aralık ayına ait kısım 2006 yılı hesaplarına alınmalıdır.

              31.12.2006  
     
780 Finansman Giderleri 15.729,4
    308 Menkul Kıym. İhraç Farkları 15.729,4
91.332 x (31/180)  = 15.729,4
    /  
     
              29.05.2007  
     
780 Finansman Giderleri 75.602,6
    308 Menkul Kıym. İhraç Farkları 75.602,6
Menkul kıymetler ihraç farklarından 2006’e ait olan kısmın dönem hesaplarına alınması
    /  
     
              29.05.2006  
     
305 Çıkarılmış Bono ve Senetler 400.000
    100 Kasa 390.866,8
    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 9.133,2
Gelir Vergisi  91.332.000 x % 10 = 9.133.200

Vadesi geldiğinde ödemenin yapılması

    /  
     

 

32 TİCARİ BORÇLAR

Kuruluşun ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz borçların kaydedildiği hesapları kapsar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

320 SATICILAR

321 BORÇ SENETLERİ

322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)

326 ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR

329 DİĞER TİCARİ BORÇLAR

320 SATICILAR

İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan senetsiz borçların izlendiği hesaptır. Ortaklar, ana kuruluş, iştirakler ve bağlı ortaklıklara olan senetsiz ticari borçların bilanço dipnotlarında gösterilmesi gerekir.

İşleyişi :

Senetsiz borcun doğması ile bu hesaba alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir.

Örnek:

  1. a) İşletme, satıcı Bay A’dan veresiye 1.000-YTL’lik mal alıyor.
  2. b) Satıcının işletme üzerine çektiği 200-YTL’lik poliçe kabul ediliyor.
  3. c) Alınan malın 100-YTL’lik kısmı iade ediliyor.
  4. d) Gönderilen mal için işletme adına satıcının 50-YTL’lik nakliye gideri ödediğini gösteren belgeler alınıyor.
  5. e) Satıcıya 500-YTL’lik ödeme yapılıyor.
  6. f) Satıcı, ciro üzerinden 60.-YTL indirim yaptığını bildiriyor.
  7. g) Kalan borç nakten ödeniyor.

(KDV ihmal edilecektir.)

a)   /  
     
153 Ticari Mallar 1.000
    320 Satıcılar 1.000
Kredili mal alımı
    /  
     
b)   /  
     
320 Satıcılar 200
    321 Borç Senetleri 200
Poliçe kabulü
    /  
     
c)   /  
     
320 Satıcılar 100
    153 Ticari Mallar 100
Alıştan İade
    /  
     
d)   /  
     
153 Ticari Mallar 50
    320 Satıcılar 50
Alınan mala ilişkin nakliye gideri
    /  
     
e)   /  
     
320 Satıcılar 500
    100 Kasa 500
Ödeme
    /  
     
f)   /  
     
320 Satıcılar 60
    649 Diğ. Olağan Gel. ve Karl. 60
Ciro primi
    /  
     
g)   /  
     
320 Satıcılar 190
    100 Kasa 190
Ödeme
    /  
     

è SPK’ya göre Satıcılar hesabı da reeskonta tabi tutulur. Ancak, bu vergi mevzuatı açısından vergiye tabi olmayan gelirdir.

Örnek: İşletme satıcılarından X limited şirketine 50.000 YTL borçlu olup 31.12.2006 itibariyle borcun vadesine 120 gün vardır. İşletme SPK mevzuatına tabi olduğundan ilgili borçla ilgili yaptığı reeskontu kayıtlarına geçirmiştir. (Faiz oranı % 50)

  1. a) İşletmenin hesaplayacağı reeskont tutarı ne kadardır.
  2. b) Yapılan işlemleri VUK’na göre değerlendiriniz.
  3. a) F = A – [ A x 360 / (360 + (m x t ))]

F = 50.000 – [50.000 x 360 / (360 + 0,50 x 120))]

F = 50.000 – 42.857

F = 7.143-YTL

              31.12.2006  
     
320 Satıcılar 7.143
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 7.143
    647.04 Vergiye Tabi Olmayan Gelir
    /  
     

veya

 

 

              31.12.2006  
     
320 Satıcılar 7.143
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 7.143
    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelirler 

        ve Matrahtan İndirilecek Tutarlar

7.143
    953Matrahtan İndirilecek

       Tutarlar Alacaklı Hes.

7.143
 
    /  
     
              01.01.2007  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 7.143
    320 Satıcılar 7.143
    /  
     
950 K.K.E.G. ve Matraha

        İlave Edil. Tutar

7.143
     951 K.K.E.G. ve Matraha

         İlave Edil. Tut. Alac. H.

7.143
 
    /  
     
  1. b) 2006 yılındaki reeskont faiz gelirleri vergiye tabi olmayan bir gelir olduğundan ticari kardan düşülerek vergiye tabi olan ticari kazanca (mali kara) ulaşılır.

2007 yılında ise reeskontun kapatılması sonucu ortaya çıkan reeskont faiz gideri kanunen kabul edilmeyen bir gider olduğundan vergi matrahına ulaşmada ticari kazanca eklenmektedir.

321 BORÇ SENETLERİ

İşletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan senede bağlanmış ticari borçlarının izlendiği hesaptır. Ortaklar ana kuruluş, iştirakler ve bağlı ortaklıklara olan senetli ticari borçların bilanço dipnotlarında gösterilmesi gerekir.

İşleyişi :

Borç senetleri tutarları bu hesaba alacak, ödenmesi halinde borç kaydedilir.

322 BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-)

Bilanço gününde, senetli borçların tasarruf değeri ile değerlemesini sağlamak üzere borç senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır.

İşleyişi :

Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba borç, “64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar” grubundaki “647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı”na gelir kaydedilir. İzleyen dönemde hu hesap “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubunun “657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabı”na aktarılarak kapatılır.

Örnek: İşletmenin dönem sonu envanterinde vadesine 240 gün kalan 10 milyar TL’lik alacak senedi ile vadesine 100 gün kalan 12 milyar TL’lik borç senedi bulunmakta olup her iki senette ticari ilişkiden kaynaklanmaktadır. Faiz oranı her iki senette de % 80’dir. Gerekli reeskont işlemlerini yaparak,

  1. a)12.2003’de yapılması gereken kayıtları gösteriniz.
  2. b) 2004 yılında yapılması gereken kayıtları yapınız.

 

 

 

Çözüm:

  1. a) FReeskont = A – [ A x 360 / (360 + (m x t )]

FAlacak    = 10.000 – [10.000 x 360 / (360 + 0,80 x 240)]

= 3.478

FBorç       = 12.000 – [12.000 x 360 / (360 + 0,80 x 100)]

= 2.182

              31.12.2006  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 3.478
    122 Alacak Senetleri Reeskontu 3.478
    /  
     
322 Borç Senetleri Reeskontu 2.182
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 2.182
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 3.478
    657 Reeskont Faiz Giderleri 3.478
    /  
     
    /  
     
647 Reeskont Faiz Gelirleri 2.182
    690 Dönem Karı veya Zararı 2.182
    /  
     

b)

              01.01.2007  
     
122 Alacak Senetleri Reeskontu 3.478
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 3.478
    /  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 2.182
    322 Borç Senetleri Reeskontu 2.182
    30.04.2007  
     
321 Borç Senetleri 12.000
    100 Kasa 12.000
    28.08.2007  
     
100 Kasa 10.00
    121 Alacak Senetleri 10.000
    31.12.2007  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 2.182
    657 Reeskont Faiz Giderleri 2.182
    31.12.2007  
     
647 Reeskont Faiz Gelirleri 3.478
    690 Dönem Karı veya Zararı 3.478
    /  
     

è Mükellef yıl sonunda mevcut alacak ve borç senetlerinin her ikisini de reeskont ayırmak zorundadır. Yani sadece alacak senetleri için reeskont hesaplayıp borç senetleri için reeskont hesaplamama hakkına sahip değildir. Böyle bir durumda VUK’na göre ayrılan reeskont da senedin nevine göre ya K.K.E.G. (Alacak Senetleri) ya da Vergiye Tabi Olmayan Gelir (Borç Senetleri) sayılır.

Örnek: 15.000 dolar tutarındaki bir senet 1$ = 45.-YK iken satıcıya veriliyor. Dönem sonunda 1$ = 50-YK’dir ve senedin vadesine 51 gün kalmıştır. Faiz oranı % 10’dur. İlgili senedi reeskonta tabi tutarak kur farkından kaynaklanan kambiyo kar veya zararını hesaplayıp 2006 ve 2007 yılında yapılması gereken kayıtları gösteriniz.

              /  
     
320 Satıcılar 6.750
    321 Borç Senetleri
15.000 x 45 = 6.750 6.750
    /  
     
              31.12.200  
     
656 Kambiyo Zararları 750
    321 Borç Senetleri
15.000 x (50 – 45) = 750 750
    /  
     

Fd   = 15.000 – [15.000 x 360 / (360 + (0,10 x 51)]

Fd   = 210 dolar

F    = 210 x 50

F    = 105-YTL

 

 

              31.12.2006  
     
322 Borç Senetleri Reeskontu 105
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 105
    /  
     
647 Reeskont Faiz Gelirleri 105
    690 Dönem Karı veya Zararı 105
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 750
    656 Kambiyo Zararları 750
    01.01.2006  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 105
    322 Borç Senetleri Reeskontu 105
    /  
     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DÖNEM AYIRICI HESAPLAR

180 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER

280 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER

180 nolu hesap bilanço dönemi yıllık olan işletmelerde; izleyen yılın aylarıyla, bilanço dönemi aylık olan işletmelerde ise; izleyen aylarla ilgili olarak ödenen giderlerin, ilgili aylarda gider hesaplarına alınıncaya kadar, bekletildiği hesaptır.

İzleyen aylarla ilgili olarak bir gider yapıldığında 180 nolu hesaba borç yazılır. Daha önce giderlere alınan bir harcamanın gelecek aylara ait olduğu belirlendiğinde de söz konusu gider, ilgili olduğu ayın giderlerine aktarılmak üzere, kaydedildiği hesaptan 180 nolu hesaba aktarılır.

Bir yıldan daha uzun dönemlerle ilgili olarak yapılan ve “280 Gelecek Yıllara Ait Giderler” hesabına alınmış bulunan giderlerden zamanın geçmesiyle “Gelecek aylara ait gider” niteliğini kazananlar da söz konusu hesabın (280 nolu hesabın) alacağına karşılık bu hesaba (180 nolu hesaba) borç yazılır.

Örnek: İşletme 1 Eylül 2006 tarihinde 2 yıllık kira tutarı olan 7.200-YTL’yi peşin olarak ödüyor.Ödemede, %22 gelir vergisi kesintisi yapılıyor. Mali tablolarını

  1. a) yıllık
  2. b) aylık

dönemler itibariyle düzenleyen işletme açısından gerekli kayıtları yapınız.

  1. a) Yıllık dönemler itibariyle mali tablo düzenleyen işletme:

Yıllık  dönemler itibariyle mali tablo düzenleyen işletmelerde “180 Gelecek Aylara Ait Giderler” hesabı sadece izleyen yılın giderlerini izlemekte kullanılacaktır.

              01.09.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 1.200
       Eylül, Ekim, Kasım, Aralık 2006 Kira Gideri
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler 6.000
    100 Kasa 5.616
    360 Ödenecek Vergiler ve Fon. 1.584
           Gelir Vergisi  1.584
    31.12.2006  
     
180 Gelecek Aylara Ait Giderler 3.600
    280 Gelecek Yıllara Ait Gid. 3.600
    /  
     

 

 

 

    01.01.2007  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 3.600
        Ocak – Aralık 2007 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 3.600
    31.12.2007  
     
180 Gelecek Aylara Ait Giderler 2.400
    280 Gelecek Yıllara Ait Gid. 2.400
    /  
     
    01.01.2008  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 2.400
        Ocak – Ağustos 2008 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 2.400
    /  
     

 

  1. b) Aylık dönemler itibariyle mali tablo düzenleyen işletme:
              01.09.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
       Eylül 2006 Kira Gideri
180 Gelecek Aylara Ait Gİderler 900
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler 6.000
    100 Kasa 5.616
    360 Ödenecek Vergiler ve Fon. 1.584
           Gelir Vergisi  1.584
    /  
     
    01.10.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
        Ekim 2005 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 300
    /  
     

 

 

    01.11.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
       Kasım 2006 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 300
    /  
     
    01.12.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
       Aralık 2006 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 300
    31.12.2006  
     
180 Gelecek Aylara Ait Giderler 3.600
    280 Gelecek Yıllara Ait Gid. 3.600
    /  
     
    01.01.2007  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
        Ocak 2007 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 300
2007 yılında her ayın kirası bu şekilde giderlere aktarılacak
    /  
     
    31.12.2007  
     
180 Gelecek Aylara Ait Giderler 2.400
    280 Gelecek Yıllara Ait Gid. 2.400
    /  
     
    01.01.2008  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 300
        Ocak 2008 Kira Gideri
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 300
2008 yılında Eylül ayına kadar her ayın kirası bu şekilde giderlere aktarılacak
    /  
     

181 GELİR TAHAKKUKLARI

281 GELİR TAHAKKUKLARI

Bilanço tarihi itibariyle doğmuş ancak istenebilir duruma gelmemiş gelirlerin, gelir hesaplarına alınmasında kullanılan ve ilgililere kesin borç kaydı yapılamayan alacakları gösteren hesaptır. İlgiliden istenebilir duruma gelmiş gelirler bu hesaba değil, alacağın türüne uygun alacak hesaplarına kaydedilir.

Örnek: İşletme 1 Kasım 2006 tarihinde aktifine kayıtlı kamyonunu, 3 aylığına ve kirasını kira dönemi sonunda almak üzere 2.400-YTL’ye kiraya veriyor. Kira, sözleşme uyarınca, süre sonunda nakden tahsil ediliyor.

              31.12.2006  
     
181 Gelir Tahakkukları 1.600
    649 Diğer Olağan Gel.ve Karlar 1.600
    /  
     
    31.01.2006  
     
100 Kasa 2.832
    181 Gelir Tahakkukları 1.600
    649 Diğ. Olağan Gelir ve Karlar 432
    391 Hesaplanan KDV (*) 800
(*) 2.400 x  % 18 = 432-YTL
    /  
     

380 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER

480 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER

İzleyen bilanço dönemlerine ait olmak üzere peşin tahsil edilen gelirler 380 nolu hesaba kaydedilir. (Hesap, aylık bilanço düzenleyen işletmelerde aylık dönemler için de kullanılır)

Gelecek bilanço dönemlerine ait peşin tahsil olunan gelirlerin 1 yıldan uzun süreye ait kısımları ise 480 nolu hesapta izlenir.

İzleyen aylara ait gelirin tahsilinde ya da gelecek yıllara ait kısa vadeli olma niteliği kazanmasında, 180 nolu hesaba alacak yazılır. İlgili dönemde (aylık mali tablo düzenleyen işletmelerde izleyen ayda) gelir, 180 nolu hesabın borcuna karşılık, gelir hesaplarına aktarılır.

Örnek: Büro makineleri bakımı yapan işletme, 8 aylık bakım ücreti olan 800-YTL’yi % 18 KDV ile birlikte 1 Kasım günü tahsil ediyor.

Bakım ücretinin tahsil edilmesi ve 2 aylık gelirin sonuç hesaplarına alınması:

    01.11.2006  
     
100 Kasa 944
    600 Yurtiçi Satışlar 200
    480 Gelecek Yıllara Ait Gel. 600
    391 Hesaplanan KDV 144
    /  
     

Yıl sonunda süresi 1 yılın altına inen gelirin kısa vadeli kaleme aktarılması:

    31.12.2005  
     
480 Gelecek Yıllara Ait Gel. 600
    380 Gelecek Aylara Ait Gel. 600
    /  
     

İzleyen yılda peşin gelirin, gelir hesaplarına alınması:

    01.01.2006  
     
380 Gelecek Aylara Ait Gel. 600
    600 Yurtiçi Satışlar 600
    /  
     

381 GİDER TAHAKKUKLARI

481 GİDER TAHAKKUKLARI

Doğmuş olupta bilanço günü itibariyle alacaklısı tarafından istenebilir duruma gelmemiş bulunan giderlerin tahakkuk ettirildiği hesaptır.

381 nolu hesap, giderin tahakkuk ettirilmesinde ya da uzun vadeli gider tahakkuklarının kısa vadeli nitelik kazanmasında alacaklandırılır.

Örnek: İşletme satın alınan malların geçici olarak depolanması için 1 Aralık günü 2 aylığına depo kiralıyor. Kira süresi sonunda 400-YTL kira ve % 18 KDV nakden ödeniyor.

    01.12.2005  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 200
    381 Gider Tahakkukları 200
Aralık Ayı giderinin tahakkuku
    /  
     
    31.01.2006  
     
381 Gider Tahakkukları 200
770 Genel Yönetim Giderleri 200
191 İndirilecek KDV 72
    100 Kasa 472
Kira giderinin ödenmesi
    /  
     

 

 

 

V- ÖZKAYNAKLAR

 

İşletme sahip veya sahiplerinin işletme , işletrme kişiliğinin aktifleri üzerindeki toplam haklarının parasal ifadesidir.

Özkaynaklar

  1. Ödenmiş Sermaye

Sermaye

Ödenmemiş Sermaye(-)

  1. Sermaye Yedekleri

Hisse Senedi İhraç Primleri

Hisse Senedi İptal Yedekleri

Yeniden Değerleme Değer Artışları

 

  1. Kar Yedekleri

Yedekler

Özel Fonlar

  1. Geçmiş Yıl Karları
  2. Geçmiş Yıl Zararları
  3. Dönem Karı/Zararı

 

Sermaye yedekleri işletme faaliyetleri sonucunda yaratılan kar dışındaki etmenlerce artırılabilir.

 

Ortak Ödemeleri:

520 – İhraç Primleri : Çıkarılan senetlerin yazılı değerinin üzerinde satılması halinde fazlalık kısım bu hesapta izlenir.

521 – Hisse Senedi İptal Karları : İptal edilen hisse senetlerinin bedellerine mahsuben yapılan ödemelerin, bunların yerine çıkarılan hisse senetlerinden elde edilen hasılat noksanı kapatıldıktan sonra artan kısmın izlendiği hesaptır.

