A Grubu Meslekler Mülakat soru ve cevapları

AÇILIŞ BİLANÇOSU

Bir işletmenin yeni bir hesap dönemi eşiğindeki durumunu gösteren bilançodur. İlk defa faaliyete geçecek işlemeler için ise faaliyet öncesi durumu göstermektedir.

AKTİF DEVİR HIZI

  • İşletmenin salip olduğu tüm varlıkların verimliliğinin ölçümünde kullanılan: bir orandır. Bir diğer öneride işletmenin gelir elde ederken varlıklarını etkin kullanıp kullanmadığı konusunda bilgi vermektedir. Oranın yüksek olması beklenir ve oranın düşük olması işletmenin tam kapasite ile çalışmadığını göstermekledir.

AKTİF KÂRLILIK ORANI

Aktiflerde yapılan yalınının net karlılığını göstermektedir. Bu ora­nın yüksek olması şirketler için iyidir. Fakat şirketlerin aktif karlılık oranı kadar yapılan yatırımların finansmanından 02 kaynak ya da ya­bancı kaynak kullanıldığı da önemlidir.


AKTİF GEÇiCi HESAPLAR

Vergi Usul Kanunıı’nıın 283’üncü maddesine göre gelecek hesap dönemine ait olduğu lıaldc peşin olarak ödenen giderler ile gelecek hesap dönemine ait olup henüz tahsil edilmemiş hâsılatlann izlendiği hesaplar aktif geçici hesaplaradır. Bunlar; 180-Gelecek Aylara Ait

Giderler, 280-Gelecek Yıllara Ait Giderler, 181-281-GeIir Tahakkukla- n hesaplarıdır.

ALACAK SENETLERİ REESKONTU

Alacak senederi reeskontu hesabı, bilanço gününde işletmede var olan senetli alacaklann tasarruf değeri ile değerlenmesini sağla­mak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenme­sinde kullanılır. Alacak karakterli olan alacak senetleri reeskontu hesabının kalanı, bilânçoda senetli ticari alacakların tutannı bilânço günündeki değere indirger.

ALACAKLARIN DEVİR HIZI


Alacaklann devir hızı, alacakların talısil veya nakde dönüşme ye­teneğini ölçen bir orandır. Ticari alacaklann kalitesi ve likiditesi ve ay- nca alacaklann yönetiminin kalitesi hakkında da fikir vermektedir. Alacaklann devir hızının artması, işletmenin Içhine yorumlanan bir durum olup işletme sermayesinin alacaklara nispeten az miktarda bağlandığını gösterir.

  • AMORTİSMAN

Demirbaş, makine, teçhizat, tesis ve bina gibi taşınır ve taşınmaz malların belirli bir zaman sonunda değerlerinde meydana gelen değiş­meye *amortisman” denir. Amortisman ile mallann değer kayıplan belli yıllara bölünerek kârdan çıkartılır ve yenileme payı olarak ayrılır. Böylece işletme aktifindeki düşüş giderilmiş olur.

ARA MALLARI

Nihal malların üretiminde kullanılan mallar ve girdiler, “ara mal­lar” olarak ifade edilmektedir. îmalat süreci sırasında üretim, nihai mal durumuna gelinceye kadar çeşitli aşamalardan geçer. Bu aşama­lar bazen aynı firma içerisinde gerçekleştirilirken çoğu zaman bir Fir­manın ürettiği malı başka bir firma tarafından kullanılması şeklinde başka başka firmalarca gerçekleştirilir, işte bu şekilde bir .firma tarafın­dan üretilen ye bir başka firma taralından üretimde girdi olarak kullar nılan mallara “ara malı” denir. ‘

Bir şirketin (Likit) varlıklannm cari borçlarına olan oranı olarak ta­nımlanmaktadır. Bu oran likitide oranı olarak da ifade edilmekte olup, cari oranı daha anlamlı k d inaktadır. Stokların kısa vadede satılamadı- ğı varsayımı altında işletmenin borç ödeme gücü hakkında fikir verir. Likidite oranı, stokların nakde çevrilmesindeki güçlükler veya satışla­rın kriz dönemlerinde stoklann artması durumunda tercih edilen bir orandır. Genelde oranın 1 olması istenir. Oran l’den büyükse bu du­rum likiditenin iyi olduğuna yonımlanabilir. Oran l’den düşük ise iş­letmenin stoklarına aşırı derecede bağımlı olduğu söylenebilir. Yine bu oran da tek başına fazla bir anlam ifade etmemektedir. Hem diğer likidite oranlarına hem de yardımcı oranlara bakmak gerekir.

