Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/26 (Siyasî Parti Malî Denetimi)

Karar Sayısı : 2010/22

Karar Günü : 13.5.2010

R.G. Tarih-Sayı : 23.06.2010-27620

I- MALİ DENETİMİN KONUSU

Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesidir.

II- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 16. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Mehmet ERTEN’in katılımıyla 22.10.2003 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında;

Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2002 yılı kesinhesabının incelenmesi sonucunda;

‘Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle’ karar verilmiştir.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Parti’nin Anayasa Mahkemesi’ne verdiği 2002 yılı kesinhesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren esas inceleme raporu, Anayasa ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Siyasî Partiler Kanunu’nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Denetimin maddi öğelerini oluşturan defter ve belgelerde Adalet ve Kalkınma Partisi’nin Genel Merkezi ile il örgütlerinin 2002 yılı gelirlerinin 28.354.430.349.070 lira, giderlerinin 32.315.033.682.361 lira, borçlarının 6.620.352.141.431 lira, alacaklarının 2.235.860.844.295 lira, 2003 yılına devreden nakit mevcudunun 423.887.963.845 lira olduğu, gelir ve borç rakamları toplamı ile gider, alacak ve nakit devir rakamlarının toplamının birbirine denk olduğu görülmüştür.

A- Gelirlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Gelirleri

Parti Genel Merkezi gelirleri 22.013.900.399.765 lira olarak gösterilmiştir.

Bunun 272.573.019.353 lirası 2001 yılından devreden alacaklar, 4.108.394.341.036 lirası 2003 yılına devreden borçlar, 86.631.623.888 lirası 2001 yılından devreden nakit mevcudu, 2.590.796.500.000 lirası aidat gelirleri, 11.646.265.500 lirası bağış ve yardım gelirleri, 2.533.173.298.295 lirası satış gelirleri, 1.076.138.097.819 lirası mal varlığı gelirleri, 11.333.586.150.000 lirası hazine yardımı ve 961.103.874 lirası sair gelirlerden oluşmaktadır.

Genel Merkezin defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede, gelirlerinin 2820 sayılı Yasa’ya uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2- İl Örgütleri Gelirleri

Parti’nin il örgütleri gelirleri 12.960.882.090.736 lira olarak gösterilmiştir.

Bunun 1.180.232.000 lirası 2001 yılından devreden alacaklar, 2.511.957.800.395 lirası 2003 yılına devreden borçlar, 21.300.633.067 lirası 2001 yılından devreden nakit mevcudu, 1.096.075.506.411 lirası aidat gelirleri, 4.236.737.596.493 lirası bağış ve yardım gelirleri, 191.352.316.553 lirası satış ve faaliyet gelirleri, 14.282.201.443 lirası mal varlığı gelirleri, 3.971.817.004.890 lirası genel merkez yardımı ve 916.178.799.484 lirası sair gelirlerden oluşmaktadır.

İl örgütlerinin kesinhesap çizelgelerinin gelir bölümünde yapılan incelemede, gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

B- Giderlerin İncelenmesi

1- Genel Merkez Giderleri

Parti Genel Merkezi giderleri 21.949.603.743.850 lira olarak gösterilmiştir.

Bunun 920.103.190.693 lirası 2001 yılından devreden borçlar, 2.212.655.992.466 lirası 2003 yılına devreden alacaklar, 346.979.083.309 lirası personel giderleri, 2.633.973.829.907 lirası genel yönetim giderleri, 9.614.408.541.631 lirası seçim, tanıtım, propaganda giderleri, 952.769.260.019 lirası kira giderleri, 221.745.953.823 lirası haberleşme giderleri, 109.005.109.945 lirası temsil ağırlama giderleri, 622.486.653.416 lirası taşıma ve seyahat giderleri, 565.255.265.083 lirası basın yayın giderleri, 338.685.905.948 lirası vergi, sigorta ve mahkeme giderleri ve 3.411.534.957.610 lirası il örgütlerine yapılan yardımlardan oluşmaktadır.