Özkaynak Düzeltmeleri:

 

522- Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Değer Artışları

523- İştirakler Yeniden Değerleme Değer Artışları

524- Maliyet Artış Fonu

 

 

 

 

Örnek: X A.Ş. 100.000-YTL sermaye arttırmaya karar vermiş ve hisse senedi çıkarmıştır. Ancak bankadan gelen bilgiden hisse senetlerinin  140.280-YTL’ye satıldığı anlaşılmıştır.

 

    /  
     
501 Ödenmemiş semaye 100.000
    500 Sermaye 100.000
Sermaye Taahhüdü
    /  
     
102 Bankaları 140.280
    501 Ödenmemiş Sermaye 100.000
    520 Hisse Senedi İhraç Primi       40.280
Satış İşlemi

 

Daha sonra ortaklarına 30.000-YTL ortaklara bedelsiz pay vermiştir.

 

    /  
     
520 Hisse Senedi İhraç Primi 30.000
    500 Sermaye 30.000
Ortaklara Bedelsiz Pay Verilmesi

 

Kar Yedekleri

İşletme karlarının gelecekte ortaya çıkacak riskleri karşılamak amacıyla ayrılan bölümlere yedekler ya da yedek akçeler denir. Şirketler için önemlidir.

Dönem Net Karı:  I) Yedek Bırakılacak Kar

  1. II) Dağıtılabilir Kar

Yedekler

  • Yasa gereği ayrılan Yasal Yedekler
  • Ana Sözleşme Gereği Ayrılan Statü Yedekleri
  • Şirket Genel Kurul Kararına Göre Ayrılan Olağanüstü Yedekler(İhtiyari Yedekler)

 

Yedekler için Tek Düzen Hesap Planında Yedek Akçenin Ayrılmasının dayanağına göre ayrı Defteri Kebir Hesabı açılabilir.

 

  1. Tertip Yedek Akçe: Sermaye şirketleri safi karın %5’ini I. Tertip Yedek Akçe olarak ayırmak zorundadırlar. (Ödenmiş semayenin %20 !sine buluncaya kadar)
  2. Tertip Yedek Akçe: Dağıtılmasına karar verilen karın %10’u kadar II. Tertip akçe ayrılabilir. (Ticaret Kanunu Gereği)

Kar Yedeklerinin İşleyişi

    /  
     
570 Geçmiş Yıl Karları xxxxxxxxx
    540- Yasal Yedekler xxxxx
                 I. Tertip Yedek Akçe          xxxxx
                II. Tertip Yedek Akçe          xxxxx
    541 Statü Yedekleri          xxxxx
    542 Olağanüstü Yedekler          xxxxx
    549 Özel Fonlar          xxxxx
    331 Ortaklar Borçlar          xxxxx
 

ORNEK : Ödenmiş sermayesi 100.000  YTL olan X A.Ş. 2006 yılı net karının dağıtımı ile ilgili olarak Ticaret Kanunu, Ana Sözleşmesi ve Genel Kurul Kararı gereği aşağıdaki  işlemleri yapmıştır.

Kar Tutarı: 10.000 YTL

Önceden Ayrılan I. Tertip yedek akçe : 2.500 YTL

 

  1. Tertip yedek akçe: 10.000 x %5: 500 YTL
  2. Tertip yedek akçe: 500 YTL

Ana Sözleşme Gereği Ayrılan Yedek Akçe : 2.000

Şirket genel kurul kararı gereği ayrılan olağanüstü Yedek :  1.500

 

    /  
     
570 Geçmiş Yıl Karları 10.000
    540- Yasal Yedekler 1.000
                 I. Tertip Yedek Akçe    500
                II. Tertip Yedek Akçe    500
    541 Statü Yedekleri 2.000
    542 Olağanüstü Yedekler 1.500
    331 Ortaklar Borçlar 5.500
Kar Dağıtımı

MALİYET HESAPLARI

Maliyet hesapları, mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır.

Bu bölümde yer alan gider hesapları uygulamada esneklik sağlamak üzere iki seçenek halinde 7/A ve 7/B olarak sunulmuştur. 7/A seçeneğinde giderler defter-i kebirde fonksiyon esasına göre, 7/B seçeneğinde ise çeşit esasına göre belirlenmiştir. Bu suretle, işletmelere giderlerin bölümlenmesinde ve defter-i kebirde izlenmesinde kendi organizasyon yapılarına, büyüklüklerine ve ihtiyaçlarına göre düzenleyebilmeleri için kolaylık sağlanmış, farklı maliyet hesaplama yöntemlerine uyulabilmesi açısından da geniş bir esneklik tanınmıştır.

7/A SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI

Ek mali tabloları düzenlemek durumunda olan üretim ve hizmet işletmeleri için zorunlu olan 7/A seçeneğinde; giderler, esas defterlerde fonksiyon esasına göre belirlenmiştir. Eş zamanlı kayıt yönteminin kullanılması önerilen bu uygulamada, giderler yapıldıkları anda ilgili defter-i kebir hesaplarına “Fonksiyon Esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Gider çeşitlerinin izleneceği yardımcı defter kayıtlarının, giderlerin ait oldukları gider yerlerini de gösterecek şekilde tutulması durumunda, yöntem amacına uygun biçimde yürütülmüş olacaktır. Bu kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına, hem çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izlendiğinden; muhasebe kayıtlarının azaltılmasına ve her kademenin üretim ve hizmet maliyetlerinin belli bir düzen içinde oluşturulmasına olanak sağlamaktadır.

Bu uygulamada, maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenmiştir.

70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

(Maliyet muhasebesinin genel muhasebeden bağımsız çalışması durumunda bu grup çalıştırılır.)

71 Direkt İlkmadde ve Malzeme Giderleri

72 Direkt İşçilik Giderleri

73 Genel Üretim Giderleri

74 Hizmet Üretim Maliyeti

75 Araştırma Geliştirme Giderleri

76 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

77 Genel Yönetim Giderleri

78 Finansman Giderleri

 

710 Direkt İlkmadde ve Malzeme Giderleri :

Bu giderler, esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, mamulün bünyesine giren, mamulün temel öğesini oluşturan ve mamulün bünyesine doğrudan yüklenebilen maddelerin kullanımı fiili tutarlarla bu hesapta izlenir. Üretimde kullanılmayan ve satılan ilkmadde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez.

 

 

 

 

İşleyişi :

Dönem içinde üretimde kullanılmak üzere ana ve yardımcı üretim yerlerinde ambardan çekilen direkt maddeler bu hesabın borcuna, “150 İlkmadde ve Malzeme Hesabı”nın alacağına kaydedilir. Eş zamanlı kayıt sistemi uygulayan işletmelerde giderlerin tahakkuk kaydının yapılmasını sağlamak üzere düzenlenen fişde, gider çeşidi ile gider yeri kodunun yazılması esastır.

Hesapla ilgili yapılan düzeltmeler hesabın alacağına kaydedilir. Dönem sonlarında hu hesap, “711 Direkt İlkmadde ve Malzeme Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabı :

Bu giderler esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, belli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilen işçilik giderlerini kapsar. Bu giderler hangi mamul veya mamul grubu için harcandığı izlenebilen ve herhangi bir dağıtım anahtarına gerek duymadan, işçi başına düşen çalışma süresi ölçülebilen işçilik giderlerinden oluşur.

730 Genel Üretim Giderleri :

İşletmenin üretimi ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilkmadde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlendiği hesaptır.

Bu giderlerin;

– Üretim ve hizmet maliyeti ile ilgili bir gider niteliğini taşıması,

– Çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetlerine yansıtılabilir nitelikte olması, gerekir.

Tahakkuk eden giderler bu hesabın borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında “731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

740 Hizmet Üretim Maliyeti

Hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin fiili tutarları bu hesabın horcuna kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap “741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma” hesabı ile karşılaştırılarak kapatılır.

750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri :

Üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini düşürmek, satışlarını arttırmak, bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve işlemler bulmak, üretimde kullanılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak, satış ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek ve diğer bir deyişle ticari alana uygulanması için yapılan giderlerin kaydedildiği hesaptır.

Aktifleştirilmeyen araştırma ve geliştirme giderleri ile aktifleştirilmiş olanlardan bu döneme isabet eden itfa payları bu hesabın borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, “751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri :

Mamulün stoklara verildiği ve hizmetin tamamlandığı andan itibaren bu mal ve hizmetlerin alıcılara teslimine kadar yapılan giderler bu hesaba borç kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, “761 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

770 Genel Yönetim Giderleri :

Bir işletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve kadro kuruluşu, büro hizmetleri, kamu ilişkileri, güvenlik, hukuk işleri, personel işleri, kredi ve tahsilatı da kapsayan muhasebe ve mali işler servislerin giderleri bu hesaba borç kaydedilir. Dönem sonlarında bu hesap, ” 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı” ile karşılaştırılarak kapatılır.

780 Finansman Giderleri Hesabı :

İşletme faaliyetlerinin aksamadan yürütülebilmesi amacıyla borçlanılan tutarlarla ilgili faiz, kur farkları, komisyon ve benzeri giderler bu hesaba borç kaydedilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7/A Seçeneği:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hizmet İşletmelerinde Maliyet Hesapları: (7/A)

Eğer hizmet işi, yıllara yaygın inşaat onarım işi ise aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hizmet işi, yıllara yaygın inşaat ve onarım işi değilse üretim işletmelerinde olduğu gibi yansıtma hesapları 630, 631, 632, 660, 661 nolu hesaplara, 741 nolu hesap ise 622 nolu hesaba kaydolunur.

Örnek: 7/A seçeneğini kullanan bir üretim ve hizmet işletmesinin dönem sonu itibariyle maliyet hesaplarının bakiyeleri aşağıdaki gibidir.

710 Dir. İlkmadde ve Malz. Gid.      : 1.000

720 Direkt İşçilik Diderleri                : 1.200

730 Genel Üretim Giderleri              :    800

740 Hizmet Üretim Maliyeti             :    300

750 Araştırma ve Geliştirme Gid.    :      40

760 Paz. Satış ve Dağıtım Gid.       :    250

770 Genel Yönetim Giderleri           :    300

780 Finansman Giderleri                 :    120

Dönem sonunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

1) Finansman giderlerinin 80YTL’lik kısmı kısa vadeli borçlanma gideridir.

2) Dönem içerisinde 2.300-YTL tutarında üretim tamamlanmıştır.

3) Üretimi tamamlanan 2.000-YTL’lik mal satışa sunulup 2.500-YTL’ye sayılmıştır.

4) Dönem içerisinde 750-YTL’lik hizmet geliri elde edilmiştir.

5) Dönem başı mamul ve yarı mamul stoku yoktur.

İstenilen: İşletmenin dönem sonunda yapması gerekli kayıtları yapıp gelir tablosunu düzenleyiniz.

              /  
     
151 Yarı Mamuller – Üretim 3.000
    711 Dir. İlk. M.M. Gid. Yans. H. 1.000
    721 Dir. İşçilik Gid. Yans. H. 1.200
    731 Genel Üretim Gid. Yans. H. 800
    /  
     
622 Satılan Hizmet Maliyeti 300
630 Ar-Ge Giderleri 40
631 Paz. Sat. ve Dağ. Gid. 250
632 Genel Yönetim Gid. 300
660 Kısa Vad. Borç. Gid. 80
661 Uzun Vad. Borç. Gid. 40
    741 Hizm. Üretim Mal. Yans. H. 300
    751 Ar-Ge Gid. Yans. H. 40
    761 Paz. Sat. ve Dağ. G. Yans. H. 250
    771 Genel Yönetim Gid. Yans. H. 300
    781 Finansman Gid. Yans. H. 120
    /  
     
711 Dir. İlk. M.M. Gid. Yans. H. 1.000
721 Dir. İşçilik Gid. Yans. H. 1.200
731 Genel Üretim Gid. Yans. H. 800
741 Hizm. Üretim Mal. Yans. H. 300
751 Ar-Ge Gid. Yans. H. 40
761 Paz. Sat. ve Dağ. G. Yans. H. 250
771 Genel Yönetim Gid. Yans. H. 300
781 Finansman Gid. Yans. H. 120
    710 Dir. İlk. M.M. Gid. 1.000
    720 Dir. İşçilik Gid. 1.200
    730 Genel Üretim Gid. 800
    740Hizm. Üretim Mal. 300
    750 Ar-Ge Gid. 40
    760 Paz. Sat. ve Dağ. G. 250
    770 Genel Yönetim Gid. 300
    780 Finansman Gid. 120
    /  
     
    /  
     
152 MAmuller 2.300
    151 Yarı Mamuller – Üretim 2.300
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 1.010
    622 Satılan Hizmet Maliyeti 300
    630 Ar-Ge Giderleri 40
    631 Paz. Sat. ve Dağ. Gid. 250
    632 Genel Yönetim Gid. 300
    660 Kısa Vad. Borç. Gid. 80
    661 Uzun Vad. Borç. Gid. 40
    /  
     
620 Satılan Mamul Maliyeti 2.000
    152 Mamuller 2.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 2.000
    620 Satılan Mamul Maliyeti 2.000
    /  
     
600 Yurtiçi Satışlar 3.250
– Mal Satışı      2.500.000.000
– Hizmet Geliri   750.000.000
    690 Dönem Karı veya Zararı 3.250
    /  
     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gelir Tablosu:

  1. A) BRÜT SATIŞLAR ………………………………………………. 250

600 Yurtiçi Satışlar …….3.250

  1. B) SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) ………………………………………. –

NET SATIŞLAR …………………………………………………..           3.250

  1. C) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) ………………………………….. (2.300)

620 Satılan Mamuller Maliyeti (-) ……2.000

622 Satılan Hizmet Maliyeti (-) ……….   300

BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI ………………………   950

  1. D) FAALİYET GİDERLERİ (-) …………………………………… (590)

630  Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-) ……….40

631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (-)..250

632 Genel Yönetim Giderleri (-) …………………..300

FAALİYET KARI VEYA ZARARI…………………………              360

  1. E) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GEL. VE KÂR.. –
  2. F) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİD. VE ZAR. (-) –
  3. G) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) ………………………………… (120)

660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (-)  80

661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri (-) 40

OLAĞAN KAR VEYA ZARAR………………………………               240

  1. H) OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR ……………………….. –
  2. I) OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ………………… –

DÖNEM KARI VEYA ZARARI……………………………….   240

İ) DÖN. KARI, VER. VE DİĞ. YAS. YÜK. KARŞ. (-) ……..       (72)

(240 x % 30)

DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI……………………….    168

7/B SEÇENEĞİNDE MALİYET HESAPLARI

Ek mali tablo düzenlemek zorunda olmayan ticaret işletmeleri, küçük hizmet işletmeleri ve küçük üretim işletmelerinden isteyenler, giderlerin izlenmesinde bu seçeneği uygular.

Bu uygulamada; giderler defter-i kebirde maliyet dönemi boyunca çeşit esasına göre izlenir. Maliyet çıkarma dönemlerinde, söz konusu giderler gider dağıtım tablosu aracılığıyla fonksiyonlarına dönüştürülerek ilgili gider yerlerine ve hizmet veya mamul maliyetlerine veya sonuç hesaplarına aktarılır.

Gider çeşitlerinin fonksiyonlarına dönüştürülmesinde ve ilgili gider yerlerine yüklenmesinde, işletmeler isterlerse gider çeşidi hesaplarından ilgili gider yerlerine ve fonksiyonel gider hesaplarına aktarmalar yapılmasını gerektirecek kayıt düzenini seçerler. İsterlerse, eş zamanlı kayıt düzenini bu seçenek için de kullanarak yardımcı defterlerde fonksiyonel gider hesaplarını ve gider yerlerini izleyebilirler. Bu suretle gider çeşitleri tahakkuk ettikçe ilgili defter-i kebir hesaplarında izlenirken; aynı anda yardımcı defterlerde fonksiyonlarına göre izlenip eş zamanlı olarak gider yerlerine aktarılabilir.

7/B seçeneğinde işletmeler 79 No.lu gruptaki maliyet hesaplarını kullanır.

Bu uygulamada maliyet hesap grupları aşağıdaki gibi bölümlenir:

790 ilk Madde ve Malzeme Giderleri

791 İşçi Ücret ve Giderleri

792 Memur Ücret ve Giderleri

793 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

794 Çeşitli Giderler

795 Vergi, Resim ve Harçlar

796 Amortismanlar ve Tükenme Payları

797 Finansman Giderleri

798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları

799 Üretim Maliyet Hesabı

Hesapların İşleyişi :

Giderler tahakkuk ettikçe dönem boyunca 790-797 no.lu çeşit esasına göre bölümlenmiş ilgili gider hesaplarının borcuna kaydedilir.

Üretim ve Hizmet işletmelerinde, maliyet çıkarma dönemlerinde düzenlenen gider dağıtım tablosu sonucuna göre fonksiyonlarına ve gider yerlerine göre gruplanan çeşit hesaplarının toplam tutarları, “798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı” alacağı ile “799 Üretim Maliyet Hesabı”na ve “630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri”, “631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri”, “632 Genel Yönetim Giderleri”, “66 Finansman Giderleri” grubunun ilgili hesabına, “680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları” hesaplarının ilgili olanlarına veya aktifleşmesi gereken tutarlar ise ilgili aktif hesaplarının borcuna kaydedilir. Dönem sonlarında “799 Üretim Maliyet Hesabı”, üretim işletmelerinde 151 Yarı Mamuller Üretim” ve “152 Mamuller” hesaplarına, hizmet işletmelerinde ise “622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı”na devredilerek kapatılır.

Ticaret işletmelerinde ise dönem boyunca gider çeşitleri hesabının borcuna kaydedilen tutarlar, dönem sonlarında fonksiyonlarına dönüştürülerek sonuç hesapları arasında yer alan 630, 631, 632 hesapları ile 66 Finansman Giderleri” grubunun ilgili hesabının borcuna, “798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesapları”nın alacağına yazılır. 798 ile 790-797 numaralı hesaplar dönem sonlarında karşılaştırılarak kapatılır.

790 İlk Madde ve Malzeme Giderleri

Mal ve hizmetlerin üretilmesini, işletme faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilkmadde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimle ilgili dışarıyla yaptırılan işleri kapsar.

791 İşçi Ücret ve Giderleri

İşletme faaliyetlerini yürütmek üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen, (Esas işçilik, fazla mesai, üretim primleri, ikramiyeler, yıllık izin ücretleri, S. Sigorta işveren primi, gece primi, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal yardımlar ve işçilere ait diğer giderler gibi) her türlü tutarları kapsar.

792 Memur Ücret ve Giderleri

İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetler gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan aylıklı yönetici, memur, büro personeli vb. için tahakkuk ettirilen her türlü tutarları kapsar.

