Bazı Ülkelerdeki Vergi Uygulamaları ve Denetimleri

BAZI AB ÜLKELERİ İLE ABD. VE TÜRKİYE’DE VERGİ DENETİMİNİ GERÇEKLEŞTİREN GELİR İDARELERİNİN YAPISI

İngiltere’de Vergi Denetimi:
İngiltere’de, mükellefler iĢ hacimlerine göre gruplandırılıp, buna göre incele-me yapacak birim belirlenmektedir. Vergi incelemeleri genellikle, Ġngiltere Gelir Ġdaresi’ne (Inland Revenue) bağlı yerel vergi dairelerince yapılmakta olup, bü-yük iĢletmelerdeki vergi incelemelerini Özel Uyum Dairesi (Special Compliance Office) yürütmektedir.
Ġncelemeye konu olaylar Özel Uyum Dairesine, genellikle yerel vergi daire¬leri tarafından bildirilmekte, ayrıca aĢağıda sayılan nedenlerle de Özel Uyum Dairesince vergi incelemelerine baĢlanılabilmektedir;
• Yerel vergi daireleri tarafından incelenemeyen ve önemli tutarlarda vergi kaybı olabilecek konularda,
• Profesyonel olarak faaliyette bulunan mali müĢavirlerin yaptıkları iĢlemle¬rin doğruluğu hakkında tereddütlerin bulunması halinde,
• Vergiden kaçınmaya neden olabilecek hususlarda, •ĠĢletmelerin ticari hesapları ile ilgili hileli konularda.
Öte yandan Ġngiltere’de dolaylı vergilere iliĢkin denetimler Gümrük ve Tüke-tim Vergileri Bölümü (HM Customs and Excise); sigorta primlerine iliĢkin dene-timler ise Sosyal Güvenlik Bölümü (Department of Social Security) tarafından yapılmaktadır.
Bu iki bölüm, Gelir Ġdaresinden (Inland Revenue) farklı olmasına rağmen mev-zuat, bu birimler aras’nda bilgilerin paylaĢımını öngörmektedir. (2)

Fransa’da Vergi Denetimi:
Fransa Vergi Idaresi’nde “yönetim” ve “denetim” iĢlevleri birbirinden ayrıl-mıĢtır. Yıllık 150 milyon Euro’dan daha fazla cirosu olan iĢletmeler büyük iĢlet-me’olarak addolunmuĢ ve bu iĢletmelerin yönetimine iliĢkin sorumluluk DGE’ye (Direction des Grandes Entreprises); denetimine iliĢkin sorumluluk ise, DVNI’ ya (Direction des Verifications Nationales et Internationales) verilmiĢtir.
Dolayısıyla büyük Ģirketlerle ilgili iĢlemlerin tam olarak yerine getirilmesi, bu iki kuruluĢ arasında iĢbirliğini gerektirmektedir.
Fransa Vergi Ġdaresi’nin yerel birimleri, özel bir uzmanlık biriminin görev ala¬nı dıĢındaki mükelleflerin denetiminden sorumludur.
Özel bir birimin uzmanlık alanı, coğrafik konum, elde edilen ciro, vergi mat-rahı, Ģirketler topluluğu içerisinde bulunma, yurtdıĢı faaliyet ve kazanç iliĢkileri, faaliyetin ait olduğu sektör gibi kıstaslarla belirlenmektedir.
Buna göre, vergi idaresinin yerel birimleri dıĢında esasen Fransa’da vergi denetimini üç ayrı kuruluĢ gerçekleĢtirmektedir. Bunlar, firma büyüklüklerini dik-kate alarak denetimlerini yürütürler.
• Büyük Ģirketlerin denetiminden DVNI (Direction des Verifications Nationales et Internationales),
{1} DOĞAN Can-KAPUSUZOGLU Tuncay, ÇeĢitli Ülkelerde Vergi Denetiminin Organizasyonu ve Çıkarılabilecek Bazı Dersler, Vergi Dünyası Dergisi, Mart/2005, Sayı: 283. s. 23.