Parti Genel Merkezi’nin 2003 yılına devreden nakit mevcudu 64.296.655.915 liradır.

Genel Merkezin 2002 yılı defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede, aşağıda belirtilen konular dışında, giderlerin 2820 sayılı Yasa’ya uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

AÇIKLAMA

Muhasebe biliminin genel kabul görmüş temel kavramlarından biri ‘Belgelendirme’ kavramıdır. Vergi Usul Kanununun 229. maddesinde ‘Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır’ şeklinde tarif yapılmış ve ‘Fatura Kullanma Mecburiyeti’ başlıklı 232. maddesindeki hükmüne göre de, faturanın hangi hallerde ve kimler tarafından alınması ve verilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda mal ve hizmet alımlarında bu işlemlerin fatura ile belgelendirilmesi zorunlu tutulmuş ve gerekli muhasebe kayıtlarının tutulmasında da faturanın tevsik edici belge olarak kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.

Aynı Kanunun ‘Makbuz Mecburiyeti’ başlıklı 236. maddesinde, ‘Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmek ve bir nüshasını müşteriye vermek, müşteri de bu makbuzu istemek ve almak mecburiyetindedir.’ denilmiş ve makbuzun muhteviyatı da 237. maddede belirtilmiştir.

Yine aynı Kanunun ‘Gider Pusulası’ başlıklı 234. maddesinde ki, ‘Birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenlerle defter tutmak mecburiyetinde olan serbest meslek erbabının ve çiftçilerin vergiden muaf esnafa;

Yaptırdıkları işler veya onlardan satın aldıkları emtia için tanzim edip işi yapana veya emtiayı satana imza ettirecekleri gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura hükmündedir. Bu belge, birinci ve ikinci sınıf tüccarların, zati eşyalarını satan kimselerden satın aldıkları altın, mücevher gibi kıymetli eşya için de tanzim edilir. Gider pusulası, işin mahiyeti, emtianın cins ve nev’i ile miktar ve bedelini ve iş ücretini ve işi yaptıran ile yapanın veya emtiayı satın alan ile satanın adlarıyla soyadlarını (Tüzel kişilerde unvanlarını) ve adreslerini ve tarihi ihtiva eder ve iki nüsha olarak tanzim ve bir nüshası işi yapana veya malı satana tevdi olunur. Gider pusulaları, seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilir.’

hükmünden fatura vermek mecburiyetinde olmayanlar için gider pusulası düzenleneceği anlaşılmaktadır.

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası’nın 70. maddesinin üçüncü fıkrasına göre beş milyon liraya (2002 yılı için 18.175.340 lira) kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığından, bu miktarı geçen harcamaların geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir.

Alınan bir mal veya hizmetin tutarının gider kaydedilebilmesi için esas olan belge faturadır. Yasa’nın 70. maddesinde belirtilen ‘makbuz’ un tek başına bir ödemeye esas olabilmesi için mal ya da hizmetin fatura kesilmesinin mümkün olmadığı kişi ya da kurumlardan alınması gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa’nın 70. maddesinin bir ve ikinci fıkralarında; ‘Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz.

Bir siyasî partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır’ ve aynı Yasa’nın 75. maddesinde, ‘Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir’ ve 76. maddesinde de, ‘Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlığı, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irad kaydedilir’ hükümleri yer almıştır.

Adalet ve Kalkınma Partisi Genel Merkezi’nin 2002 yılı defter kayıtları ve gider belgelerinin incelenmesi sonucunda tespit edilen bazı konular 1.2.2010 tarih ve 16-171 sayılı yazıyla Parti Genel Başkanlığı’na sorulmuş, söz konusu yazıya parti tarafından 24.2.2010 tarih ve 209 sayılı yazıyla cevap verilmiştir.