793 Dışardan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim pazarlama ve diğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler (elektrik, su, gaz bakım ve onarım, haberleşme, nakliye ile diğer fayda ve hizmetler) için yapılan giderleri kapsar.

794 Çeşitli Giderler

Yukarıda belirtilen giderler dışında, işletme faaliyetlerini sürdürmek için yapılması gerekli olan giderleri kapsar. Sigorta giderleri, kira giderleri, yolluk giderleri dava icra ve noter giderleri, iştirak payı ve aidat giderleri, çeşitli giderler gibi giderler bu grupta yer alır.

795 Vergi, Resim ve Harçlar

Mevzuat gereğince tahakkuk ettirilen gider niteliğindeki vergi, resim ve harçları kapsar.

796 Amortismanlar ve Tükenme Payları

Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile, özel tükenmeye tabi varlıklar için ayrılan amortisman gideri ile tükenme paylarını kapsar.

797 Finansman Giderleri

İşletmenin gerek yatırım gerekse işletme sermayesi ihtiyacını karşılamak üzere yaptığı kısa veya uzun vadeli borçlanmaların faiz, komisyon ve kur farklarını kapsar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7/B Seçeneği:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Örnek: 7/B seçeneğine göre giderlerini muhasebeleştiren işletmenin Aralık ayı işlemleri aşağıdaki gibidir.

1) İşletme nakil vasıtaları için 500-YTL’lik sigorta primi ödemiştir. Bu harcama genel yönetime aittir.

2) İşletme su tesisatının onarımını 600-YTL’ye yaptırmıştır. Bu harcamanın yarısı genel yönetime, diğer yarısı pazarlama, satış ve dağıtım bölümüne aittir.

3) İşletme mevcut taşıtları için 2.700-YTL amortisman hesaplamıştır. Amortisman giderlerinin 1/3’ü genel yönetime, 1/3’ü pazarlama, satış ve dağıtım bölümüne, 1/3’ü de araştırma geliştirme bölümüne aittir.

4) Banka, işletmeye 800-YTL’lik borçlanma faizini gösterir dekontu göndermiştir. Alınan kredilerin yarısı kısa vadelilere, yarısı uzun vadelilere aittir. Bu oran faiz giderleri için de geçerlidir.

– İşletme, ödemeleri nakden yapmıştır.

– KDV ihmal edilecektir.

İşletmenin Aralık ayı işlemleri ve dönem sonu işlemlerinin kayıtlarını yapınız.

              …12……  
     
794 Çeşitli Giderler 500
    100 Kasa 500
Sigorta Primi Ödemesi
    …12……  
     
793 Dış. Sağlanan Fayda ve Hizm. 600
    100 Kasa 600
Su Tesisatı Onarımı
    …12……  
     
796 Amortisman ve Tük. Payl. 2.700
    257 Birikmiş Amortismanlar 2.700
Amortisman Giderleri
    …12……  
     
797 Finansman Giderleri 800
    300 Banka Kredileri 400
    400 Banka Kredileri 400
Borçlanma Faizi
    /  
     

 

 

 

 

Giderlerin fonksiyonlarına göre dağılımı aşağıdaki gibi olacaktır.

Toplam Giderler Araştırma Geliştirme Pazarlama Sat. ve Dağ. Genel Yönetim Finansman
793 Dış. Sağ. Fay.ve H. 600 300 300
794 Çeşitli Giderler 500 500
796 Amortisman ve T. P. 2.700 900 900 900
797 Finansman Giderleri 800 800
4.600 900 1.200 1.700 800

 

 

    31.12……  
     
630 Ar-Ge Giderleri 900
631 Paz. Sat. ve Dağ. Gid. 1.200
632 Genel Yönetim Gid. 1.700
660 Kısa Vad. Borç. Gid. 400
661 Uzun Vad. Borç. Gid. 400
    798 Gider Çeşitleri Yans. Hes. 4.600
    /  
     
798 Gider Çeşitleri Yans. Hes. 4.600
    793 Dış. Sağlanan Fayda ve Hizm. 600
    794 Çeşitli Giderler 500
    796 Amortisman ve Tük. Payl. 2.700
    797 Finansman Giderleri 800
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 4.600
    630 Ar-Ge Giderleri 900
    631 Paz. Sat. ve Dağ. Gid. 1.200
    632 Genel Yönetim Gid. 1.700
    660 Kısa Vad. Borç. Gid. 400
    661 Uzun Vad. Borç. Gid. 400
    /  
     

 

 

 

 

 

GELİR TABLOSU HESAPLARI

Gelir Tablosu, işletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net karını veya dönem net zararını kapsar.

Gelirler gelir tablosu hesaplarına doğrudan alınırlar. Giderlerden faaliyet giderleri ile finansman giderleri 7’li gruptaki hesaplardan gelir tablosu hesaplarına yansıtılır. Bunun dışındaki giderler doğrudan gelir tablosu hesaplarına alınır.

Gelir tablosunda yer alan kalemler aşağıdaki gibidir.

  1. A) BRÜT SATIŞLAR

600 Yurtiçi Satışlar

601 Yurtdışı Satışlar

602 Diğer Gelirler

  1. B) SATIŞ İNDİRİMLERİ (-)

610 Satıştan İadeler (-)

611 Satış İskontoları (-)

612 Diğer İndirimler (-)

NET SATIŞLAR

  1. C) SATIŞLARIN MALİYETİ (-)

620 Satılan Mamuller Maliyeti (-)

621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti (-)

622 Satılan Hizmet Maliyeti (-)

623 Diğer Satışların Maliyeti (-)

BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI

  1. D) FAALİYET GİDERLERİ (-)

630  Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-)

631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (-)

632 Genel Yönetim Giderleri (-)

FAALİYET KARI VEYA ZARARI

  1. E) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KÂRLAR

640 İştiraklerden Temettü Gelirleri

641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri

642 Faiz Gelirleri

643 Komisyon Gelirleri

644 Konusu Kalmayan Karşılıklar

645 Menkul Kıymet Satış Karları

646 Kambiyo Karları

647 Reeskont Faiz Gelirleri

649 Faaliyetle İlgili Diğer Gelir ve Karlar

 

  1. F) DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)

653 Komisyon Giderleri (-)

654 Karşılık Giderleri (-)

655 Menkul Kıymet Satış Zararları (-)

656 Kambiyo Zararları (-)

657 Reeskont Faiz Giderleri (-)

659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar (-)

  1. G) FİNANSMAN GİDERLERİ (-)

660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (-)

661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri (-)

OLAĞAN KAR VEYA ZARAR

  1. H) OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR

671 Önceki Dönem Gelir ve Karları

679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar

  1. I) OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-)

680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları (-)

681 Önceki Dönem Gider ve Zararları (-)

689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar (-)

DÖNEM KARI VEYA ZARARI (690)

İ) DÖNEM KARI, VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) (691)

DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI (692)

 

è Kurum, kar dağıtımı yapmıyorsa 691 nolu hesap sadece kurumlar vergisi ve yürürlükteyse fon payını içerir.

è Kurum, kar dağıtımı yapıyorsa, 691 nolu hesap kurumlar vergisi ve yürürlükteyse fon payıyla birlikte, gelir vergisi stopajını içerir.

è Dönem sonunda gelir ve gider hesapları Dönem Karı veya Zararı Hesabına aktarılarak kapatılır. Bu amaçla gider hesapları Dönem Karı veya Zararı Hesabının borç tarafına aktarılır. Gelir hesapları ise Dönem Karı veya Zararı Hesabının alacak tarafına aktarılır. Bu hesap borç kalanı verirse, işletmenin dönem zararı ortaya çıkar. Dönem Karı veya Zararı hesabı alacak kalanı verirse, işletmenin dönem karı ortaya çıkar.

 

 

 

 

 

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI
B) SATIŞ İNDİRİMLERİ A) BRÜT SATIŞLAR
610 Satıştan İadeler 600 Yurtiçi Satışlar
611 Satış İskontoları 601 Yurtdışı Satışlar
612 Diğer İndirimler 602 Diğer Gelirler
C) SATIŞLARIN MALİYETİ E) DİĞ. FAAL. OLAĞAN GEL. VE KARLAR
620 Satılan Mamuller Maliyeti 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri
622 Satılan Hizmet Maliyeti 642 Faiz Gelirleri
623 Diğer Satışların Maliyeti 643 Komisyon Gelirleri
D) FAALİYET GİDERLERİ 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar
630  Araştırma ve Geliştirme Giderleri 645 Menkul Kıymet Satış Karları
631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri 646 Kambiyo Karları
632 Genel Yönetim Giderleri 647 Reeskont Faiz Gelirleri
F) DİĞ. FAAL. OLAĞAN GİD. VE ZARARLAR 649 Faaliyetle İlgili Diğer Gelir ve Karlar
653 Komisyon Giderleri H) OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR
654 Karşılık Giderleri 671 Önceki Dönem Gelir ve Karları
655 Menkul Kıymet Satış Zararları 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar
656 Kambiyo Zararları
657 Reeskont Faiz Giderleri
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar
G) FİNANSMAN GİDERLERİ
660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri
661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri
I) OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR
680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar (-)

 

 

ÖZELLİKLİ DURUMLAR

  1. A) Fatura ve Benzeri Belgelerde Ayrıca Gösterilmeyip Yıl Sonlarında Belli Bir Dönem Sonunda yada Belli Bir Ciro Aşıldığında Yapılan İskontolarda (Ciro Primlerinde) Durum:

Yapılan bu ödemelerin doğrudan satılan malla ilgili olmadığı sözkonusu olan iskontonun firmanın yaptığı ek bir çalışmanın ya da çabanın sonucu olarak doğduğu bundan dolayı da yapılan işin ana firmaya verilen bir hizmet olduğu belirtilmiştir ve KDV ‘ye tabidir.

İdare ciro primlerinin alınan mallarla doğrudan ilgisi bulunmadığı , bundan dolayıda ciro primlerinin alınan malların maliyetleriyle ilişkilendirilmeden doğrudan gelir yazılmaları gerektiği görüşündedir.

 

Örnek: M işşletmesi N işletmesine 2006 yılı alımları ile ilgili olarak 50.000 YTL tutarında ciro primi dekont etmiş ve karşılığında bedelsiz mal göndermiştir.

Ciro primi ile ilgili olarak N işletmesi gelir faturası gelir faturası düzenleyecek satıcı M işletmesi de ciro primi karşılığı gönderdiği mallara satış faturası düzenleyecektir. (KDV Oranı %18)

 

N İşletmesinin Muhasebe Kayıtları

 

    31.01.2006  
     
320 Satıcılar 59.000
    649 Diğer Olağan Gelir ve KArlar 50.000
    391 Hesaplanan KDV 9.000
Satıcı Adına Düzenlenen Ciro Primi

 

    31.01.2006  
     
153 Ticari Mallar 50.000
191 İndirilecek KDV 9.000
    320 Satıcılar 59.000
Ciro Primi Karşılığında M İşl.Tarafından Bedelsiz Gönderilen Malın Kaydı

 

 

 

 

 

 

 

 

M İşletmesinin Muhasebe Kayıtları

    31.01.2006  
     
120 Alıcılar 59.000
    600 50.000
    391 Hesaplanan KDV 9.000
Gönderilen Malın Satış Kaydi

 

    31.01.2006  
     
760 Pazarlama Satış Dağıtım Gid. 50.000
191 İndirilecek KDV 9.000
    320 Satıcılar 59.000
Ciro Primi Faturasının Kaydı

 

 

  1. B) Ciro Primleri ve Alış İskontoları

Belirli dönemlerdeki satış miktarları veya ciroları üzerinden satıcı firma tarafından hesaplanarak dekont edilen alış iskonto ve primleri  602- Diğer Gelirler Hesabına kaydedilir.

Satıcı nezdinde gider yazılabilmesi (KDV  hesaplanarak)  hasılat faturası tanzim edilerek  gönderilmesi gerekir. Mal alış faturaları üzerinde gösterilen ve belirli mal grupları için sağlanan alış iskontoları o malın bedelinden indirilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

4842 sayılı Kanunla 01.07.2003 tarihinden itibaren yapılacak finansal kiralama işlemlerine uygulanmak üzere Vergi Usul Kanununa “finansal kiralama işlemlerinde değerleme” başlıklı Mükerrer 290 ıncı madde eklenmiştir. Bu tarihten önceki finansal kiralama işlemlerine 1985 yılında yürürlüğe giren 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu hükümleri uygulanacaktır.

4842 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeden önce, iktisadi kıymet finansal kiralama şirketinin aktifleri arasında yer alıyor, amortisman ayırma uygulamasından finansal kiralama şirketi yararlanıyordu. Kiracı sadece kira ödemelerini giderleri arasında gösterebilmekteydi. 4842 sayılı Yasayla VUK’na eklenen mükerrer 290. madde hükmü ile kiralanan iktisadi kıymeti aktiflerinde gösterme hakkı kiracıya verilmiştir. Dolayısıyla yeni düzenleme ile amortisman ayırma uygulamasından kiracı yararlanacaktır.

4842 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemeden önce, finansal kiralama şirketi finansal kiralamaya konu iktisadi kıymet için düzenlenen faturada yazılı kira bedelinin tamamını anapara ve faiz ayrımına gidilmeksizin gelir olarak yazıyordu. Yapılan düzenleme ile finansal kiralama şirketi kira bedellerini anapara ve faiz olarak ayrıştıracak ve sadece faiz kısmını gelir olarak kaydedecektir. Düzenlemeden önce benzer şekilde kiracı da faturada yazılı kira bedelinin tamamını anapara ve faiz ayrımına gidilmeksizin ilgili olduğu dönemde gider olarak yazıyordu. Yapılan düzenleme ile artık kiracı kira ödemelerini anapara ve faiz olarak ayrıştıracak ve sadece faiz ödemelerini gider olarak kaydedebileceklerdir. Zira düzenlemeden sonra finansal kiralamaya konu iktisadi kıymeti aktiflerinde gösterme, amortisman ayırma  hakkı kiracıya verilmiştir.

Vergi Usul Kanununun mük. 290. maddesinde finansal kiralama aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır. Ayrıca 319 seri no.lu VUK Genel Tebliğinde konuya ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

Finansal Kiralama: Kira süresi sonunda mülkiyet hakkının kiracıya devredilip devredilmediğine bakılmaksızın, bir iktisadî kıymetin mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan riskler ile yararların tamamının veya tamamına yakınının belli bir dönemde bedel karşılığı kiracıya bırakılması sonucunu doğuran kiralamalardır. Aynı iktisadi kıymete ilişkin birden fazla sözleşme, ilave, tadil ve diğer sözleşmelerin yapılması halinde tüm anlaşmalar bir arada değerlendirilmelidir.

Aşağıda belirtilen kriterlerden birini veya daha fazlasını karşılayan kiralamalar fınansal kiralama olarak kabul edilecektir.

a)-İktisadî kıymetin mülkiyetinin kira süresi sonunda kiracıya devredilmesi

b)-Kiracıya kira süresi sonunda iktisadi kıymeti rayiç bedelinden düşük bir bedelle satın alma hakkı tanınması

c)-Kiralama süresinin iktisadi kıymetin ekonomik ömrünün % 80’inden daha büyük bir bölümünü kapsaması

d)-Sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerlerinin toplamının iktisadi kıymetin rayiç bedelinin % 90’ından daha büyük bir değeri oluşturması

DEĞERLEME VE AMORTİSMAN UYGULAMASI

Finansal kiralamaya konu olan iktisadi kıymet ile sözleşmeden doğan hak, borç ve alacakların değerlemesi ve amortisman uygulaması aşağıdaki esaslara göre yapılacaktır.

 

A-Kiralayana ilişkin hükümler:

– Kiralama süresi boyunca kiracı tarafından yapılacak kira ödemelerinin toplam tutarı, anapara artı faiz, alacak olarak aktife alınacaktır. Diğer yandan, aktifleştirilen alacak tutarı ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark ise gelecek dönemlere ait faiz geliri olarak pasifleştirilmek suretiyle değerlenerek kayıtlara intikal ettirilecektir.

– Kiralama konusu iktisadi kıymet ise, bu iktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutar ile değerlenecektir, iktisadi kıymetin net bilanço aktif değerinden kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu bulunan tutarın sıfır veya negatif olması halinde, iktisadi kıymet iz bedeliyle değerlenip aradaki fark iktisadi kıymetin elden çıkarılmasından elde edilen kazançlar gibi işleme tâbi tutulacak olup gelir kaydedilmesi gerekmektedir,

– Finansal kiralama konusu iktisadi kıymetin net bilanço aktif değeri ile kira ödemelerinin bugünkü değeri çoğu zaman birbirine eşit olacağından finansal kiralama şirketi veya kiralayan, iktisadi kıymeti genel olarak iz bedeliyle kayıtlarında gösterecektir, iktisadi kıymetin net aktif bilanço değerinden, kira ödemelerinin bugünkü değerinin düşülmesi sonucu oluşan tutarın pozitif olması durumunda, pozitif fark finansal kiralama şirketi tarafından amortismana tabi tutulacaktır Örneğin, net bilanço aktif değeri veya fatura tutarı 100 milyar lira, kira ödemelerinin net bugünkü değeri 95 milyar lira ise, 5 milyar lira pozitif fark finansal kiralama şirketi tarafından amortismana tabi tutulacaktır. Amortisman ayırma işlemi Vergi Usul Kanunu ve ilgili genel tebliğlerde bu iktisadi kıymet için tespit edilmiş sürelerde yapılacaktır. Farkın sıfır veya negatif olması durumunda amortisman ayrılması mümkün değildir ve bu kiralama konusu iktisadi kıymetler için yeniden değerleme yapılması söz konusu olmayacaktır.

– Gelecek dönemlere ait faiz gelirleri, kiralanan iktisadi kıymetin finansal kiralama sözleşmesinin yapıldığı tarihteki rayiç bedelinden, her bir dönem sonunda anapara geri ödemelerinin düşülmesi sonucu kalan tutar üzerinden sabit bir dönemsel faiz oranı yaratacak şekilde hesaplanması suretiyle tahakkuk ettirilecektir. Tahakkuk tarihinden vadenin bitiminin anlaşılması gerekmektedir. Her bir dönem sonu ifadesinden kira sözleşmesi ekindeki ödeme planındaki ödeme dönemlerinin anlaşılması gerekmektedir, örneğin, 4 yıllık kiralama dönemi, yılda bir kez ödemeli ve her yıl 30/09…,, tarihinde kira ödemesi öngörülmüşse, “her bir dönem sonu” ifadesinden 30/09…., 30/09 ve sonraki yıllar tarihlerini anlamak gerekmektedir.