AYRIK MALİYETLER

Bir maliyet döneminde mal ve hizmet üretimi için kullanılan de­ğerlerin, bu mal ve hizmetlere doğrudan yükletilebilen bölümüne “ayrık maliyetler” denir.

 

AZALAN BAKİYELER USULÜ

Bir amortisman yöntemi olan azalan bakiyeler yönteminde, her yıl üzerinden amortisman hesaplanacak değer, daha önce ayrılmış olan toplam amortismanların indirilmesi yoluyla belirlenir. Vergi usul kanununa göre, bilânço esasına göre defter tutan yükümlülerden dileyenler amortismana tabi iktisadi kıymetlerini azalan bakiyeler üzerinden amortisman yoluyla yok edebilirler.

BAĞIMSIZ DİŞ DENETİM

Ortaklıkların ve sermaye piyasası kurumlarının kamuya açıklana­cak veya kurulca istenecek mali tablolarının, genel kabul görmüş mu­hasebe kavram ilke ve standartlarına uygunluğu ile bilgilerin doğrulu­ğunun ve gerçeği dürüst bir biçimde yansıtıp yansıtmadığı gösteren denetimdir.

BAĞLI MENKUL KIYMETLER

İştiraklerdeki sermaye payları hesabında aranan asgari yüzdeleri taşımadığı için iştirakler hesabında izlenemeyen ancak uzun vadede elde tutulması amaçlanan hisse senetleri ile hisse senetleri dışında kalan ve uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklarla veya paraya dönüşme niteliği kaybolduğu için elde tutulan menkul kıymetlerin izlendiği hesaptır.

BAĞLI ORTAKLIKLAR

işletmenin doğrudan veya dolaylı olarak %50 oranından daha fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğun­luğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermaye paylarının iz­lendiği hesaptır. Bağlı ortaklığın sahipliğinin belirlenmesinde söz ko­nusu kıstaslardan yönetim çoğunluğunu seçme hakkt esas alınır.

BATIK MALİYETLER

Geçmişte kullanılmış olan ve kısmen veya tamamen geri alınma­sı olanağı kalmamış bulunan maliyetlere “batık maliyetler” denir.

BEDELLİ SERMAYE AKITIRIMI

Şirketlerin sermaye-artırımı karşılığında çıkardıkları hisse senetle­rini nominal değerinden veya daha yiiksck bir fiyattan satmak suretiy­le gerçekleştirdikleri semıaye artınınla nna denir.

BEDELSİZ SERMAYE ARITIRIMI

. Anonim ortaklıkların, iç kaynaklarından yaptıkları sermaye artın­ımı karşılığı .çıkardıkları hisse senetlerini bir bedel almaksızın ortaklarina dağıtarak gerçekleştirdikleri sermaye artırımlarıdır

BİLANÇO

Bilanço, bir. işletmenin belirli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynaklan gösteren mali tablodur. Bilanço aktif ve pasif olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.ye çift taraflı kar. yit sisteminin gereği olarak da birbirine eşittir. Aktif taraf işletmenin sahip olduğu varlıkları, pasif taraf ise varlıkların sağlandıkları kaynak­ları gösterir. İşletme ne kadar kaynak sağlachysa o kadar varlığa sahip olacaktır.

BORÇ DEVİR HIZI

Bir şirketin borçlarının satışların maliyetine oranlanması netice­sinde şirketin borçlarını ne hızda ödediğini gösteren orandır. Bu ora­nın düşük olması şirket açısından iyi kabul edilmekte, bıı oranın yük­sek olması borçlanmada riskliliği artırmaktadır.