1- Parti adına düzenlenmemiş ve kişiler adına düzenlenmiş seyahat harcamalarına ilişkin belgelerle yapılan ödemelerin gider yazılmasının nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri 2002 yılı için 18,20 TL. ye kadar harcamaların makbuz veya fatura gibi belgelerle tevsik edilmesinin zorunlu olmadığını, buna rağmen bütün harcamaların belgelendirilmesine çalışıldığını, otobüs biletlerine sadece yolcunun adının yazılabildiğini ve partinin adının yazılabileceği bir bölümün bulunmadığını, söz konusu tutarların parti faaliyetleri için harcanmış olması nedeniyle gider yazıldığını belirtmişlerdir.

Parti yetkilileri, 2002 yılı için 18,20 TL. nin altında kalan harcamaların belgelendirme zorunluluğu bulunmadığını, buna rağmen bütün harcamaların belgelendirildiğini belirtmişlerse de, limitin altında olsa bile belgelendirilen her harcamanın belgesinin mutlaka 2820 sayılı Yasa’ya uygun olarak düzenlenmiş olması yani parti adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış olması gerekmektedir.

Partinin gider yazdığı seyahat belgelerinin çoğunda ya parti adına fatura kesilmiş ya da kişi adıyla beraber parti adına da belgede yer verilmiştir. Aşağıda belirtilen seyahat belgeleri ise bunların dışında kalanlar olup, gider belgeleri arasında bu kişilerin parti adına ve parti faaliyeti için seyahat ettiklerini gösteren herhangi bir belge bulunmadığı gibi cevap yazısı ekinde de herhangi bir belge ibraz edilmemiştir.

Parti adına düzenlenmeyen ve kişiler adına düzenlenen belgelerle yapılan ve aşağıda ayrıntısı gösterilen toplam 1.140.400.000 lira parti tüzel kişiliği adına ve parti amaçlarına uygun yapılmış bir harcama olarak kabul edilmemiştir.