– Aktifleştirilen alacak tutarının reeskonta tabi tutulması mümkün bulunmamaktadır.

– Kiralayan şirketler tarafından iktisadi kıymetin salın alınmasında Türk Lirası veya döviz cinsinden kredi kullanılmış ise ilk yıl için ödenen kur farkları ve faiz giderlerinin sözleşme yapılmasından önce kıymetin maliyetine ilave edilebilecek olması halinde maliyete ilave edilecek aksi halde ve diğer yıllarda ise gider kaydedilecektir

– Kiralayanın finansal kiralamaya konu iktisadi kıymetin üretimini veya alım satımını yapması halinde, iktisadi kıymetin net bilanço aktif değeri olarak rayiç bedeli dikkate alınacaktır. Rayiç bedel ile maliyet bedeli arasındaki farkın normal satış işleminden elde edilen kâr veya zarar olarak işleme tabi tutulması gerekmektedir.

B-Kiracıya ilişkin hükümler:

l-Finansal kiralama işlemine konu iktisadi kıymeti kullanma hakkı ve sözleşmeden doğan borç, kiralama konusu iktisadi kıymetin rayiç bedeli veya sözleşmeye göre yapılacak kira ödemelerinin bugünkü değerinden düşük olanı ile değerlenecektir. Finansal kiralama konusu iktisadi kıymet, kullanma hakkı olarak aktife alınacak karşılığında ise kiralayana olan borç pasife kaydedilecektir.

2-Kiracı tarafından aktifleştirilen finansal kiralamaya konu iktisadi kıymeti kullanma hakkı, Vergi Usul Kanununun üçüncü kitabının üçüncü kısmının birinci bölümü ve ilgili genel tebliğlerde kiralama konusu iktisadi kıymet için belirlenmiş usul ve esaslar çerçevesinde amortismana ve Kanunun Mükerrer 298 inci maddesi uyarınca da yeniden değerlemeye tâbi tutulacaktır. Diğer bir ifadeyle, kullanım hakkı, Vergi Usul Kanunu ve ilgili genel tebliğlerde bu iktisadi kıymet için tespit edilmiş amortisman sürelerinde amorti edilecektir. Sözleşmenin fesholması halinde kalan dönemler için iktisadi kıymetle ilgili olarak amortisman ayrılma ve yeniden değerleme işlemleri yapılmayacaktır.

3-Finansal kiralama sözleşmesine göre yapılan kira ödemeleri, borç anapara Ödemesi ve faiz gideri olarak ayrıştırılacak ve bu ayrıştırma işlemi her bir dönem sonunda kalan borç tutarına sabit bir dönemsel faiz oranı uygulanmasını sağlayacak şekilde yapılacaktır, Kiralayan açısından yorumu yapılan “her bir dönem sonu” ifadesi, kiracı açısından sözleşmede belirtilen kira ödeme tarihidir.

4-Finansal kiralama borçlarının Vergi Usul Kanununun 285 inci maddesi kapsamında reeskonta tabi tutulması mümkün bulunmamaktadır.

5-Finansal kiralama işlemi esas olarak bir kredi işleminden farklı değildir. Kiralayana ödenen finansal kiralama bedellerinin faiz kısmı finansman gider kısıtlamasına tabidir

Muhasebeleştirilmesi:

Finansal kiralama konusunda 4842 sayılı Kanunla yapılan düzenlemeye paralel olarak, 11 seri nolu Muhasebe Uygulama Genel Tebliği ile bazı hesapların tanımlarına ilave yapılmak (120,121,220,221), boş olan bazı hesap kodları da isimlendirilmek suretiyle finansal kiralama işlemlerinin kayıt usulü belirlenmiştir.

11 seri nolu Muhasebe Uygulama Genel Tebliği öncesi Uygulama:

Kiralayan işletmeler, kiralamadan doğan alacaklarını vade durumuna göre 120 Alıcılar ve 220 Alıcılar hesaplarında, kira gelirlerini de yine vade durumuna göre 380 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabı ile 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler hesabında izlemekte idiler. Kira bedelleri tahsil edildikçe de 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabından 600 Yurtiçi Satışlar hesabına aktarılarak gelir kaydedilmekte idi.

Kiracı durumunda olan işletmeler ise, borçlarını aynı şekilde 320 Satıcılar ile 420 Satıcılar hesapları ile 180 Gelecek Aylara Ait Giderler ve 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler hesaplarında izlemekte ve ödeme yapıldıkça da 180 Gelecek Aylara Ait Giderler hesabından ilgili gider veya maliyet hesaplarına aktarmakta idiler.

11 seri nolu Muhasebe Uygulama Genel Tebliği Uygulaması:

Tebliğdeki düzenleme ile 120 Alıcılar ve 220 Alıcılar hesaplarının açıklamalarına “Finansal kiralamadan doğan senetsiz alacaklar da bu hesapta izlenir” ibaresi; 121 Alacak Senetleri ve 221 Alacak Senetleri hesaplarının açıklamalarına da “Finansal kiralamadan doğan senetli alacaklar da bu hesapta izlenir” ifadeleri eklenmiştir.

Diğer taraftan, anılan Tebliğ ile aşağıdaki hesaplar açılmıştır.

124- KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-)

Bu hesap finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin izlendiği hesaptır. Bu gelirlerin hesaplanmasına ilişkin bilgiler bilanço dipnotlarında yer alır.

 

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamayla ilgili kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri” olarak bu hesaba alacak kaydedilir. Her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz gelirleri tutarları bu hesaba borç “60- Brüt Satışlar” hesap grubunda ilgili satış geliri hesabına alacak olarak kaydedilir. Ancak, esas faaliyet konusu finansal kiralama olamayan işletmelerce yapılan finansal kiralama işlemiyle ilgili gerçekleşmiş faiz gelirleri, “64- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar” hesap grubunda faiz geliri hesabına alacak olarak kaydedilir.

224- KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-)

Bu hesap finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin izlendiği hesaptır. Bu gelirlerin hesaplanmasına ilişkin bilgiler bilanço dipnotlarında yer alır.

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamayla ilgili kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri” olarak bu hesaba alacak kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan ve her dönem sonunda hesaplanan izleyen döneme ait faiz gelirleri tutarı bu hesaba borç “124- Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri” hesabına alacak olarak kaydedilir.

301- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

Bu hesap, kiracıların finansal kiralama yapanlara olan ve vadesi 1 yılı geçmeyen borçlarının izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı bu hesaba alacak, finansal kiralamaya konu olan ilgili varlık hesabına kira ödemelerinin bugünkü değeri ile borç ve bu iki tutar arasındaki fark da “302-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç kaydedilir.

302- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ(-)

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” olarak bu hesaba borç kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz giderleri tutarları bu hesaba alacak “66-Borçlanma Maliyetleri” hesap grubunda ilgili borçlanma gideri hesabına borç olarak kaydedilir.

401- FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR

Bu hesap, kiracıların finansal kiralama yapanlara olan ve vadesi 1 yılı aşan borçlarının izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı bu hesaba alacak, finansal kiralamaya konu olan ilgili varlık hesabına kira ödemelerinin bugünkü değeri ile borç ve bu iki tutar arasındaki fark da “402-Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç kaydedilir. Dönemsellik varsayımına uygun olarak dönem sonlarında, izleyen dönemi ilgilendiren tutar, “301- Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar” hesabına alacak, bu hesaba borç kaydedilir.

402- ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ(-)

Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan ve vadesi bir yılı aşan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark “Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” olarak bu hesaba borç kaydedilir. Kiralama sözleşmesine uygun olarak tamamlanan ve her dönem sonunda izleyen döneme ilişkin tutar “302- Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri” hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.

Örnek: A İşletmesi 01.01.2006’de X Finansal Kiralama Şirketi’nden bir adet makine kiralamıştır. Bu finansal kiralamaya ilişkin veriler aşağıdaki gibidir.

Makinenin bugünkü değeri               : 10.000

Kiralama Süresi                              : 5 yıl

Faiz Oranı                                       : % 30

Yıllık Kira Tutarı                                : 4.105,81

Yıllık kira tutarı aşağıdaki formül vasıtasıyla bulunur.

Yıllık Kira Tutarı = A x [ (1+r)n x r]
[ (1+r)n – 1]

A  = Kiralama Konusu Kıymetin Bugünkü Değeri

r   = Yıllık Faiz Oranı

n  = Kiralama Süresi

Yıllık Kira Tutarı = 10.000 x [ (1 + 0,3)5 x 0,3] = 4.105,8
[(1 + 0,3)5 – 1]

Ödeme Planı:

Ödeme Tarihi Yıllık Kira Tutarı Anapara Ödemesi Faiz Ödemesi Ödemelerin Bugünkü Değeri
31.12.2006 4.105,8 1.105,8 3.000 8.894.2
31.12.2007 4.105,8 1.437,5 2.668,3 7.456,6
31.12.2008 4.105,8 1.868,8 2.236 5.587,7
31.12.2009 4.105,8 2.429,5 1.676,3 3.158,3
31.12.2010 4.105,8 3.158,3 947.5 0
Toplam 20.529.00 10.000 10.529  

Kiralayanın (Finansal Kiralama Şirketinin) Kayıtları:

a)   01.01.2006  
     
120 Alıcılar 4.105.8
220 Alıcılar 16.423,2
    253 Tesis, Makine ve Cihazlar 10.000
    124 Kazanılmamış Fin. Kir. Faiz Gel. 3.000
    224 Kazanılmamış Fin. Kir. Faiz Gel. 7.529
    /  
     
b)   31.12.2006  
     
100 Kasa 4.105.8
124 Kazanılmamış Fin. Kir. Faiz Gel. 3.000
    120 Alıcılar 4.105.8
    600 Yurtiçi Satışlar 3.000
c)   31.12.2006  
     
224 Kazanılmamış Fin. Kir. Faiz Gel. 2.668,3
    124 Kazanılmamış Fin. Kir. Faiz Gel. 2.668,3
d)   31.12.2006  
     
120 Alıcılar 4.105,8
    220 Alıcılar 4.105,8
    /  
     

Her yıl sonunda tahsilat yapıldıkça, b, c ve d no.lu yevmiye kayıtları ödeme planındaki rakamlar dikkate alınarak tekrarlanacaktır.

Kiracının Kayıtları:

a)   01.01.2006  
     
260 Haklar 10.000
302 Ertelenmiş Fin. Kir. Borç. Mal. 3.000
402 Ertelenmiş Fin. Kir. Borç. Mal. 7.529
    301 Fin.Kir. İşlemlerinden Borç. 4.105.8
    401 Fin.Kir. İşlemlerinden Borç. 16.423,2
    /  
     

 

b)   31.12.2006  
     
301 Fin.Kir. İşlemlerinden Borç. 4.105,8
780 Finansman Giderleri 3.000
    100 Kasa 4.105,8
    302 Ertelenmiş Fin. Kir. Borç. M. 3.000
c)   31.12.2006  
     
401 Fin.Kir. İşlemlerinden Borç. 4.105,8
    301 Fin.Kir. İşlemlerinden Borç. 4.105,8
d)   31.12.2006  
     
302 Ertelenmiş Fin. Kir. Borç. M. 2.668,3
    402 Ertelenmiş Fin. Kir. Borç. M 2.668,3
    /  
     

Her yıl sonunda ödeme yapıldıkça, b, c ve d no.lu yevmiye kayıtları ödeme planındaki rakamlar dikkate alınarak tekrarlanacaktır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MONOĞRAFİ

Örnek:

X Limited Şirketinin 01.01.2006 tarihli Dönem Başı Bilançosu
I. DÖNEN VARLIKLAR   III. KISA VADELİ YABANCI KAYN.  
    A- Hazır Değerler     A- Mali Borçlar
        1- Kasa 7.000         1- Banka Kredileri 2.000
        2- Alınan Çekler 700     B- Ticari Borçlar
        3- Bankalar 3.000         1- Satıcılar 4.000
    B- Menkul Kıymetler         2- Borç Senetleri 1.000
        1- Hisse Senetleri 4.000     C- Diğer Borçlar
    C- Ticari Alacaklar         1- Personele Borçlar 500
        1- Alıcılar 700     F- Öd. Ver. ve Diğ. Yükümlülükler
        2- Alacak Senetleri 500         1- Ödenecek Vergi ve Fonlar 300
        3- Diğer Ticari Alacaklar 200 KISA VAD. YAB. KAYN. TOPLAMI 7.800
    E- Stoklar
        1- Ticari Mallar 1.100 V. ÖZKAYNAKLAR  
    G- Gel. Ayl. Ait Gid. ve Gel. Tah.     A- Ödenmiş Sermaye
        1- Gelecek Aylara Ait Giderler 100         1- Sermaye 31.000
        – Kırtasiye Giderleri   100.000.000 ÖZKAYNAKLAR TOPLAMI 31.000
DÖNEN VARLIKLAR TOPLAMI 17.300
II. DURAN VARLIKLAR      
    D- Maddi Duran Varlıklar
        1- Binalar 15.000
        2- Tesis, Makine ve Cihazlar 3.000
        3- Taşıtlar 7.500
        4- Birikmiş Amortismanlar (-) 4.000
DURAN VARLIKLAR TOPLAMI 21.500
AKTİF TOPLAMI 38.800 PASİF TOPLAMI   38.800

X Limited Şirketinin dönemiçi işlemleri aşağıdaki gibidir.

  1. İşletme, 2.000-YTL’lik mal satın almıştır. Mal bedelinin 500-YTL’si ve KDV’si peşin, 300-YTL’si ciro edilen bir çek, 700-YTL’si düzenlenen bir bono ile ödenmiş, geriye kalanı da borçlanılmıştır. (364,396)
  2. İşletme, 100-YTL değerindeki bir alacak senedini bankaya iskonto ettirmiştir. Banka, iskonto ettiği senet için 7,5-YTL faiz, 2.500.000.-YTL komisyon ve 5-YTL vergi tahsil ettiğini, kalanını da işletmenin bankadaki hesabına aktardığını bir dekontla işletmeye bildirmiştir. (364)
  3. İşletme, satıcılara olan 250-YTL’lik borcunun 50-YTL’si için bir senet ciro etmek, 80-YTL’si için bir çek vermek suretiyle ve geriye kalanı da nakit olmak üzere ödenmiştir. (364)
  4. İşletme, 3.000-YTL’si ve KDV’si peşin, 2.000-YTL’si vadeli olmak üzere 5.000-YTL’ye mal satmıştır. (382)
  5. İşletme nominal değeri 4.000-YTL olan hisse senetlerini 3.700-YTL’ye satmış, bu işlemle ilgili komisyon gideri 50-YTL’dir. Hisse senetlerinin bedeli işletmenin bankadaki hesabına aktarılmıştır.
  6. İşletme, yenisini satın almak üzere, 2.000-YTL’lik kamyonunu, 1.500-YTL’ye satmıştır. Satılan kamyona ait birikmiş amortisman tutarı 1.200-YTL’dir. Kamyonun bedelini nakit olarak tahsil etmiştir.
  7. İşletme, personele olan borçlarının 200-YTL’sini ödemiştir.
  8. İşletme daha önce sattığı kamyonun yerine 3.000-YTL’ye yeni bir kamyon alınmıştır. Kamyonun bedeli nakit olarak ödenmiştir.
  9. KDV ile ilgili tahakkuk işlemi yapılmıştır.
  10. KDV oranı %18’dir.

X Limited Şirketinin dönemsonu (envanter) işlemleri aşağıdaki gibidir.

  1. Yapılan sayımda dönem sonu mal mevcudunun 100-YTL ve kasa mevcudunun 8.000-YTL olduğu saptanmıştır.
  2. Bankadan gelen dekonttan, işletme lehine 600-YTL faiz tahakkuk ettirildiği ve gelir vergisinin de hesaben tahsil edildiği saptanmıştır. (Gelir Vergisi stopaj oranı % 10 olarak dikkate alınacaktır)
  3. Banka, işletmenin aldığı kredilere 200-YTL faiz tahakkuk ettirdiğini ve buna ilişkin % 5 oranındaki gider vergisini hesaben tahsil ettiğini bir dekontla işletmeye bildirmiştir.
  4. Kırtasiye malzemelerinin 50-YTL’lik kısmının bu dönemde kullanıldığı tespit edilmiştir.
  5. İşletmeye yeni alınan kamyonun faydalı ömrü 5 yıldır. Diğer amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortisman tutarı 400-YTL’dir.
  6. Alacak senetleri ile ilgili reeskont tutarı 250-TL, borç senetleri ile ilgili reeskont tutarı 400-YTL’dir.
  7. Bankadan gelen dekonttan verilen çekin ödendiği tespit edilmiştir.
  8. İşletme Ödenecek vergi ve fonlar hesabındaki 300-YTL’yi ödemiştir.
  9. Kurumlar Vergisi oranı %30’dür.