{2} DOGAN-KAPUSUZOGLU, s. 27, 3 3
• Orta ölçekli Ģirketlerin denetiminden DiRCOFI (Direction des Contrôles Fiscales). »
• Küçük’ölçekli iĢletmelerin denetiminden DSF (Direction des Services Fisca¬ux) sorumludur.
Denetimle görevli olanlarda, eğitim, günce! bilgi takibi, sektörler itibariyle uz-manlaĢma, ortak çalıĢma yeteneği, gibi kıstaslar aranmaktadır. (3)

İtalya’da Vergi Denetimi:
Ġtalyan Maliye Bakanlığı’nın merkez teĢkilatı içerisinde Gelir Ġdaresi veya Ge¬lir Politikaları Departmanı olarak adlandırılan birim, vergi ile ilgili iĢlemleri yürüt-mektedir, Gelir Ġdaresi dıĢında doğrudan Maliye Bakanı’na bağlı ve bir nevi “Vergi Po¬lisi” olarak addolunan Guardia di Finanza isimli birim de mevcuttur. Bu birim, mükelleflerle veya mükellefiyetle ilgili gerekli tespitler yaparak tu-tanağa bağlar ve denetim görevi sonlanır. Bu tutanaklar, gerekli incelemelerin v. tamamlanabilmesi için yerel denetim bürolarına teslim edilir. Yine Gelir Ġdaresi dıĢında doğrudan Maüye Bakanı’na bağlı Vergi MüfettiĢ¬leri Merkez Servisi (SECIT),bulunmaktadır. Bu birimin görevi, Gelir Ġdaresi büroları ve bir nevi “Vergi Polisi” olarak ad-dolunan Guardia di Finanza tarafından yapılan vergi denetimlerini takip ve kont-rol etmek, özellikli bir durumun olduğuna kanaat getirilmesi halinde bizzat mükellefler nezdinde vergi incelemesi yapmaktır. Bunun dıĢında merkezi düzeyde yapılması uygun görülen incelemeler de Vergi MüfettiĢleri Merkez Servisi (SE-CIT) tarafından yürütülmektedir. Bölgesel veya yerel ölçekli denetimler ise, Gelir Ġdaresi bünyesinde görev yapan denetim elemanları “tarafından yerine getirilir. Böylece Ġtalya’da sadece vergi denetimi yapan ve Gelir Ġdaresi dıĢında doğrudan Bakan’a bağlı bulunan Vergi MüfettiĢleri Merkez Servisi (SECIT) kurulmuĢtur. Bu birim, bakanlığın diğer birimlerinden elde ettiği bilgileri kullanarak vergısel açıdan riskli bulunan mükellef gruplarını tespit edip, buna göre bir öneri raporu hazırlar ve Maüye Bakanı’na sunar. Bu raporun değerlendirilmesi sonucu, Gelir Ġdaresi bürolarında görevli denetim birimleri ve Guardia di Finanza tarafından yürütülecek denetimfere iliĢkin yıllık çalıĢma programı hazırlanır. Bu çalıĢma programı gereğince denetlenebilecek mükelleflere iliĢkin bilgiler, Bilgi ĠĢlem Merkezince çıkartılır ve denetimle görevli birimlere iletilir
Belçika’da Vergi Denetimi:
Belçika Vergi Ġdaresi merkez teĢkilatı, mükellef beyannamelerinin denetimi ve vergi kaçakçılığı ile mücadele iĢlerini organize etmekte, gerekirse uygulama birliği sağlamak maksadıyla denetimle iigili talimatlar yayınlamakta:
TaĢra teĢkilatı ise, coğrafi olarak bölgelere ayrılmıĢ birimlerden oluĢur. Ayrı¬ca destek hizmetleri sunmak ve vergi kaçakçılığı konusunda araĢtırmalar yap¬mak üzere, taĢra teĢkilatında araĢtırma hizmetleri müdürlüğü de bulunmaktadır. Bölgeler düzeyinde teĢkilatlanmıĢ olan taĢra teĢkilatında,
– Vergi daireleri.
– Vergi müfettiĢlik büroları, 4 4
– Kontrol büroları,
– Tahsilat servisleri, Yabancılar bürosu.
– AraĢtırma servisleri ve Sadece bilgisayarlı muhasebe tutan iĢletmeler denetim ekibi, Bulunmaktadır.