Yevmiye tarih ve No Yolcunun Adı Soyadı Türü Biletin tarih ve nosu Tutarı
3.1.2002/11 Otobüs bileti 2.1.2002 – 220841 10.000.000
22.1.2002/148 ” “ 3.1.2002 – 937070 14.000.000
7.2.2002/277 Yasin Aras ” “ 27.1.2002 – 116301 12.000.000
” “ ” “ ” “ 25.1.2002 – 966557 11.800.000
23.2.2002/423 ” “ 18.2.2002 – 83826 11.800.000
” “ ” “ 18.2.2002 – 83827 11.800.000
” “ ” “ 18.2.2002 – 83828 11.800.000
28.2.2002/460 ” “ 27.1.2002 – 116300 12.000.000
” “ ” “ 6.1.2002 – 175221 12.800.000
” “ ” “ 25.1.2002 – 966558 11.800.000
7.3.2002/520 ” “ 4.3.2002 – 314033 11.800.000
” “ ” “ 4.3.2002 – 932832 11.800.000
11.3.2002/568 ” “ 11.3.2002 – 886490 12.000.000
13.3.2002/594 ” “ 1.3.2002 – 319801 11.800.000
” “ ” “ 10.3.2002 – 76971 11.800.000
16.3.2002/626 İbrahim Bayram ” “ 16.3.2002 – 144246 13.800.000
26.3.2002/701 ” “ 18.3.2002 – 437580 9.800.000
” “ ” “ 21.3.2002 – 736477 26.000.000
2.4.2002/808 ” “ 26.3.2002 – 424049 11.800.000
” “ ” “ 29.3.2002 – 89315 25.000.000
15.4.2002/912 ” “ 7.4.2002 – 146836 11.800.000
15.4.2002/922 Hasan Doğan ” “ 22.3.2002 – 80257 11.800.000
1.5.2002/1099 ” “ 17.4.2002 – 11062 10.000.000
” “ ” “ 15.4.2002 – 129249 11.800.000
” “ ” “ 21.4.2002 – 105165 11.800.000
” “ Yasin Aras ” “ 25.4.2002 – 48089 24.800.000
9.5.2002/1172 ” “ 8.5.2002 – 652110 13.800.000
4.6.2002/1402 ” “ 11.5.2002 – 202925 14.000.000
5.6.2002/1411 ” “ 30.5.2002 – 394655 25.000.000
20.6.2002/1525 ” “ 18.6.2002 – 6880 12.000.000
6.7.2002/1639 ” “ 2.7.2002 – 30458 15.000.000
8.7.2002/1642 Özgür Ülgin ” “ 27.5.2002 – 988139 29.500.000
” “ ” “ 24.5.2002 – 359836 28.000.000
” “ ” “ 25.5.2002 – 366569 21.000.000
26.7.2002/1732 Oğuz Ertan ” “ 17.7.2002 – 940894 27.800.000
” “ ” “ ” “ 19.7.2002 – 444556 27.800.000
4.9.2002/2341 ” “ 4.9.2002 – 710743 16.800.000
” “ ” “ 4.9.2002 – 710744 16.800.000
24.9.2002/2514 ” “ 17.8.2002 – 752928 16.800.000
” “ ” “ 17.8.2002 – 947314 17.000.000
” “ ” “ 23.8.2002 – 222270 15.000.000
” “ ” “ 30.8.2002 – 924340 16.800.000
1.10.2002/2579 ” “ 17.9.2002 – 283446 16.800.000
2.10.2002/2596 ” “ 1.10.2002 – 470695 15.800.000
7.10.2002/2645 ” “ 7.10.2002 – 993137 10.000.000
11.10.2002/2709 ” “ 10.10.2002 – 26125 13.000.000
16.10.2002/2763 ” “ 16.10.2002 – 641332 14.800.000
24.10.2002/2854 ” “ 24.10.2002 – 9416 30.000.000
24.10.2002/2852 ” “ 23.10.2002 – 980512 14.800.000
” “ ” “ 24.10.2002 – 458252 16.800.000
26.10.2002/2883 ” “ 26.10.2002 – 470199 18.000.000
29.10.2002/2906 ” “ 26.10.2002 – 392144 13.500.000
” “ ” “ 24.10.2002 – 88964 14.000.000
” “ ” “ 25.10.2002 – 573029 6.000.000
5.11.2002/3017 ” “ 31.10.2002 – 145541 45.400.000
5.11.2002/3014 ” “ 5.11.2002 – 25270 14.800.000
17.11.2002/3094 ” “ 5.10.2002 – 33769 20.000.000
” “ ” “ 8.10.2002 – 12456 12.000.000
” “ ” “ 8.10.2002 – 47722 6.000.000
17.11.2002/3093 H. Kurtoğlu ” “ 1.10.2002 – 91548 33.400.000
” “ ” “ 6.10.2002 – 124500 30.000.000
” “ ” “ 8.10.2002 – 71164 13.000.000
” “ H. Kurtoğlu ” “ 8.10.2002 – 101738 8.700.000
” “ ” “ 14.10.2002 – 8108 7.500.000
17.11.2002/3092 ” “ 1.10.2002 – 674474 30.000.000
” “ ” “ 2.10.2002 – 411153 20.000.000
” “ ” “ 3.10.2002 – 1054 20.000.000
17.11.2002/3091 ” “ 12.10.2002 – 5268 6.000.000
21.11.2002/3122 ” “ 24.10.2002 – 658682 14.800.000
” “ ” “ 20.11.2002 – 118417 14.800.000
Toplam 1.140.400.000

2- Partinin toplam 169.092.500 lira tutarındaki harcamalarının fatura aslı yerine fotokopisine dayanılarak gider yazılmasının nedeni partiye sorulmuş, parti yetkilileri söz konusu faturaların asıllarının bulunma imkanı olmadığından suret ve fotokopisine dayanılarak gider yazıldığını belirtmişlerdir.