İstenilenler:

X Limited Şirketinin;

  1. Dönemiçi işlemlerine ilişkin muhasebe kayıtlarını yapınız. Mal hareketleri aralıklı sayım yöntemine ve maliyet işlemleri 7/A seçeneğine göre izlenmektedir.
  2. Genel geçici mizanı düzenleyiniz.
  3. Envanter işlemlerine ilişkin muhasebe kayıtlarını yapınız.
  4. Genel kesin mizanı, gelir tablosunu, dönem sonu bilançosunu düzenleyiniz ve kapanış kayıtlarını yapınız.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    01.01.2006  
     
  100 Kasa 7.000
  101 Alınan Çekler 700
  102 Bankalar 3.000
  110 Hisse Senetleri 4.000
  120 Alıcılar 700
  121 Alacak Senetleri 500
  127 Diğer Ticari Alacaklar 200
  153 Ticari Mallar 1.100
  180 Gelecek Aylara Ait Giderler 100
  252 Binalar 15.000
  253 Tesis, Makine ve Cihazlar 3.000
  254 Taşıtlar 7.500
    257 Birikmiş Amortismanlar 4.000
    300 Banka Kredileri 2.000
    320 Satıcılar 4.000
    321 Borç Senetleri 1.000
    335 Personele Borçlar 500
    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 300
    500 Sermaye 31.000
  Açılış Kaydı
    /  
1    
153 Ticari Mallar 2.000
  191 İndirilecek KDV 360
    100 Kasa 860
    101 Alınan Çekler 300
    320 Satıcılar 500
    321 Borç Senetleri 700
  Mal Satın Alınması
    /  
     
  960 Cirolarımız 300
    961 Cirolarımızdan Borçlar 300
  Ciro edilen çekten kaynaklanan sorumluluğun kaydı
    /  
     

 

    /  
2    
102 Bankalar 85
  780 Finansman Giderleri 7,5
  653 Komisyon Giderleri 2,5
  193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar 5
    121 Alacak Senetleri 100
  Alacak senedinin iskonto edilmesi
    /  
3    
320 Satıcılar 250
    100 Kasa 120
    103 Verilen Çekler ve Öd. Em. 80
    121 Alacak Senetleri 50
  Satıcılara olan borcun ödenmesi
    /  
     
  960 Cirolarımız 50
    961 Cirolarımızdan Borçlar 50
  Ciro edilen senetten kaynaklanan sorumluluğun kaydı
    /  
4    
100 Kasa 3.900
  120 Alıcılar 2.000
    600 Yurtiçi Satışlar 5.000
    391 Hesaplanan KDV 900
  Mal Satılması
    /  
5    
102 Bankalar 3.650
  653 Komisyon Giderleri 50
  655 Menkul Kıymet Satış Zararları 300
    110 Hisse Senetleri 4.000
  Hisse senedi satış kaydı
    /  
     

 

 

 

 

    /  
6    
100 Kasa 1.860
  257 Birikmiş Amortismanlar 1.200
    254 Taşıtlar 2.000
    391 Hesaplanan KDV 360
    549 Özel Fonlar 700
          – MDV Yenileme Fonu
  Kamyonun satılması
    /  
7    
335 Personele Borçlar 200
    100 Kasa 200
  Personele borçların ödenmesi
    /  
8    
254 Taşıtlar 3.000
  191 İndirilecek KDV 540
    100 Kasa 3.540
  Kamyon satın alınması
    /  
9    
391 Hesaplanan KDV 1.260
    191 İndirilecek KDV 900
    360 Ödenecek Vergi ve Fonl. 360
  KDV Tahakkuku kaydı
    /  
    TOPLAM 63.820 63.820

 

X Limited Şirketinin 31.12.2006 tarihli Genel Geçici Mizanı
Hesap Adları TUTARLAR KALANLAR
Borç Alacak Borç Alacak
100 Kasa 12.760 4.720 8.040
101 Alınan Çekler 700 300 400
102 Bankalar 6.735 6.735
103 Verilen Çekl. ve Öd. Em. 80 80
110 Hisse Senetleri 4.000 4.000
120 Alıcılar 2.700 2.700
121 Alacak Senetleri 500 150 350
127 Ticari Alacaklar 200 200
Hesap Adları TUTARLAR KALANLAR
Borç Alacak Borç Alacak
153 Ticari Mallar 3.100 3.100
180 Gelecek Ayl. Ait Gid. 100 100
191 İndirilecek KDV 900 900
193 Peşin Ödenen Ver. ve F. 5 5
252 Binalar 15.000 15.000
253 Tesis, Makine ve Cih. 3.000 3.000
254 Taşıtlar 10.500 2.000 8.500
257 Birikmiş Amortisman 1.200 4.000 2.800
300 Banka Kredileri 2.000 2.000
320 Satıcılar 250 4.500 4.250
321 Borç Senetleri 1.700 1.700
335 Personele Borçlar 200 500 300
360 Ödenecek Ver. ve Fonl. 660 660
391 Hesaplanan KDV 1.260 1.260
500 Sermaye 31.000 31.000
549 Özel Fonlar 700 700
600 Yurtiçi Satışlar 5.000 5.000
653 Komisyon Giderleri 52,5 52,5
655 Menkul Kıymet Sat. Zar. 300 300
780 Finansman Giderleri 7,5 7,5
960 Cirolarımız 350 350
961 Cirolarımızdan Borçlar 350 350
Toplam 63.820 63.820 48.840 48.840

Envanter Kayıtları:

    31.12.2006  
1    
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 3.000
    153 Ticari Mallar 3.000
  Satılan Ticari Mallar Maliyetinin Kaydı

STMM = (D.B.S. + Dönemiçi Alışlar – D.S.S)

= (1.100 + 2.000 – 100)

    /  
     
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 40
    100 Kasa 40
  Kasa sayım noksanının kaydı
    /  
     

 

 

    /  
2    
102 Bankalar 540
  193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonl. 60
    642 Faiz Gelirleri 600
  Faiz Tahakkuku kaydı
    /  
3    
780 Finansman Giderleri 210
      – Faiz Giderleri  200
     – Gider Vergisi     10
    300 Banka Kredileri 210
  Faiz Giderlerinin kaydı
    /  
4    
770 Genel Yönetim Giderleri 50
    180 Gelecek Ayl. Ait Gid. 50
  Dönemi ilgilendiren kırt. giderlerinin ilgili hesaba devri
    /  
5    
549 Özel Fonlar 600
        – MDV Yenileme Fonu
      Yeni Alınan kamyonun amort. gid. (3.000 x %20)
  770 Genel Yönetim Giderleri 400
    257 Birikmiş Amortisman 1.000
  Amortisman Giderlerinin kaydı
    /  
6    
657 Reeskont Faiz Giderleri 250
    122 Alacak Senetleri Reeskontu 250
  Alacak Senetleri reeskontunun kaydı
    /  
     
322 Borç Senetleri Reeskontu 400
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 400
  Borç Senetleri reeskontunun kaydı
    /  
7    
103 Verilen Çekler ve Öd. Em. 80
    102 Bankalar 80
  Verilen çeklerin ödenmesi kaydı
    /  
     

 

    /  
8    
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 300
    100 Kasa 300
  Vergi borcunun ödenmesi kaydı
    /  
     
  632 Genel Yönetim Giderleri 450
  660 Kısa Vadeli Borç. Gid. 217,5
    771 Gen. Yön. Gid. Yans. H. 450
    781 Finansman Gid. Yans. H. 217,5
    /  
     
  771 Gen. Yön. Gid. Yans. H. 450
  781 Finansman Gid. Yans. H. 217,5
    770 Genel Yönetim Giderleri 450
    780 Finansman Giderleri 217,5
    /  
     
  690 Dönem Karı veya Zararı 4.270
    621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 3.000
    632 Genel Yönetim Giderleri 450
    653 Komisyon Giderleri 52,5
    655 Menkul Kıymet Satış Zararları 300
    657 Reeskont Faiz Giderleri 250
    660 Kısa Vadeli Borçlanma Gid. 217,5
    /  
     
  600 Yurtiçi Satışlar 5.000
  642 Faiz Gelirleri 600
  647 Reeskont Faiz Gelirleri 400
    690 Dönem Karı veya Zararı 6.000
    /  
     
  691 Dönem Karı Vergi ve Diğ. Yas. Yük. 519
    370 Dönem  Karı Vergi ve Diğer

        Yasal Yükümlülük  Karşılıkları

519
  Kurumlar Vergisi (1.730 x % 30)
    /  
     
    /  
     
  371 Dönem Karının Peşin Ödenen

       Vergi ve Diğer Yükümlülükleri

65
    193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar 65
    /  
     
  690 Dönem Karı veya Zararı 1.730
    691 Dön. Karı Ver. ve Diğ. Yas. Yük. 519
    692 Dönem Net Karı veya Zararı 1.211
    /  
     
  692 Dönem Net Karı veya Zararı 1.211
    590 Dönem Net Karı 1.211
    /  
     

Defter-i Kebir Kayıtları:

100 Kasa   101 Alınan Çekler   102 Bankalar
7.000 860 700 300 3.000 80
3.900 120 400 85 7.195
1.860 200 700 3.650 7.275
12.760 3.540 6.735
4.720 540
40 7.275
300
5.060
7.700
12.760
110 Hisse Senetleri   120 Alıcılar   121 Alacak Senetleri
4.000 4.000 700 2.700 500 100
2.000 50
2.700 150
350
500
127 Diğer Ticari Alacaklar   153 Ticari Mallar   180 Gelecek Ayl. Ait Giderler
200 200 1.100 3.000 100 50
2.000 100 50
3.100 3.100 100
252 Binalar   253 Tesis, Makine ve Cihazlar   254 Taşıtlar
15.000 15.000 3.000 3.000 7.500 2.000
3.000 8.500
10.500 10.500
257 Birikmiş Amortismanlar   300 Banka Kredileri   320 Satıcılar
1.200 4.000 2.210 2.000 250 4.000
3.800 1.000 210 4.250 500
5.000 5.000 2.210 4.500 4.500
321 Borç Senetleri   335 Personele Borçlar   360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
1.700 1.000 200 500 300 300
700 300 360 360
1.700   500 660 660
500 Sermaye   191 İndirilecek KDV   960 Cirolarımız
31.000 31.000 360 900 300
540 50
900 350
961 Cirolarımızdan Borçlar   780 Finansman Giderleri   653 Komisyon Giderleri
300 7,5 217,5 2,5 52,5
50 210 50
350 217,5 52,5
193 Peş. Ödenen Ver. ve Fonl.   103 Verilen Çekler ve Öd. Em.   600 Yurtiçi Satışlar
5 65 80 80 5.000 5.000
60
65
391 Hesaplanan KDV   655 Menkul Kıym. Satış Zar.   549 Özel Fonlar
1.260 900 300 300 600 700
360 100
1.260 700  
621 Satılan Tic. Mal. Maliyeti   197 Sayım ve Tes. Noks.   642 Faiz Gelirleri
3.000 3.000 40 40 600 600
770 Genel Yönetim Gid.   657 Reeskont Faiz Gid.   122 Alacak Senetleri Rees.
50 450 250 250 250 250
400
450
322 Borç Senetleri Rees.   647 Reeskont Faiz Gelirleri   632 Genel Yönetim Giderleri
400 400 400 400 450 450
660 Kısa Vad. Borç. Gid.   771 Genel Yön. Gid. Yans. H.   781 Finansman Gid. Yans. H.
217,5 217,5 450 450 217,5 217,5
690 Dönem Karı veya Zararı   691 Dön. Karı Ver. ve D. Y. Y.   370 Dön.K.Ver.ve D.Yas.Yük.K.
4.270 6.000 570,9 570,9 570,9 570,9
1.730
6.000
371 D.K.Peş.Öd.Ver.veDiğ.Yük.   692 Dönem Net Karı veya Zar.   590 Dönem Net Karı
65 65 1.159,1 1.159,1 1.159,1 1.159,1

 

X Limited Şirketinin 31.12.2006 tarihli Genel Kesin Mizanı
Hesap Adları TUTARLAR KALANLAR
Borç Alacak Borç Alacak
100 Kasa 12.760 5.060 7.700
101 Alınan Çekler 700 300 400
102 Bankalar 7.275 80 7.195
103 Verilen Çekl. ve Öd. Em. 80 80
110 Hisse Senetleri 4.000 4.000
120 Alıcılar 2.700 2.700
121 Alacak Senetleri 500 150 350
122 Alacak Senetleri Rees. 250 250
127 Ticari Alacaklar 200 200
153 Ticari Mallar 3.100 3.000 100
180 Gelecek Ayl. Ait Gid. 100 50 50
191 İndirilecek KDV 900 900
193 Peşin Ödenen Ver. ve F. 65 65
197 Sayım ve Tesellüm Nok. 40 40
252 Binalar 15.000 15.000
253 Tesis, Makine ve Cih. 3.000 3.000
254 Taşıtlar 10.500 2.000 8.500
Hesap Adları TUTARLAR KALANLAR
Borç Alacak Borç Alacak
257 Birikmiş Amortisman 1.200 5.000 3.800
300 Banka Kredileri 2.210 2.210
320 Satıcılar 250 4.500 4.250
321 Borç Senetleri 1.700 1.700
322 Borç Senetleri Rees. 400 400
335 Personele Borçlar 200 500 300
360 Ödenecek Ver. ve Fonl. 300 660 360
370 Dön.K.Ver.veD.Y.Y.Kar. 570,9 570,9
371 D.K.Peş.Öd.Ver.ve D.Y. 65 65
391 Hesaplanan KDV 1.260 1.260
500 Sermaye 31.000 31.000
549 Özel Fonlar 600 700 100
590 Dönem Net Karı 1.159,1 1.159,1
600 Yurtiçi Satışlar 5.000 5.000
621 Satılan Ticari Mal. Mal. 3.000 3.000
632 Genel Yönetim Giderleri 450 450
642 Faiz Gelirleri 600 600
647 Reeskont Faiz Gelirleri 400 400
653 Komisyon Giderleri 52,5 52,5
655 Menkul Kıymet Sat. Zar. 300 300
657 Reeskont Faiz Gid. 250 250
660 Kısa Vad. Borç. Gid. 217,5 217,5
690 Dönem Karı veya Zar. 6.000 6.000
691 Dön.K.Ver.veDiğ.Yas.Y. 570,9 570,9
692 Dönem Net Karı veya Z. 1.159,1 1.159,1
770 Genel Yönetim Giderleri 450 450
771 Gen.Yön.Gid.Yans.H. 450 450
780 Finansman Giderleri 217,5 217,5
781 Finansman Gid. Yans. H 217,5 217,5
960 Cirolarımız 350 350
961 Cirolarımızdan Borçlar 350 350
Toplam 84.880 84.880 46.050 46.050

 

 

 

 

 

 

X Limited Şirketinin Gelir Tablosu:

  1. A) BRÜT SATIŞLAR ………………………………………………. 000

600 Yurtiçi Satışlar …….5.000

  1. B) SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) ………………………………………. –

NET SATIŞLAR …………………………………………………..           5.000

  1. C) SATIŞLARIN MALİYETİ (-) ………………………………….. (3.000)

621 Satılan Tic. Mal. Maliyeti (-) …… 3.000

BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI ……………………… 2.000

  1. D) FAALİYET GİDERLERİ (-) …………………………………… (450)

632 Genel Yönetim Giderleri (-) ………..450

FAALİYET KARI VEYA ZARARI…………………………             1.550

  1. E) DİĞER FAAL. OLAĞAN GEL. VE KÂR………………….. 000

642 Faiz Gelirleri ……………….600

647 Reeskont Faiz Gelirleri …400

  1. F) DİĞER FAAL. OLAĞAN GİD. VE ZAR. (-) ………………. (602,5)

653 Komisyon Giderleri (-) ………52,5

655 Menkul Kıym. Sat. Zar. (-)..300

657 Reeskont Faiz Gid. (-) …….250

  1. G) FİNANSMAN GİDERLERİ (-) ………………………………… (217,5)

660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri (-)  217,5

OLAĞAN KAR VEYA ZARAR………………………………             1.730

  1. H) OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR ……………………….. –
  2. I) OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) ………………… –

DÖNEM KARI VEYA ZARARI………………………………  1.730

İ) DÖN. KARI, VER. VE DİĞ. YAS. YÜK. KARŞ. (-) ……..      (570,9)

DÖNEM NET KARI ………………………………………………  1.159,1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

X Limited Şirketinin 31.12.2006 tarihli Dönem Sonu Bilançosu
I. DÖNEN VARLIKLAR   III. KISA VADELİ YABANCI KAYN.  
    A- Hazır Değerler     A- Mali Borçlar
        1- Kasa 7.700         1- Banka Kredileri 2.210
        2- Alınan Çekler 400     B- Ticari Borçlar
        3- Bankalar 7.195         1- Satıcılar 4.250
    C- Ticari Alacaklar         2- Borç Senetleri 1.700
        1- Alıcılar 2.700         3- Borç Senetleri Rees. (-) 400
        2- Alacak Senetleri 350     C- Diğer Borçlar
        3- Al. Sen. Reeskontu (-) 250         1- Personele Borçlar 300
        3- Diğer Ticari Alacaklar 200     F- Öd. Ver. ve Diğ. Yükümlülükler
    E- Stoklar         1- Ödenecek Vergi ve Fonlar 360
        1- Ticari Mallar 100     G- Borç ve Gider Karşılıkları
    G- Gel. Ayl. Ait Gid. ve Gel. Tah.         1- Dön.K.Ver.ve Diğ.Y.Y.K. 570,9
        1- Gelecek Aylara Ait Giderler 50         2- Dön.K.Peş.Öd.Ver.ve D.Y. (-) 65
        – Kırtasiye Giderleri   50 KISA VAD. YAB. KAYN. TOPLAMI 8.925,9
    H- Diğer Dönen Varlıklar
        1- Sayım ve Tesellüm Noks. 40 V. ÖZKAYNAKLAR
DÖNEN VARLIKLAR TOPLAMI 18.485     A- Ödenmiş Sermaye
        1- Sermaye 31.000
II. DURAN VARLIKLAR     C- Kar Yedekleri
    D- Maddi Duran Varlıklar         1- Özel Fonlar 100
        1- Binalar 15.000     F- Dönem Net Karı 1.159,1
        2- Tesis, Makine ve Cihazlar 3.000 ÖZKAYNAKLAR TOPLAMI 32.259,1
        3- Taşıtlar 8.500
        4- Birikmiş Amortismanlar (-) 3.800
DURAN VARLIKLAR TOPLAMI 22.700
AKTİF TOPLAMI 41.185 PASİF TOPLAMI 41.185

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kapanış Kaydı:

    /  
     
  122 Alacak Senetleri Reeskontu 250
  257 Birikmiş Amortisman 3.800
  300 Banka Kredileri 2.210
  320 Satıcılar 4.250
  321 Borç Senetleri 1.700
  335 Personele Borçlar 300
  360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 360
  370 Dön. K. Ver. ve Diğ. Yas. Yük. KArş. 570,9
  500 Sermaye 31.000
  549 Özel Fonlar 100
  590 Dönem Net Karı 1.159,1
    100 Kasa 7.700
    101 Alınan Çekler 400
    102 Bankalar 7.195
    120 Alıcılar 2.700
    121 Alacak Senetleri 350
    127 Diğer Ticari Alacaklar 200
    153 Ticari Mallar 100
    180 Gelecek Aylara Ait Giderler 50
    197 Sayım ve Tesellüm Noks. 40
    252 Binalar 15.000
    253 Tesis, Makine ve Cihazlar 3.000
    254 Taşıtlar 8.500
    322 Borç Senetleri Reeskontu 400
    371 Dön. K. Peş. Öd. Ver. ve D. Y. 65
    /  
     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I- Genel Açıklama

Enflasyonun muhasebe kalemleri üzerinde iki olumsuz etki yapmaktadır. Mali tablolar tarihi maliyetle gösterildiklerinden işletme verileri cari değerleri göstermemektedir. İkincisi ise enflasyon dönemlerinde işletmelerin sağladığı faaliyet sonuçları içerisinde enflasyon kar veya zararınında bulunmasıdır. Bu durumlar işletme yöneticilerine ve üçüncü kişilere mali tablolar aracılığı ile yanıltıcı bilgiler verilmesine neden olmaktadır.