(3) DüĞAN-KAPUSUZOĞLU. s. 25.
TaĢrada görev yapan vergi müfettiĢleri, kontrol bürolannca yürütülen faaliyetleri gözetmek ve gerekirse denetimlere bizzat refakat etmekle görevlidirler.
TaĢrada teĢkilatlanmıĢ Vergi Ġdareleri bünyesindeki kontrol bürolarında görev yapan denetim elemanları, beyannameler üzerinde gerekli denetimleri yap-mak’Ve gerekirse düzeltmekle görevlidirler.
Böylece Vergi Ġdaresinin denetim faaliyetini, yerel düzeyde teĢkilatlanmıĢ ve kendi yetki alanlar’ içerisinde çalıĢabilen kontrol ve müfettiĢlik büroları yerine’getirmektedir. Ulusal düzeyde vergi denetimini. Maliye Bakanlığına bağlı Uzman Vergi MüfettiĢliği-ISI (Inspection Spéciale des Impôts) yürütmektedir. Belçika Maliye “Bakaniığı’nın vergi kaçakçılığı ile mücadele eden merkezi birimi ISI olup, bütün ülke genelinde yetkilidir. ISI’nın bünyesinde, konusunda uzman dan diğer bakanlıklarda görevli müfettiĢler de görev yapabilmektedirler. (4)

ABD.’de Vergi Denetimi ve Gelir idaresi:
iç Gelir idaresi Örgütü (1RS):
Amerika BirleĢik Devletleri, dünya devletleri arasında ekonomik gücü en fazla: kayıt dıĢı ekonomisi ise en az olan ülke olarak bilinmektedir.
ABD. Devlet yönetimi, federal bir yapıya sahip olup, 50 eyale ;en oluĢmaktadır. Devletin gücü BirleĢik Devletler (Federal Devlet) ile 50 eyalet arasında paylaĢılmaktadır. Federal ve eyalet düzeyinde bağımsız yasama, yürütme ve yargı kollan mevcuttur.
Amerikan Gelir Ġdaresi (IRS-Internai Revenue Service), Amerikan Hazine Bakanlığına bağlı olarak çalıĢmaktadır. iRS’nin en üst düzey yöneticisi. BaĢkanıdır. 1RS çalıĢmalarının yönetimi ise. kurul tarafından yerme getirilir. Bu kurul, 1RS BaĢkam, bir kamu sektör temsilcisi ve 6 özel sektör temsilcisinden oluĢur. Bütün kurul üyeleri ABD BaĢkanı tarafından atanır. (5)
Federal gelir vergisi, veraset ve intikal vergisi, istihdam vergileri ve bazı tüketim vergilerinin tahsilatı ve vergi kanunlarının uygulanmasından 1RS sorumludur. iRS’nin sorumluluğuna girmeyen diğer tüketim vergilerinden, Alkol, Tütün ve AteĢli Silahlar Bürosu sorumludur. Gümrük vergilerinden ise, Gümrük Ġdaresi sorumludur. Söz konusu üç idare de ABD Hazine Bakanlığı içinde yer almaktadır. Ancak Hazine Bakanlığının 154.000 çalıĢanının 116.0001 1RS personelidir. (6)
ĠRS’nin misyonu; Mükelleflere en kaliteli hizmeti, vergi hukukunu anlamalarına yardımcı olacak, vergi ödeme sorumluluğu ve bilincini yerleĢtirecek Ģekilde vermek, vergi hukukunu tüm mükelleflere dürüstlük ve adalet çerçevesinde uygulamak, Ģeklinde belirlenmiĢtir. (7)
ĠRS’nin fonksiyonları: vergi kanunlarının uygulanması, mükelleflerin vergi be-yannamelerini doğru olarak vermelerinin, vergi ile ilgili ödevlerini tam ve zamanında yerine getirmelerinin sağlanması, tahakkuk edecek vergilerin doğru olarak ödenmesinin temin edilmesi, vergi kanunlarına uymayan mükelleflerin inceleme ve soruĢturulmasıyla yetkili ve görevlidir.