Bir parti adına düzenlenmiş belgenin o parti haricinde başka bir kişi veya kuruluşça kullanılması mümkün değildir. Bu nedenle yasal bir zorunluluk olmadıkça (motorlu araç alımlarında trafik tescilinde faturanın aslının istenmesi gibi) parti adına düzenlenmiş faturaların asıllarının gider belgesi olarak ibraz edilmesi gerekmektedir.

2820 sayılı Yasa’nın 70. maddesinde beş milyon (2002 yılı için 18.175.340 lira) liraya kadar olan harcamaların makbuz veya fatura gibi bir belge ile tevsik edilmesi zorunlu olmadığı belirtildiğinden bu miktarı aşan harcamaların makbuz veya fatura gibi geçerli bir kanıtlayıcı belgeye dayanması gerekmektedir. Bu nedenle, gerekçesiz fatura fotokopisi ve suretine dayanılarak gider kaydedilen ve aşağıda ayrıntısı gösterilen 169.092.500 liranın Yasa’nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

Yevmiye Tarih ve No Fatura tarih – nosu ve

Kimden alındığı

Belgenin niteliği Tutar
8.8.2002/1840 7.8.2002/299652- Migros Türk A.Ş. Fotokopi 26.092.500
9.10.2002/2678 9.10.2002/649219- Erdal Koylu Suret 143.000.000
Toplam 169.092.500

3- Gider yazıldığı halde herhangi bir belgeye dayanmadığı tespit edilen toplam 9.546.686.360 lira tutarındaki harcamalara ilişkin belgelerin ibraz edilmemesi nedeni partiye sorulmuş; parti yetkilileri belgelerin asıllarına veya suretlerine ulaşılmaya çalışıldığını ancak bulunamadığını, ilgili firmalardan suret istendiğini 2002 yılına ait olması ve saklama süresi geçmiş olduğundan belgelere ulaşılamadığını belirtmişlerdir.

Herhangi bir kanıtlayıcı belgesi bulunmayan 9.546.686.360 lira tutarındaki giderin Yasa’nın öngördüğü anlamda belgeye dayandırılmış olduğu kabul edilmemiştir.

Yevmiye

Tarih ve No

Harcamanın Mahiyeti

(Deftere İşlendiği Haliyle)

Tutar
27.2.2002/438 Garsoniye hizmetleri (Ersan Çeliksoy) 75.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (H.İbrahim Uğuroğlu) 120.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Ali Çobuloğlu) 35.000.000
1.3.2002/475 ‘ ‘ (Mahmut Erol) 30.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (H.İbrahim Uğuroğlu) 120.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Ersan Çeliksoy) 75.000.000
25.3.2002/680 ‘ ‘ (Ayşe Korkmaz) 45.000.000
28.3.2002/739 Sıhhi tesisat (Mahmut Erol) 40.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Mehmet Macit) 15.000.000
‘ ‘ Garsoniye hizmetleri (Osman Akın) 80.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Akif Karaçavuş) 40.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Ayşe Korkmaz) 45.000.000
3.6.2002/1392 Akaryakıt gideri (Mıstık Usta) 63.000.000
5.10.2002/2628 Seçim tanıtım ve reklam giderleri

(Balkan Eloktronik)

5.213.886.360
28.10.2002/2892 Uçak bilet gideri (Hüseyin Beşli) 128.000.000
31.10.2002/2923 Diğer çeşitli giderler (Gültekin İyisoy) 550.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (İsmail Bıyık) 500.000.000
4.11.2002/2983 Diğer çeşitli giderler (Kürşat Aydoğdu) 900.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (Kenan Erol) 950.000.000
‘ ‘ ‘ ‘ (İsmail Bıyık) 400.000.000
9.12.2002/3237 Posta masrafı (Süleyman Keklikoğlu) 121.800.000
Toplam 9.546.686.360

Bir Cevap Yazın