 

Yüksek enflasyonun var olduğu ve mali tabloların zorunlu olarak düzeltilmesi aşağıdaki durumlara bağlıdır.

 

– Nüfusun çoğunluğunun, servetini parasal olmayan varlık edinerek veya yabancı para birimli yatırım araçlarına yatırım yaparak değerlemesi, elde Türk lirası nakit bulundurmayarak satın alma gücünün korunabilmesi için eldeki nakdi, süratle parasal olmayan yatırımlara yöneltmesi,

– Nüfusun çoğunluğunun parayla ilgili işlemleri, istikrarlı gördüğü yabancı para birimleri ile yapması ve fiyatların yabancı para birimine göre belirlenmesi,

– Vadeli yapılan satış ve satın almalarda;  vade süresi kısa olsa bile vade süresi içinde paranın satın alma gücünde beklenen kayıpların dikkate alınarak fiyatların vade farkı konarak saptanması,

– Fiyatların, ücretlerin ve faiz oranlarının fiyat endeksine bağlanmış olması,

– Son üç yıllık kümülatif enflasyon oranının %100’e yakın ya da bu oranın üstünde oluşması,

– Yüksek enflasyon olduğunun belirtisi olan diğer göstergelerin varlığı.

 

Belirtilen durumların var olması halinde mali tablolar düzeltilir. Vergi mevzuatı ve Sermaye Piyasası Kurulu Tarafından çıkarılan Tebliğde, yıllık bilanço tarihindeki fiyat endeksi rakamının, ilgili yıl dahil önceki üçüncü yılın başındaki fiyat endeksi rakamının iki katını aşması ve bilanço tarihindeki fiyat endeksi rakamının dönemin başına göre %10 veya daha fazla bir oranda artması halinde enflasyon döneminin başlar ve mali tablolar enflasyona göre düzeltilir. Ayrıca yüksek enflasyon döneminin, bu iki şartın aynı anda gerçekleşmesi halinde sona ereceği de  açıklanmıştır.

Yapılacak düzeltme işlemi genel fiyat düzeyi muhasebesi[1] olarak adlandırılmaktadır. Mali tabloların enflasyondan arındırılmasında cari değer muhasebesi[2] de kullanılmaktadır.

5024 sayılı Kanunla, vergi mevzuatı da enflasyon muhasebe esaslarıyla küçük farklılıklar dışında uyumlu olmuştur. Bu farklılıklar;

– Vergi mevzuatında sadece bilançonun düzeltilmesi öngörülmektedir, gelir tablosunun düzeltilmesi istenmemektedir. SPK her iki mali tablonun da düzeltileceğini öngörmektedir.

– Vergi mevzuatında varlıklardaki değer düşüklüğü esaslarının uygulanması ile düzeltme hükümlerinin uygulanması arasındaki gider yazma yönünden farklılık mevcuttur.

– Kullanılan hesap türleri farklıdır. Vergi mevzuatı Enflasyon Düzeltme Hesabı ifadesini kullanırken, SPK,  Net Parasal Pozisyon Karı(Zararı)’nı kullanmaktadır.

–   Vergi mevzuatında parasal olmayan aktif ve pasif kalemlerin düzeltilmesi sonucu enflasyon karı veya zararı tespit edilirken SPK, parasal varlık ve yükümlülükler düzeltilerek tarihi değerleri ile karşılaştırılması ile tespit edilmektedir.

  – Enflasyondan doğan kazanç veya kayıp vergi mevzuatında, parasal olmayan bilanço kalemlerinin, öz sermayenin ve gelir tablosunun düzeltme işlemine tabi tutulması sonucunda aktif ve pasif arasında ortaya çıkan farklar yoluyla hesaplanmakta, SPK  parasal varlıklar ve yükümlülükler nedeniyle oluşan kazanç ve kayıpları, birbirinden mahsup etmek suretiyle hesaplanacağını önermektedir.

 

II- Mali Tabloların  Düzeltme Safhaları

Yüksek enflasyon dönemlerinde mali tablolarda yer alan kalemlerin enflasyona göre düzeltilerek, düzeltme işleminin yapıldığı tarihteki gerçek değerlerine yakın tutarlarla ifade edilmesini sağlayan işlemlerin tümüne enflasyon muhasebesi denir.

Mali tabloların enflasyon muhasebesine göre, düzeltme işlemi iki safhadan oluşmaktadır. Birincisi, mali tablolardaki tarihi değerleri üzerinden gösterilen kalemlerin Toptan Eşya Fiyatları Endeksi kullanılarak belirlenen düzeltme katsayısına göre, bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüyle ifade edilmesidir. İkincisi ise bilançodaki aktif ve pasif kalemlerin satın alma gücü kazanç ve kaybının hesaplanmasıdır.

Düzeltme dönem başı bilançonun cari dönem sonundaki para cinsinden güncelleştirilmesi işlemidir.

Yüksek enflasyon dönemlerinde işletmeler, mali tablolarını paranın bilanço günündeki satın alma gücünü esas alarak düzenlerler.

Mali tablo kalemlerinin paranın bilanço günündeki satın alma gücü cinsinden ifade edilmesi; parasal olmayan kalemlerin[3] enflasyon oranına göre gerekli ayarlamalar yapıldıktan sonraki tutarlarının, uygun düzeltme katsayıları ile çarpılması suretiyle yapılır. Bu ayırımın fiyatlar genel seviyesi muhasebesi modeli açısından önemi şuradadır:

Parasal değerler otomatik olarak mali tablolarda cari para birimi ile ifade edildikleri halde, parasal olmayan değerlerin cari para birimi ile ifade edilebilmeleri için bir düzeltme katsayısı ile düzeltilmeleri gerekmektedir.

Düzeltme işlemi, mali tabloların gerçeği dürüst bir şekilde yansıtmasını engellemeyecek (satışların yıl içinde düzenli olarak dağıldığı gibi durumlarda) toplulaştırılmış yöntemlere dayalı olarak da yapılabilir.

Fiyat endeksinin aylık fiyat değişimlerini gösterecek şekilde yayımlanması nedeniyle, bir ay içinde gerçekleşen tüm işlemler için aynı düzeltme katsayısı kullanılır. Ancak, enflasyon oranının ay içinde düzenli arttığı varsayımı yapılarak, ayın farklı günlerinde gerçekleşen işlemlere farklı günlük düzeltme katsayıları uygulanması mümkündür. Bu durumda, konu hakkında dipnotlarda açıklama yapılması zorunludur.

Parasal olmayan kalemler içinde yer alan ancak, cari değerleri ile değerlenen yabancı para, kıymetli madenler, hisse senetleri ve diğer menkul kıymetler gibi kalemler ile getirileri veya anaparaları enflasyona endekslenmiş olan varlık ve yükümlülükler, parasal kar veya zararın hesaplanmasında parasal kalemler gibi işleme tabi tutulurlar.

 

III- Mali Tabloların Enflasyona Göre Düzeltilmesi

1- Mali tabloda yer alan kıymetlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu tespit edilecektir. Bilanço kalemleri parasal ve parasal olmayan olmak üzere ikiye ayrılır.

Parasal Kalemler, Kasa, Bankalar, Alıcılar gibi

Parasal Olmayan kalemler, Stoklar, Hisse senetleri, Demirbaşlar, Sermaye gibi.

Parasal kalemler  düzeltmeye tabi tutulmaz.

 

2- Tespit edilmiş parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tarih ve tutarları bulunacaktır. Parasal olmayan kıymetlerin düzeltmeye esas tutarları ve tarihleri tespit edilir. Düzeltme işlemine tabi hesap kalemleri için dikkate alınacak tarihler aşağıdaki gibidir.

 

Satın Alma Tarihi

– Alış Bedeli İle Değerlenen Menkul Kıymetler,

– Mali Duran Varlıklar

 

Deftere Kayıt Tarihi

– Yarı Mamul ve Mamul Stoklarının Maliyetine Dahil Edilen Unsurlar

– Ticari Mallar

– Gelecek Aylara ve Yıllara Ait Giderler

– Maddi Duran Varlıklar

– Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

– Yıllara Sari İnşaat ve Onarım İşlerinde Maliyeti Oluşturan Unsurlar

– Yıllara Sari İnşaat ve Onarım Hakedişleri

– Haklar ve Şerefiyeler

 

Tahsil Tarihi

– Hisse Senedi İhraç Primleri,

– Hisse Senedi İptal Karları,

– Nakit Olarak Ödenmiş Sermaye,

– Parasal Olmayan Alınan Depozito ve Teminatlar ve Avanslar

 

Ödeme Tarihi

– Parasal Olmayan Verilen Depozito ve Teminatlar

– Nakdi Sermaye Karşılığı Alınan Hisse senetleri İçin Mülkiyetin İntikal Tarihi

– Ayni Sermaye Olarak Konulan Kıymetler

– Ayni Sermaye Karşılığı Alınan Hisse Senetleri İçin Tescil tarihi

– Kar Yedekleri

– Geçmiş Yıl Karları

– Net dönem Karının Sermayeye ilavesi Dolayısıyla Artırılan Sermaye İçin

– Temettü Karşılığı Alınan  Hisse Senetleri İçin ( İştirak edilen Şirketin Sermayesine)

 

3- Düzeltmeye esas tarihten hareketle düzeltme katsayısı bulunur ve parasal olmayan kıymetlerin düzeltmeye esas tutarları tespit edilir.

Mali tabloların düzeltilmesinde, toptan eşya fiyatları endeksi kullanılır. Düzeltme işlemi, düzeltme katsayısı kullanılmak suretiyle; paranın cari satın alma gücündeki değişmelerin mali tablo kalemlerine olan etkilerini gidererek, mali tabloların paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmesi sağlanır. Düzeltme işlemlerinde düzeltme katsayısı[4] kullanılır.

 

Bir varlığın düzeltme işlemine tabi olması iki şekilde mümkün olur:

Enflasyon muhasebesine ilk geçişte

Bir varlığın ilk defa (dönem içerisinde) işletme kayıtlarına geçmesi durumunda

 

DK= Dönem sonu Endeks/İşlemin Gerçekleştiği Tarih Endeksi

Genel olarak mali, maddi, maddi olmayan duran varlıklar gibi  parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinde kullanılır.

 

4- Parasal olmayan kıymetlerin her birine ilişkin düzeltme katsayısı ile düzeltmeye esas tutarı çarpılarak düzeltilmiş değeri bulunur. Bu işlem düzeltme katsayılarının tespit edilmesi ile yapılır. Düzeltme katsayılarının, ait oldukları kıymetin düzeltmeye esas tutarı ile çarpılması suretiyle bulunan düzeltilmiş rakamlara ilişkin örnek aşağıdaki gibidir.

 

Bir işletmede 2004 Haziran ayında 10.000- YTL ye satın aldığı makinenin 31.12.2006 tarihli bilançoda yer aldığını düşünelim. Bu durumda düzeltme katsayıları belirlenerek değer düzeltme işlemi yapılacaktır.

 

Aralık 2006 endeks : 7300

Haziran 2004 endeks: 2.346,40

Düzeltme Katsayısı : 7300 / 2.346,40 = 3.11

10.000 x 3.11 =31.100

 

Dönem sonu itibari ile düzeltme sonucu bulunan değerler, izleyen hesap döneminde enflasyon muhasebesi uygulanıp uygulanmayacağına bakılmaksızın izleyen dönemin başlangıç değerleri olarak dikkate alınacaktır.

Son adım bilançonun düzeltilmiş değerleriyle ifade edilmesidir. Yeni değerlerin bilançoda yer alması ile düzeltilmiş bilanço denkliği sağlanmış olacaktır.

1- Bilançonun Düzeltilmesi

Hesap dönemi sonunda paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilmemiş bilanço kalemleri, bu Tebliğdeki hükümler çerçevesinde düzeltme katsayısı kullanılarak paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edilir.

Bilançodaki parasal kalemler, paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edildiklerinden düzeltme işlemine tabi tutulmazlar.

Cari değerleri ile değerlenen parasal olmayan kalemler, paranın cari satın alma gücü cinsinden ifade edildiklerinden, ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmazlar.

 

1.1. Amortismana Tabi Varlıkların Düzeltilmesi

 

İlk defa düzeltme işlemine tabi tutulacak amortismana tabi varlıkların maliyetine ilavesi mümkün olmayan, finansman giderleri, kur farkları ve yeniden değerleme değer artışı gibi kalemler ilgili varlıkların maliyetinden düşülür. Ancak varlıkların maliyetine finansman giderlerinin reel kısmının ilave edilmesi mümkündür. Finansman giderlerinin reel kısmı, katlanılan finansman maliyetinin ilgili dönemde gerçekleşen enflasyon oranının üstünde kalan tutarı, Yabancı para cinsinden borçlardaki finansman maliyetinin reel kısmının hesaplanmasında kur farkları da hesaba katılır.

Yüksek enflasyon dönemlerinde, Türk Lirası üzerinden vadeli olarak alınan veya satılan varlıkların fiyatı, enflasyondan korunmak amacıyla bir enflasyon payını da içermektedir. Enflasyon payını içeren bu nitelikteki işlem ve olayların düzeltme işlemine tabi tutulması gerekir.

Alım ve satımın içerdiği enflasyon payı, alım-satım tarihi itibarıyla ilgili borç veya alacağın vadesine mütenasip vadelerde devlet iç borçlanma senetleri için borsalarda veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda oluşan faiz haddi veya ilgili dönemde gerçekleşen enflasyon oranı dikkate alınarak tespit edilir ve ilgili kalemler bu tutar düşüldükten sonra kalan tutarları üzerinden düzeltme işlemine tabi tutulurlar.

Reel Olmayan Finansman Maliyeti (ROFM);

 

Her türlü borçlanmada, borç tutarlarına (yabancı para üzerinden borçlanmada borcun alındığı tarihteki YTL karşılıklarına) borcun kullanıldığı döneme ait TEFE artış oranının uygulanması suretiyle bulunan tutarı ifade eder.

 

ROFM =Borç Tutarı x (Borcun Kapatıldığı Aya Ait TEFE – Borcun Alındığı Aya Ait TEFE ) /  Borcun Alındığı Aya Ait TEFE

katsayısı ile hesaplanır.[5]

Örnek : “E” İşletmesi 15 Mart 2006 tarihinde 50.000-YTL banka kredisi kullanarak işletme faaliyetlerinde kullanmak üzere bir taşıt satın almıştır. İşletme 6 ay sonra krediyi kapatmış ve 5.000- YTL faiz ödemiştir. Finansman maliyetinin oluştuğu hesap dönemine ait ortalama ticari kredi faiz oranın % 30 olduğu varsayımı altında Reel Olmayan Finansman Maliyeti şu şekilde hesaplanacaktır.

 

TEFE Artış Oranı  = (Eylül 2006 TEFE – Mart 2006 TEFE) / Mart 2006 TEFE

= (7382.1- 6478.8) / 6478.8 =  0,139

ROFM : 50.000 * 0,139 = 6.950

55.000  – 6.950 = 48.050 (Enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutar.)

 

Reel Olmayan Finansman Maliyeti İhtiva Edebilecek

– Varlıklar;

– Stoklar

– Maddi Duran Varlıklar

– Mali Duran Varlıklar

– Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar

– Duran Varlıklar

Düzeltme işlemlerinde, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca yapılmış olan yeniden değerlemenin amortismana tabi iktisadi varlıklara ve birikmiş amortismanlarına etkilerinin arındırılması şarttır.

Düzeltme işleminde düzeltmeye esas değer hesaplanırken varlıkların maliyet bedelleri içerisinde yer alan finansman giderlerinin reel olmayan kısmı yukarıda ifade edildiği gibi ayrıştırılmaktadır. [6]

Düzeltme işlemi, ilgili varlıkların maliyetine dahil edilmesi mümkün olmayan unsurların indirilmesi suretiyle bulunmuş yeni değerler esas alınarak yapılır. İmal veya inşa edilen varlıkların düzeltme işlemine tabi tutulmasında, aktifleşme tarihi farklı ise, aktifleştirilme tarihi değil, varlığın maliyetine dahil edilen maliyet unsurlarının aktife ilk giriş tarihi dikkate alınır.

Amortisman, varlıkların düzeltilmiş değerleri üzerinden yeniden hesaplanır. Bu durumda, farklı amortisman yöntemleri kullanılarak itfa edilmiş varlıkların, amortismana tabi tutulması nedeniyle, itfa edilmemiş varlıklar olarak yeniden mali tablolarda yer alır.

 

Öte yandan enflasyon düzeltmesinin ilk uygulanmasında demirbaş gibi duran varlıklar alış tarihleri itibariyle düzeltmeye tabi tutulacaklardır. Vergi mevzuatında özellik arz eden durum ise birikmiş amortismanların düzeltilmesi işlemidir. Birikmiş amortismanlar, ait oldukları iktisadi kıymetin bilanço tarihindeki değerinde, düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilecektir.

 

Örnek : “K” İşletmesinin 31.12.2006 tarihli bilançosunda Demirbaşlar 3.375-YTL      Birikmiş Amortismanları ise 2.700-YTL olarak yer almaktadır.       Demirbaşların Alış Tarihi : 01.02.2003, Alış Bedeli ise  1.000-YTL dir.   (Amortisman oranı % 20, yöntem normal ve yeniden değerleme oranı % 50)

 

Düzeltme Katsayısı       = Aralık 2006 TEFE / Şubat 2003 TEFE

= 7382,1  /  2179,3 = 3,38737

Düzeltilmiş Değer         = 1.000 x 3,38737

=  3.387,370

Artış Tutarı                  = 3.387,370. – 3.375  = 12.370

Artış Oranı                   = % 0,367 ( 12.370/3.375)

Düzeltilmiş B.Amor.Tutarı  = 2.700 x 1,00367 = 2.709,909

Enflasyon döneminde amortismanlar ve tükenme payları, ilgili varlıkların düzeltilme sonucu bulunan yeni değerleri üzerinden ayrılır. Maddi olmayan varlıkların tükenme veya itfa payları düzeltilmiş yeni değerleri üzerinden hesaplanır.