ĠRS’nin 2005 yılında tespit edilen vizyonu “bir 21. Yüzyıl kamu kuruluĢu olarak. ĠRS’nin vizyonu, beĢeri sermayesini ve teknolojik kapasitesini en etkin ve verimli bir Ģekilde kullanarak, mükelleflere aksaklık ve sıkıntıyı en az yansıtacak Ģekilde vergileri toplamaktır. Bu hedefe taĢıyacak olan değerler ise: doğruluk, dürüstlük, bütünlük, iletiĢim, sorumluluk, saygı ve profesyonellik olarak”, belirlenmiĢtir.
(4)DOĞAN-KAPUSUZOĞLU. s. 26.
(5)DURAN Metin. ABD’de Gelir Ġdaresi ve Verqi Denetiminin Yapısı. Vergi Sorunları Dergisi. bvlüi/200£, Sav;: t92us. 30.
(6)DOGAN.-KAPUSUZOGLU. s. 27,
(7)EYÜPGĠLLER S. Saygın. Vergi Ġdaresinin Yapılandırılması: Global Eğilimler ve Türkive Ġçin Öneriler. Vergi Dünyası Dergisi, Ocak/2001. Sayı: 233. s. 124.
5 5 Bunu da;
• Mükelleflere gerekli hizmetleri aksatmadan sunacak servisleri oluĢturmak,
• Mükelleflerde vergi ödeme bilinci ve sorumluluğı u yerleĢtirmek,
• Vergi kanunlarının tüm vatandaĢlara adil ve ist ^rarlı bir Ģekilde uygulan-masını sağlamak,
• ĠRS organizasyonunun tüm ülke için değerli bir servis olduğunu, bu ser-viste görev yapmanın herkes tarafından arzulandığını Amerikalıların bilmesi-ni sağlamak, ġeklinde yerine getirmeyi planlamaktadırlar.
IRS’nin sahip olduğu değerler ise; Dürüstlük, sorumluluk, doğruluk, saygı, profesyonellik, iletiĢim, olarak tespit edilmiĢtir. (8)
Merkezde, ĠRS BaĢkanı/BaĢkan Yardımcısı, Üst Konsey, Ġnsan Kaynakları ve ĠletiĢimle ilgili Ulusal Büro Elemanları,
ĠRS BaĢkanı/BaĢkan Yardımcısfna bağlı; Temyiz, Ulusal Mükellef Avukatı, Bilgi Sistemleri, Bağlı Servisler ve Operasyon Bölümleri bulunmaktadır.
Operasyon Bölümü de: Vergiden muaf olanlar ve kamu kurumları, Bireysel gelirler (Ücret ve yatırım gelirleri), Küçük iĢletmeler ve kendi iĢinde çalıĢanlar, Büyük ve orta ölçekli iĢletmeler bölümlerinden oluĢmaktadır.
Her bölümün baĢında bir bölüm baĢkanı mevcuttur. (9)
ĠRS, 4 bölge idaresi ve 33 vergi dairesine sahiptir. Vergi daireleri genellikle, nüfus ve ticaret hacmine göre büyük olan Ģehirlerde kurulmuĢtur. Vergi dairelerine de, vergi dairesinin bulunduğu yerin nüfus ve iĢ yüküne göre sayıları değiĢen ofisler bağlıdır. Bu ofislerin sayısı toplam 600’dur.
Yerel vergi dairelerine bağlı olarak Gelir Ajanları, Vergi Denetim Elemanları ve Hizmet Merkezlerinde görev yapan personel çalıĢtırılmaktadır.
Ġnceleme ve denetim fonksiyonunu yerine getiren, toplam 14.000 Gelir Aja-nı (Revenue Agents), 2.200 Vergi Denetim Elemanı (Tax Auditors), 2.800 Hizmet Merkezlerinde çalıĢan eleman ve 5.600 diğer personel bulunmaktadır.
Gerçek kiĢilerin, Ģirketlerin ve iĢverenlerin beyannameleri ile tüketim vergisi beyannamelerini incelemekle, Gelir Ajanları görevlidir. Gelir Ajanları, incelemelerini mükelleflerin iĢ yerlerinde yürütürler. Çok büyük kuruluĢlar ve Ģirketler ise, ekonomist, mühendis ve uluslararası uzmanlardan oluĢan ekiplerle birlikte denetlenmektedir. Gelir A’anları’nın bir kısmı bu Ģekilde kurulmuĢ ekiplerde çalıĢmaktadırlar. Hatta bazı büyük Ģirketlerde devamlı Gelir Ajanları bulundurulur.