 

1.2. Stokların Düzeltilmesi

 

Hammadde, emtia, yarı mamul ve mamul stokları, işletmelerin stok değerleme politikaları ile uyumlu olarak düzeltme işlemine tabi tutulur. Bunların maliyetine dahil edilmesine müsaade edilmiş kur farkları dahil finansman giderleri maddi varlıklara ilişkin hükümler çerçevesinde düzeltme işlemine tabi tutulur. Yarı mamul ve mamul stoklarının düzeltilmesinde, bunların yarı mamul veya mamul hale gelme tarihleri değil, maliyete dahil edilen unsurların aktife ilk giriş tarihleri dikkate alınır.

Yoğun olarak işlem gören stoklar ile ilgili düzeltme katsayılarının saptanmasında; stok değerleme yöntemine bağlı olarak dönem sonu stoklarının ortalama maliyetine eşit veya en yakın alım maliyetinin gerçekleştiği ayın, stokların alım tarihi olarak kabul edilmesi gibi toplu yöntemler kullanılabilir.[7] Bu yöntemlerin mali tabloların gerçeği dürüst bir şekilde yansıtmasını engellemeyecek şekilde seçilmesi ve takip eden dönemlerde tutarlı bir şekilde uygulanması zorunludur.

Aktifleştirme tarihi satın alma veya imal tarihinden farklı olan varlıkların düzeltilmesi, satın alma, imal ve maliyet unsurlarının aktife ilk giriş tarihleri dikkate alınarak yapılır. Vadeli olarak alınan veya satılan varlıklara ilişkin özel hükümler saklıdır.

Yarı mamul ve mamul stoklarının düzeltme işlemine tabi tutulmasında da bunların maliyetine dahil edilen unsurların gerçekleşme tarihleri dikkate alınır.

 

  • Basit Ortalama Yöntem;

Bu yöntemde düzeltme katsayısı; mali tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat Endeksinin, bu Endeks ile dönembaşı fiyat indeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan indekse bölünmesiyle elde edilen katsayı olarak hesaplanır.

Diğer bir ifadeyle ilgili kalemlerin düzeltilmiş değerleri, dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle hesaplanır.

Dönem ortalama düzeltme katsayısı; Aralık 2006 Endeksi / [(Aralık 2006 Endeksi + Aralık 2005 Endeksi )/2]

Örnek;   “E” İşletmesi’nin 31.12.2006 tarihli bilançosunda stoklar 20.000-YTL   olarak yer almaktadır.

Düzeltme Katsayısı(1)               =  Aralık 2006/[ (Aralık 2006 + Aralık 2005 )/2]

= 7382,1/[(7382,1+6478,8)/2] = 1,06517

Düzeltmeye Esas Tutar(2)            = 20.000-YTL

Düzeltilmiş Tutar ( 1x 2)               = 21.303,4-YTL

 

1.3. İştirakler Bağlı Ortaklıklar Bağlı Menkul Kıymetler ve Diğer Hisse Senetleri Kalemlerinin Düzeltilmesi

 

İştiraklerin ve bağlı ortaklıkların değerlemesinde özkaynak yöntemini uygulayan işletmelerde enflasyon ortamlarında bağlı ortaklık veya iştiraklerin net aktifler ile faaliyet sonuçları üzerindeki işletme payının doğru olarak hesaplanabilmesi için iştirak ve bağlı ortaklıkların bilanço ve gelir tablosu enflasyona göre, Enflasyon nedeniyle işletmelerin oluşturmalarına izin verilen yeniden değerleme değer artış fonu gibi kaynak girişi yaratmayan fonların sermayeye eklenmesi nedeniyle elde edilen tutarlar, Kur farkları dahil finansman giderleri indirildikten sonra kalan tutarları dikkate alınarak düzeltme işlemine tabi tutulurlar.

Yapılan düzeltme işleminde, sermaye artırımının tescil tarihi dikkate alınır. Bağlı ortaklık ve iştiraklerin mali tablolarının yabancı para birimi ile ifade edilmesi durumunda, bu tablolar dönem sonu kurundan ulusal para birimine çevrilir.

 

1.4. Öz Sermaye Kalemlerinin Düzeltilmesi

 

Öz sermaye kalemlerinin düzeltilmesinde; yeniden değerleme değer artış fonu gibi enflasyon nedeniyle işletmelerin oluşturmalarına izin verilen fonların sermayeye ilave edilmesi, ortakların öz sermayeye katkısı olarak dikkate alınmaz. Bu tür fonlar sermayeden ve öz sermayeden indirilir. Yedek akçelerin ve birikmiş karların sermayeye ilave edilmesi ortaklar tarafından konulan sermaye olarak dikkate alınır.

Daha önce sermayeye katılmış öz sermaye kalemlerinin düzeltilmesinde, sermaye artırımının tescil tarihi veya sermaye artırımına mahsuben ödenen tutarların tahsil tarihi esas alınır. Sermayeye ilave edilmiş olsun veya olmasın, emisyon primlerinin düzeltilmesinde ise tahsil tarihleri dikkate alınır.

-Öz kaynaklar

-Sermaye

-Ödenmemiş sermaye

-Hisse Senedi İhraç Primleri

-Hisse Senedi İptal Karları

-Özel Fonlar

-Yenileme Fonu

-Bağışlanan Borçlar Karşılığı

-Kar Yedekleri

-Dönem Net Karı

 

Bu kalemler dışında kalanlar için herhangi bir düzeltme yapılmayacak, sermayenin düzeltilmesinde sermayeye eklenen MDV Yeniden Değerleme, İştirakler Yeniden Değerleme Fonları ve Maliyet Artış Fonu gibi kalemler düşüldükten sonra düzeltme işlemi yapılacaktır.

Mali tablolarda öz sermaye kalemleri kayıtlı değerleri üzerinden gösterilir. Bunların düzeltilmesi sonucunda oluşan farklar, toplu halde “Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları” hesabında gösterilir.

Düzeltme sonrası aktif toplamdan düzeltilmiş borçlar ve düzeltilmiş öz kaynaklar düşülerek bulunan tutar bilançonun pasif tarafına Geçmiş Yıl Karı  veya Zararı olarak yazılacaktır. Bulunacak bu tutar herhangi bir surette vergilemede dikkate alınmayacaktır.

 

2- Gelir Tablosunun Düzeltilmesi

 

Gelir tablosunun bütün gelir ve gider unsurları bilanço tarihindeki paranın satın alma gücüne göre ifade edilir. Bu nedenle bütün gelir ve gider unsurları ilk kaydedildikleri tarihten itibaren genel fiyat endeksinde oluşan değişikliklere göre yeniden belirlenir. Amortisman ve tükenme payları düzeltilmiş maliyetler üzerinden ayrılır.

 

Dönem içinde ortaya çıkan ve döneme yaygın olarak yapılan giderler ve sağlanan gelirler dönemin bütün günlerine eşit biçimde dağıtılmış olduğu varsayılarak dönem sonu endeks / dönemin ortalama endeksi katsayısına göre düzeltilebilir.

 

Parasal olmayan varlık unsurlarının satışından ortaya çıkan kar veya zararlar genel fiyat düzeyine göre tekrar hesaplanır ve gelir tablosunda düzeltilmiş değerleri ile gösterilir. Tarihi maliyetlere göre saptanan satış karı veya zararının genel fiyat endekslerine göre düzeltilebilmesi için satışa konu olan varlığın değeri dönem sonu paranın satın alma gücüne göre ifadesi sağlanır. Ayrıca satış fiyatı da satış anındaki veya dönem ortalamasına göre dönem sonu paranın satın alma gücü değerine çevrilir. Dönem sonu paranın değerine göre düzeltilmiş satış fiyatıyla düzeltilmiş maliyet fiyatı arasındaki fark düzeltilmiş satış karı veya zararını  oluşturur.

Amortismanlar ve itfa payları, aktiflerin düzeltilmiş değerleri üzerinden hesaplanır. Amortisman ve itfa paylarının ilgili hesaplara dağıtımında, bu şekilde bulunan tutar dikkate alınır. Bunun sonucunda, amortisman ve tükenme payları gelir tablosunda ayrıca düzeltme işlemine tabi tutulmaz.

Satışların maliyeti, stokların ve diğer maliyet unsurlarının düzeltilmiş tutarlarının dikkate alınması suretiyle yeniden hesaplanır.

Gayrimenkul satışı gibi, satışlar ve satışların maliyeti ile ilişkilendirilmeden, doğrudan gelir tablosuyla ilişkilendirilen parasal olmayan kalemler, satışa konu olan varlığın düzeltilmiş değeri ile satış bedelinin düzeltilmiş değeri arasındaki fark olarak yeniden hesaplanır.

 

3- Parasal Değeri Elde Bulundurma Kayıp veya Kazancını Tespiti (Net Parasal Pozisyon Kâr Ve Zararının Hesaplanması)

Net parasal pozisyon; parasal varlık ve yükümlülükler arasındaki farktır.

Enflasyon döneminde, parasal varlık veya parasal borçların fiyat düzeylerine bağlanmadığı ortamda, parasal borçlardan fazla parasal varlık bulunduran işletmeler satın alma gücü kaybına uğrar. Diğer taraftan parasal varlıklardan fazla parasal borcu olan işletmeler ise satın alma gücü kazanır. Bu nedenle parasal varlık ve parasal borçlar farkından doğan kazanç ve kayıplar dönem karının belirlenmesinde dikkate alınır. Bu tutar gelir tablosunda ayrı bir kalem olarak “net parasal pozisyon kârı (zararı)” hesabında gösterilir. Başka bir ifade ile “Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar” veya “Finansman Giderleri” hesap gruplarında yer alabilir.

Enflasyon dönemlerinde işletmeler, parasal varlıklar ve yükümlülükler nedeniyle oluşan kazanç ve kayıpları, birbirinden mahsup etmek suretiyle, net parasal pozisyon kâr veya zararını hesaplarlar. Bu hesaplama, parasal olmayan bilanço kalemlerinin, öz sermayenin ve gelir tablosunun düzeltme işlemine tabi tutulması sonucunda aktif ve pasif arasında ortaya çıkan fark olarak da yapılabilir.

Net Parasal Değer = (Toplam Parasal Aktif Değerler – Toplam Parasal Pasif Değerler)

Dönem içindeki “Parasal Değerlerdeki Artışlar” tarihi ve düzeltilmiş olarak dönembaşı “Net Parasal Değerlere” eklenir. Yıl içindeki parasal değerlerdeki azalışlar yine tarihi ve düzeltilmiş olarak elde edilen bu toplamdan çıkarılır. Böylece yıl sonu itibariyle tarihi ve düzeltilmiş net parasal değer bulunur.

Düzeltilmiş net parasal değerle tarihi net parasal değerler arasındaki fark enflasyon kayıp ya da kazancını verir.

Net parasal pozisyon kar-zararı veya enflasyon geliri veya gideri; düzeltilmiş tutarları dikkate alınarak, dönem başı net parasal pozisyon kalemine, dönem içinde parasal pozisyonda artış yaratan kalemlerin ilave edilmesi, bu şekilde bulunan tutardan dönem içinde parasal pozisyonda azalış yaratan kalemlerin indirilmesi suretiyle bulunan tutarın, dönem sonu net parasal pozisyon tutarı ile karşılaştırılması suretiyle hesaplanır.

 

IV- Enflasyon   Muhasebesi

Enflasyon muhasebesine ilişkin olarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yayınlanan XI/25 nolu tebliğ ile vergi sistemimize enflasyon düzeltmesi uygulamasını getiren 5024 sayılı Kanun, düzeltme işleminde küçük farklılıklar dışında ana esaslarda örtüşmektedir. SPK Tebliği enflasyonun doğurduğu sonuçları rapor aracılığı ile sunmakta, vergi mevzuatı ise kayıtlar aracılığı ile muhasebeleştirme öngörmektedir. Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinde ve 328, 333, 337, 338 nolu uygulama Tebliği ve 2,3,4,6,8,9,10,11 nolu sirkülerleri ile düzeltme işlemlerinin nasıl uygulanacağına yön verilmeye çalışılmıştır. Bu çerçevede muhasebeleştirme açısından kayıtların nasıl yapılacağı vergi mevzuatına bağlı düzenlemeler dikkate alınarak aşağıdaki örneklerle açıklanmaya çalışılmıştır.

5024 sayılı Kanunla yapılan bu değişikliklere paralel olarak tekdüzen hesap planında 12 sıra no.lu Muhasebe Uygulama Genel Tebliği ile aşağıdaki düzenlemeler yapılmıştır.

178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı

Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.  “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borç kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına aktarılır.

358-Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı

Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.  “697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına aktarılır.

502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları

Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu farkların izlendiği hesaptır. Ödenmiş sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın borcuna kaydedilir. İzleyen dönemde enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesabın borcuna “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir.

Bu farkların sermayeye eklenmesi durumunda “500- Sermaye Hesabı” nın alacağına karşılık bu hesap borçlandırılır.

503- Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları (-)

Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların izlendiği hesaptır. Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, “698- Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacağına kaydedilir. İzleyen dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı “502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar” hesabına alacak yazılır.

648- Enflasyon Düzeltmesi Karları

Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.  “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır.

 

658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları (-)

Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz farkların “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.  “698- Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde geçici kabulde “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” bu hesaba aktarılan tutarlar söz konusu hesapların alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır.

697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı

Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyet ve hakedişlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır. Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyetlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan artışlar 17 nci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesabın alacağına kaydedilir.

Hakedişlere ilişkin düzeltmeler sonucu oluşan artışlar da 35 inci gruptaki ilgili defter-i kebir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesabın borcuna kaydedilir.

Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre “178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” veya “358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” na devredilerek kapatılır.

İnşaat ve onarım işlerinde birden fazla proje olması durumunda bu hesapta her bir proje için bir tali hesap açılarak farklar projeler itibariyle izlenir.

698- Enflasyon Düzeltme Hesabı

Bu hesap parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır. Parasal olmayan bilanço kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan farklar, ilgili varlık ve kaynaklara ilişkin defter-i kebir hesaplarına (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesaplara) karşılık bu hesaba kaydedilir. Parasal olmayan varlık kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesabın alacağına, parasal olmayan kaynak kalemlerindeki artışlar ise borcuna yazılır.

Bu hesap, alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre, “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” veya “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.

Bilanço kalemleri yanında gelir tablosunu da düzelten işletmeler parasal olmayan varlık ve kaynakların düzeltme farklarına ilave olarak gelir tablosu kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farkları da bu hesaba kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık bu hesaba borç yazılır. Gider hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar da ilgili gider hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık bu hesaba alacak yazılır. Hesabın alacak kalanı “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına, borç kalanı ise “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına devredilerek kapatılır.

 

Örnek: Enflasyon düzeltmesi yapılabilmesinin şartlarının oluştuğu bir durumda B işletmesinin Enflasyon Düzeltmesine tabi tutulacak bilançosu aşağıdaki gibidir.

 

AKTİF    B İşletmesinin 31.12.2005 Tarihli Bilançosu PASİF
Dönen Varlıklar 541.877  K.V.Yab.Kaynaklar 250.000
Kasa 91.877 Banka Kredileri 150.000
Alıcılar 450.000 Satıcılar  100.000
Duran Varlıklar 858.123 Öz Kaynaklar 1.150.000
Tesis Mak. Ve Cihz 1.430.205 Sermaye 300.000
Demirbaşlar 715.103 MDV Y. Değ.Ar. Fonu 781.085
B.Amortismanlar (-) (1.287.185) Yasal Yedekler 68.915
Toplam 1.400.000 Toplam 1.400.000

 

Makine aktife Nisan 2003’de girmiş olup, maliyet bedeli 700.000 YTL.dır

Demirbaş aktife Şubat 2003’de girmiş olup, maliyet bedeli 350.000 YTL.dır

Makine teçhizat birikmiş amortismanı 858.123 YTL.

Demirbaş birikmiş amortismanı 429.062 YTL.dır.

Sermaye Ocak 2003’de konulmuştur.

Yasal Yedek 31 Aralık 2003’de ayrılmıştır.

Parasal Kıymetler Parasal Olmayan Kıymetler
Kasa Banka Kredileri
Alıcılar Satıcılar
Tesis Mak. Ve Cihazlar Sermaye
Demirbaşlar Yasal Yedekler
Birikmiş Amortismanlar

 

 

 

 

 

 

 

Mali tabloda yer alan kıymetlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu tespit edilecektir

 

 

Parasal Olmayan Tutarlartın Enflasyon Düzeltmesinde Dikkate Alınacak Tutarları
Tesis Mak. Ve Cihazlar 700.000
Demirbaşlar 350.000
Birikmiş Amortismanlar 1.287.185
Sermaye 300.000
Yasal Yedekler 68.915

 

 

 

 

 

 

 

 

Parasal Olmayan Kıymetlerin Düzeltilmiş Tutarları Bulunacaktır
Düzeltme Katsayıları Düzeltilmiş Rakamlar
Tesis Mak. Ve Cihazlar 2,12692 Tesis, Mak. ve Cihaz 2,12692 x 700.000 = 1.488.844
Demirbaşlar 2,67700 Demirbaşlar 2,67700 x 350.000 = 936.950
Sermaye 2,74754 Sermaye 2,74754 x 300.000 = 824.262
Yasal Yedekler 1,49082 Yasal Yedekler 1,49082 x 68.915   = 102.740

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi
Makine İçin;  
Artış Tutarı =  1.488.844 – 1.430.205 = 58.639 YTL
Artış Oranı 58.639 / 1.430.205 =   % 4,1
Düz. Birik. Amort. Tutarı = 858.123 x 1,041 = 893.306 YTL
Demirbaş İçin;  
Artış Tutarı 936.950 – 715.103 = 221.847 YTL
Artış Oranı 221.847 / 715.103 = %31
Düz. Birik. Amort. Tutarı = 429.062 x 1,31 = 562.071 YTL.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Düzeltme Farkları
Düzeltilmiş Değer Kayıtlı Değer Fark
Tesis, Makine ve Cihaz 1.488.844 1.430.205 58.639
Demirbaşlar 936.950 715.103 221.847
Birikmiş Amortisman 1.455.377 1.287.185 168.192
Sermaye 824.262 300.000 524.262
Yasal Yedekler 102.740 68.915 33.825

 

 

    /  
     
253makine tesis ve cihazlar   58.639
  253.09. Enflasyon Fark Hesabı  
  698enflasyon düzeltme hesabı 58.639
    /  
     

 

    /  
     
255demirbaş hesabı   221.847
  255.09. Enflasyon Fark Hesabı  
  698enflasyon düzeltme hesabı 221.847
    /  
     

 

    /  
     
522 MDV Değer artış fonu   781.085
  698enflasyon düzeltme hesabı 781.085
    /  
     

 

    /  
     
698enflasyon düzeltme hesabı   168.192
  257 birikmiş amortismanlar 168.192
  257.09.Enflasyon Fark Hesabı
    /  
     

 

       
     
698enflasyon düzeltme hesabı   524.262
  502sermayeolumlu farkları 524.262
  500.09. Enflasyon Fark Hesabı
       
     

 

       
     
698enflasyon düzeltme hesabı   33.825
  540 yasal yedekler 33.825
  540.09 Yasal Yedekler Fark Hesabı
       
     

 

Borç  698 Enflasyon Düzeltme Hesabı Alacak
Sermayenin Düzeltme Farkı 524.262 Tesis Mak. Cihz. Düzeltme Farkı 58.639
B.Amort.Düzeltme Farkı 168.192 Demirbaşların Düzeltme Farkı 221.847
Yasal Yedekler 33.825 Yeniden Değerleme Fonu 781.085
Toplam 726.279 Toplam 1.061.571
335.292
Toplam 1.061.571 Toplam 1.061.571

 

Görüleceği üzere düzeltme sonucunda işletmenin enflasyon düzeltme hesabı alacak bakiyesi vermiştir. Bu hesabın alacak bakiyesi vermesi gelir tablosu hesabı olması dolayısıyla bilançoda yer alabilmesi için kapatılması gerekmektedir.

 

       
     
698enflasyon düzeltme hesabı   335.292
  648enflasyon düzeltme karları hesabı 335.292
       
     

 

 

 

       
     
648enflasyon düzeltme karları hesabı   335.292
  690 Dönem kar zarar hesabı 335.292
       
     

 

Sözkonusu işletme varlıkların borçla finanse ettiği, başka bir ifade ile parasal varlık bulundurduğundan dolayı enflasyon karı elde etmiştir.

 

       
     
690 Dönem kar zarar hesabı   335.292
  590 dönem net karı 335.292
       
     

 

    01.01.2007  
     
100 kasa   91.877
120 alıcılar   450.000
253tesis makine ve cihazlar   1.488.844
  253.00. Tes. Mak. Cihz.  Hesabı 1.430.205  
  253.09. Enflasyon Fark Hesabı 58.639  
255demirbaşlar hesabı   936.950
  255.00. Demirbaşlar 715.103  
  255.09. Enflasyon Fark Hesabı 221.847  
  257birikmiş amortisman 1.455.377
    257.00. Birikmiş Amortismanlar 1.287.185
    257.09.Enflasyon Fark Hesabı 168.192
  300banka kredileri 150.000
  320 satıcılar 100.000
  500 sermaye hesabı 300.000
  502 sermaye olumlu farkları 524.362
  540 yasal yedekler 136.656
    540.00 Yedekler Hesabı 102.740
    541. 09 Enflasyon Fark Hesabı 33.825
  570 geçmiş yıl karları 335.292
       
     

 

Öte yandan yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde yapılacak düzeltme işlemlerinde aynı esaslar geçerlidir. Buna göre,

  • Proje bazında inşaat maliyetleri ve hakedişlerin defterler kayıt tarihleri belirlenir
  • İnşaat maliyetleri ve hakedişlerin düzeltmeye esas tutarları belirlenir. Toplam tutarlar içinde yer alan reel olmayan finansman maliyetleri indirilerek düzeltmeye esas tutarlar tespit edilir.
  • Maliyet ve hakedişlerin düzeltme katsayıları belirlenir.
  • Düzeltme katsayıları ile düzeltmeye esas tutarlar bulunur.
  • Fark tutarları enflasyon dönemindeki mali tablolara yansıtılmak üzere 697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme hesabına aktarılır.

Enflasyon dönemlerinde inşaat faaliyeti ile uğraşan işletmeler için farklı kayıtlar önerilmektedir.

Gerek yıllara yaygın inşaat maliyetleri gerekse inşaat hakedişleri parasal olmayan hesaplar olduklarında defterlere kayıt tarihleri dikkate alınarak uygun düzeltme katsayıları ile düzeltildikten sonra fark tutarları ilgili hesaplara kayıt edilirken aynı tutar 697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme hesabına aktarılır. Bu hesabın yapılan düzeltme sonucunda borç kalanı veriyorsa 358 İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kalanı vermesi halinde 178 İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabında bekletilecek, iş bittiğinde 178 hesapta bulunan borç bakiyesi 658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları Hesabına, 358 hesabın alacak bakiyesi 648 Enflasyon Düzeltmesi Karları Hesabına kaydedilerek gelir tablosuna aktarılmış olacaktır.

 

    İnşaat Süresince  
     
178inşaat enflasyon düzeltme hesabı   58.000
  178.09. Enflasyon Fark Hesabı  
  697enflasyon düzeltme hesabı 58.000
    /  
     

 

 

    İnşaat Süresince  
     
697enflasyon düzeltme hesabı   168.000
  358inşaat enflasyon düzeltme hesabı
  358.09. Enflasyon Fark Hesabı 168.000
    /  
     

 

Düzeltme hesabı aşağıda olduğu gibi borç kalanı vermiştir.

 

697 İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı
168.000 58.000
110.000
168.000 168.000

 

 

 

 

    Dönem Sonu  
     
178inşaat enflasyon düzeltme hesabı   110.000
  697enflasyon düzeltme hesabı 110.000
    /  
     

 

 

    İnşaat Bittiğinde  
     
658 enflasyon düzeltme zararları hesabı   110.000
  178 nşaat enflasyon düzeltme hesabı 110.000
    /  
     

 

 

Enflasyon düzeltme hesabı alacak kalanı verirse, kayıtlar aşağıdaki gibi olacaktır.

 

697 İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı
58.000 158.000
100.000
158.000 158.000

 

 

 

 

 

 

 

    Dönem Sonu  
     
697enflasyon düzeltme hesabı    100.000
  358inşaat enflasyon düzeltme hesabı 100.000
    /  
     

 

 

    İnşaat Bittiğinde  
     
358 nşaat enflasyon düzeltme hesabı   100.000
  648 enflasyon düzeltme karları hesabı 100.000
    /  
     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Örnek: (328 seri no.lu VUK Genel Tebliği)

Bilanço esasına göre defter tutan ve hesap dönemi takvim yılı olan X işletmesinin 31/12/2003 tarihli dönem sonu bilançosunun aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım.

X İşletmesinin 31.12.2003 tarihli Bilançosu
Hazır Değerler 91.877 Mali Borçlar 150.000
    Kasa 91.877     Banka Kredileri 150.000
Ticari Alacaklar      450.000 Ticari Borçlar         100.000
    Alıcılar 450.000     Satıcılar 100.000
Maddi Duran Varlıklar   858.123 Özkaynaklar   1.150.000
    Tesis, Makine ve Cihazlar 1.430.205     Sermaye 300.000
    Demirbaşlar 715.103     Yeniden Değerleme Fonu 781.085
    Birikmiş Amortismanlar (-) 1.287.185     Yasal Yedekler 68.915
AKTİF TOPLAMI 1.400.000 PASİF TOPLAMI 1.400.000

Söz konusu bilançonun enflasyon düzeltmesi aşağıdaki adımların izlenmesi ile gerçekleştirilecektir.

  1. Adım:

Mali tabloda yer alan kıymetlerden hangilerinin parasal olmayan kıymet olduğu tespit edilecektir.

Parasal Kıymetler Parasal Olmayan Kıymetler
Kasa Tesis, Makine ve Cihazlar
Alıcılar Demirbaşlar
Banka Kredileri Birikmiş Amortismanlar
Satıcılar Sermaye
Yasal Yedekler

VUK’nun Geçici 25/g maddesi gereğince yeniden değerleme fonu, sıfırlanacağı için, parasal ve parasal olmayan kalemler arasında zikredilmemiştir.

 

  1. Adım:

Tespit edilmiş parasal olmayan kıymetlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarları bulunacaktır.

Tesis, Makine ve Cihazlar 700.000.-TL
Demirbaşlar 350.000.-TL
Birikmiş Amortismanlar 1.287.185.-TL
Sermaye 300.000.-TL
Yasal Yedekler 68.915.-TL

 

 

  1. Adım:

Parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmiş tutarları bulunacaktır.

Bu kıymetlere ait düzeltme katsayıları aşağıdaki gibidir.

Tesis, Makine ve Cihazlar 2,12692
Demirbaşlar 2,67700
Sermaye 2,74754
Yasal Yedekler 1,49082

Düzeltme katsayılarının, ait oldukları kıymetin düzeltmeye esas tutarı ile çarpılması suretiyle bulunan düzeltilmiş rakamlar da aşağıdaki gibi olacaktır.

Tesis, Makine ve Cihazlar : 2,12692 x 700.000 = 1.488.844
Demirbaşlar : 2,67700 x 350.000 =    936.950
Sermaye : 2,74754 x 300.000 =    824.262
Yasal Yedekler : 1,49082 x   68.915 =    102.740

Birikmiş amortismanların düzeltilmesi ise aşağıdaki adımların gerçekleştirilmesi yoluyla yapılacaktır.

  1. a) Makine İçin:

Makinenin değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunur.

Artış Tutarı  =  1.488.844 – 1.430.205 = 58.639 TL.

Artış Oranı  =  % 4,1

Söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanır ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunur.

Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 858.123 x 1,041 = 893.306 TL

  1. b) Demirbaşlar İçin:

Demirbaşın değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı bulunur.

Artış Tutarı = 936.950 – 715.103 = 221.847 TL.

Artış Oranı = % 31

Söz konusu artış oranı 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen birikmiş amortisman tutarına uygulanır ve düzeltilmiş birikmiş amortisman tutarı bulunur.

Düzeltilmiş Birikmiş Amortisman Tutarı = 429.062 x 1,31 = 562.071 TL.

Buna göre düzeltme farkları şu şekilde gerçekleşmiş olacaktır.

 

Tesis, Makine ve Cihazlar için : 1.488.844 – 1.430.205 =   58.639
Demirbaşlar için :    936.950 –   715 .103 = 221.847
Birikmiş Amortisman için : 1.455.377 – 1.287.185 = 168.192
Sermaye için :    824.262 –   300 .000 = 524.262
Yasal Yedekler için :    102.740 –     68 .915 =   33.825

Söz konusu bu farklara ait yevmiye defteri kayıtları da aşağıdaki gibi olacaktır.

              /  
     
253 Tesis, Makine ve Cihazlar
       253.05 Enflasyon Farkı 58.639
    698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 58.639
    /  
     
255 Demirbaşlar 221.847
       255.05 Enflasyon Farkı
    698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 221.847
    /  
       
522 Yeniden Değerleme Fonu 781.085
       522.05 Enflasyon Farkı
    698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 781.085
    /  
     
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 168.192
    257 Birikmiş Amortismanlar 168.192
          257.05 Enflasyon Farkı
    /  
     
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 524.262
    502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu F. 524.262
    /  
     
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 33.825
    540 Yasal Yedekler 33.825
          540.05 Enflasyon Farkı
    /  
     

 

Bu kayıtlara göre enflasyon düzeltme hesabının alacak kalanı (1.061.571 – 726.279 =) 335.292 TL. olacaktır.

698 Enflasyon Düzeltme H.
168.192 58.639
524.262 221.847
33.825 781.085
726.279 1.061.571

Söz konusu 335.292 TL. lık alacak kalanı Geçmiş Yıllar Kar/Zarar Hesabına devredilerek kapatılacaktır.

              /  
     
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 335.292
    570 Geçmiş Yıl Karları 335.292
    /  
     

Örnekteki enflasyon düzeltmesi uygulaması 31.12.2003 tarihli bilançoya ilişkin olmasaydı (VUK Geç. 25. madde kapsamında olmasaydı) yani 01.01.2004 tarihinden sonraki bilançolara ilişkin olsaydı yukarıdaki kayıt yerine aşağıdaki kayıt yapılacaktı.

              /  
     
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı 335.292
    648 Enflasyon Düzeltmesi Karları 335.292
    /  
     
648 Enflasyon Düzeltmesi Karları 335.292
    690 Dönem Karı veya Zararı 335.292
    /  
     
  1. Adım:

Son adım bilançonun düzeltilmiş değerleriyle ifade edilmesidir. Yeni değerlerin bilançoda yer alması ile düzeltilmiş bilanço denkliği aşağıdaki gibi oluşacaktır.

X İşletmesinin 31.12.2003 tarihli Düzeltilmiş Bilançosu
Hazır Değerler 91.877 Mali Borçlar 150.000
    Kasa 91.877     Banka Kredileri 150.000
Ticari Alacaklar      450.000 Ticari Borçlar         100.000
    Alıcılar 450.000     Satıcılar 100.000
Maddi Duran Varlıklar   970.417 Özkaynaklar   1.262.294
    Tesis, Makine ve Cihazlar 1.488.844     Sermaye 824.262
    Demirbaşlar 936.950     Yasal Yedekler 102.740
    Birikmiş Amortismanlar (-) 1.455.377     Geçmiş Yıl Karı 335.292
AKTİF TOPLAMI 1.512.294 PASİF TOPLAMI 1.512.294

 

[1] Genel Fiyat Düzeyi Muhasebesi : Genel fiyat değişmelerinin mali tablolar üzerinde oluşturduğu etkileri gidermek amacıyla mali tabloların genel fiyat endeksleri ile düzeltilerek mali tablo verilerinin, mali tablonun düzenlendiği tarihteki liranın satın alma gücüne göre ifadesinin sağlanmasını öngören yöntemdir.

[2] Cari Değer Muhasebesi : Mali tablolardaki kalemlerin cari değerleri ile değerlemesini öngören yöntemdir. Cari değer, net cari yenileme maliyeti veya net cari yenileme maliyetinden daha küçük olmak kaydıyla, varlığın satılması halinde elde edilecek net nakit değeri veya varlığı kullanmakla sağlanacak  nakit girişlerinin net bugünkü değerinden büyük olanıdır.

 

[3]Parasal olmayan kalemler, paranın değerindeki değişmeler karşısında nominal değerlerini değişen ancak satın alma güçleri aynı kalan kalemlerden oluşur.

[4] Bilanço günündeki fiyat endeksi rakamının, düzeltmeye konu işlemin gerçekleştiği tarihteki fiyat endeksi rakamına bölünmesi suretiyle elde edilen katsayıdır. VUK’nun Mük.298. maddesine göre Taşıma ve Taşıma Katsayısı kavramlarıda tanımlanmıştır.

Taşıma : Enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş dönem başı mali tablolardaki parasal olan ve parasal olmayan kıymetlerin, taşıma katsayısı kullanılarak ilgili dönem sonundaki yeni değerlerinin hesaplanması işlemidir.

Taşıma Katsayısı = Mali Tablonun Ait Olduğu Aya İlişkin Fiyat Endeksi / Bir Önceki Dönemin Sonundaki Fiyat Endeksi

Örnek: A) Limited Şirketinin aktifinde yer alan bir demirbaşın 31/12/2005 tarihli enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş dönem sonu bilançosundaki değeri 1.200YTL.dır. Söz konusu demirbaşın 30/6/2006 tarihli ikinci geçici vergi dönemine ilişkin bilançodaki kayıtlı değeri de 1.200YTL.dır. 30/6/2006 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması işleminde, bu demirbaşın düzeltmeye esas tutarının taşıma katsayısı ile çarpılması gerekmektedir.

Taşıma Katsayısı  =  7982,7 / 7382,1

Düzeltilmiş Tutar = 1.200.X 1,08136 = 1.297,63 YTL olacaktır.

 

[5] ROFM=Toplam Fin. Maliyeti x  (İlgili Hesap Dönemine Ait TEFE Artış Oranı/İlgili  Hes. Dön. Ait Ortalama Ticari Kredi Faiz Oranı)

Örnek : “E” İşletmesi 15 Mart 2006 tarihinde 50.000- YTL banka kredisi kullanarak işletme faaliyetlerinde kullanmak üzere bir taşıt satın almıştır. İşletme 6 ay sonra krediyi kapatmış ve 5.000- YTL faiz ödemiştir. Finansman maliyetinin oluştuğu hesap dönemine ait ortalama ticari kredi faiz oranın % 30 olduğu varsayımı altında Reel Olmayan Finansman Maliyeti şu şekilde hesaplanacaktır.

TEFE Artış Oranı  = (Eylül 2006 TEFE – Mart 2006 TEFE) / Mart 2006 TEFE

= (7382.1- 6478.8) / 6478.8 =  0,139

ROFM                   = 5.000-TL  x (0,139/0,30)

= 5.000-YTL x 0,46 = 2.300-YTL

Enflasyon Düzeltmesinde Esas Alınacak Tutar  =  55.000 –  2.300 = 52.700-

[6] Önem arzeden husus varlığın maliyetine eklenen reel olmayan finansman giderlerinin henüz itfa edilmemiş kısmının, aktif kıymetin elden çıkarılması halinde;

– Varlığın maliyetine eklenen reel olmayan finansman giderlerinin henüz itfa edilmemiş kısmı kayıtlarda yer almayacağı için bu tutar üzerinden ayrılan amortismanların elden çıkarmaya ilişkin kar zararın tespitinde dikkate alınması gerekir.

 

[7] Toplulaştırılmış yöntemler düzeltmeye esas tarihi ve tutarının tespiti güç olan iktisadi kıymetlerin düzeltilmesinde düzeltme katsayısı yerine daha basitçe bulunacak katsayıyı öngörmektedir.

Toplulaştırılmış yöntemler kullanılarak düzeltilebilecek parasal olmayan kıymetler, stoklarla sınırlıdır.

  • Basit Ortalama Yöntem: Gelir tablosu kalemleri ile stokların düzeltilmesinde esas alınacak tarihe bakılmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle hesaplanır.
  • Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntem: Dönemsonu stok ve dönem içinde satılan malların maliyetinin düzeltilmesinde hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısıyla çarpılması suretiyle düzeltilmesini öngörmektedir. Hareketli Ağırlıklı Ortalama Düzeltme Katsayısı = (Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulmuş Dönem Başı Stokun İlgili Dönemin Sonuna Taşınmış Değeri) + (Dönem içi alış ve giderlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş değerleri) / (Dönem başı stok) + (Dönem içi alış ve giderler)
  • Toplulaştırılmış yöntemlerden (Basit ortalama veya Hareketli ağırlıklı ortalama) birini seçen işletmeler, 3 yıl boyunca bu yöntemden vazgeçemeyeceklerdir

 

 

Bir Cevap Yazın