Hizmet Merkezlerinde, yazıĢma yapılmak suretiyle gerçek kiĢi beyanname-leri üzerinden hareketle, mükelleflerin giderleri, bağıĢ ve yardımlarına iliĢkin indirimleri ve çok basit vergi sorunları konularında incelemeler yapılır.
Vergi daireleri bünyesindeki incelemele’ in büyük bir kısmı, bir vergilendirme yılı ile sınırlı olarak yapılmakta, özel neden varsa birden fazla yıl incelenmektedir. Uluslar arası boyuttaki firmaların incelemesi, özel eğitimli ĠRS personeli tarafında. ı yapılmakta; bazen diğer ülkelerle eĢ anlı denetimler gerçekleĢtirilmektedir. (10)
Hazine Genel Vergi Ġdaresi Örgütü (TIGTA):
IRS’nin iĢlemlerini gözlemlemek amacıyla 1999/Ocak döneminde Hazine Ba-kanlığı’nın organizasyonu içerisinde Hazine Genel Vergi Dairesi Örgütü (TIGTA) kurulmuĢtur.
TIGTA, organizasyon olarak Hazine Bakanlıgı’nın içerisinde olup, Hazine Ba-kanlığı’nın Denetim Ofisi dahil, Hazine Bakanlıgı’nın bütün birimlerinden 6 6 bağımsızdır. TIGTA’nın esas görevi vergi idaresi; Hazine Bakanlıgı’nın denetim ofisinin görevi ise diğer birimlerin gözetienmesidir.
(8)www.irs,gov. “ĠRS Department of the Treasury internal Revenue Service. Pubiication 3744 (Rev. 6-2004) Catalog Number 31685B”.
(9)wwvy.irs.gov, (10) DOGAN-KA^USUZOGLU, s. 28.
TIGTA, toplam sayısı 960 olan Denetçi, SoruĢturmacı ve Avukat ile diğer des-tek personeli bünyesinde barındırmakta ve ĠRS ile ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirmektedir. TIGTA, ekonomiyi geliĢtirmek, gelir kanunlarının yönetiminin yeterlilik ve et-kinliğini artırmak; ĠRS ve ilgili kuruluĢlarının program ve operasyonlarına karĢı hile yapılmasını ve kötüye kullanılması durumlarını ortaya çıkarmak ve önle¬mek, amacıyla liderlik yapar, koordinasyon sağlar ve tavsiyeler ortaya koyar.

Türkiye’de Vergi Denetimi ve Gelir İdaresi:
Vergi Denetimini GerçekleĢtiren Gelir Ġdaresinin Tarihçesi:
Türkiye’de vergi denetimini gerçekleĢtiren gelir idaresi Maliye Bakanlığı bağ¬lı kuruluĢu “Gelir Ġdaresi BaĢkanlıgf’dır. (11)Bunun tek istisnası, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 135’inci maddesinde¬ki yetkiye istinaden Maliye MüfettiĢleri ve Hesap Uzmanlarfnın da vergi deneti¬mi yapıyor olmalarıdır.Çünkü Maliye MüfettiĢleri ve Hesap Uzmanları, Maliye Bakanlığı’na bağlı da-nıĢma ve denetim birimleri olarak görev yapmakta; Gelir Ġdaresi BaĢkanlığı’nın dı-Ģınad kalmaktadırlar. (12)Bu durum, vergi denetiminin tek elden planlanıp yürütülmesi hususunda bir çeliĢki oluĢturmaktadır. Gerçi Maliye MüfettiĢleri, vergi incelemelerini istisnai olarak yapmakta, diğer bir ifadeyle sürdürdükleri asli görevlerinin gerektirmesi halinde vergi incelemelerine de müracaat etmektedirler.Gelir Ġdaresi BaĢkanlığı, 16.05.2005 tarihinden itibaren ihdas ediimiĢ olup, 646 sKHK ile denetim birimleri birleştirlmiştir…………

Bir Cevap Yazın