BORÇ SENETLERİ REESKONTU

Bilanço gününde, senetli borçların tasarruf değeri İle değerleme­sini sağlamak üzere borç senetleri için arılan reeskont tutarlarının iz­lenmesinde kullanılan hesaptır. Hesaplanan reeskont tutarları bu he­saba borç, Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar grubundaki Re­eskont Faiz Gelirleri hesabına gelir kaydedilir. İzleyen dönemde bu hesap Diğer Faaliyetlerden Olağan Gideı ve Zararlar grubunun Rees­kont Faiz Giderleri Hesabına aktarılarak kapatılır.

 

  • BORÇLANMA ORANI

işletmenin borçlanarak sağladığı .yabancı kaynaklar He ortaldann sağladığı ve faaliyet sonucu yaratılan öz sermaye arasındaki ilişkiyi göstermektedir. Şirket, işletme sermayesi ve yatırımlarının finansman ihtiyacını dış kaynaklardan mı (borç) yoksa iç kaynaklardan mı (öz- semıaye) karşıladığını gösterir. Ülkemizde dış kaynak finansmanı ge­nelde içsel kaynaklardan daha yüksek maliyetli olduğu düşünülürse bu oranın düşük olması terdh edilir. Borçlar Toplamı / öz Sermaye formülü ile hesaplanır.

BRÜT KAK MAiyi ORANI

işletmenin satışlarının brüt karlılığım göstermektedir.

“Brüt Satış Kari / Net Satışlar* formülü ile hesaplanır.

CARİ ORAN


Cari oran, işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilme gücünü gösterir ve aynı zamanda işletmenin net işletme sermayesinin yeterli­liğini ölçmeye yarar. Bu sebeple bu orana çalışma sermayesi oram da denir. Genelde kabul edilen bu oranın değerinin 2 olmasıdır. 2’den düşük olması halinde en kaba tabirle likiditenin kötü olduğu söylene­bilir. Ama oran diğer likidite oranlan bulunmadan tek başına fazla bir anlam ifade etmez.

  • DAĞITILMAYAN KÂRLAR

Dağıtılmayan kârlar, bir anonim şirketin hissedarlarına dağıtılma- yıp işletmede alıkonan gelirlerdir, işletmenin vergi soması kazancın­dan, dağıtılan temettü gelirleri çıkıldıktan sonra kalan kısma eşittir. Dağıtılmayan kârlar, hissedarların şirket sermayesindeki paylarının değer artışım ifade eder.

DEFTERİKEBİR

Yevmiye defterine geçirilmiş olan işlemleri buradan alarak sis­temli biçimde hesaplara dağıtan ve düzenli olarak bu hesaplarda top­layan bir muhasebe defteridir, Bilanço esasına göre defter tutan mü­kelleflerin defteri kebir tutması zorunludur.

DEĞERLEME

Para dışındaki iktisadi kıymetlerin, değerinin para olarak belirlen- . meşi, bir işletmenin bina, arsa, maklnfe?Çcçhizat, mal Stokıı ys. şeklin­deki aktiflerinin değerinin takdiri ye tahmini yönündeki işleme Ve- ; ğerlcme’ denilmektedir,

DEĞERSİZ ALACAKLAR

Vergi usul kanonu gereğince değersiz alacak, mahkeme kararma veya kanaat verici bir belgeye göre tahsil edilmesi olanaksız lıale gel­miş alacaklardır. Değersiz alacaklar, bu niteliği kazandıkları tarihte iş­lem özelliklerini kaybeder ve muhasebe kayıtlarında zarara geçirilerek yok.edilirler.

DEMİRBAŞLAR

Bir işyerinde işin gereği olarak bulundurulan araç-gereç ve bina­lar ile taşınır ve taşınmaz nitelikteki mallar demirbaşlar olarak nitelen­dirilmektedir.

DEVRE MALİYETİ

Belirli bir döneme ilişkin giderlerin kontrolü ve diğer dönemlerle karşılaştırılması için üretim sırasında hesaplanan maliyet olarak tanım­lanmakta olan devre maliyeti, “dönem maliyeti” olarak da ifade edil­mektedir.

  • DIŞ EDİM GİDERLERİ

Varlığım sürdürebilmek ve kurum işletebilmek için belirli bir za­man dilimi içinde dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetlerin değer ola­rak tutarıdır.

  • DİKEY ANALİZ

(Bkz. Yüzde Yöntemi ile Analiz)

4> DÎSFONİBtÜTE ORAM

(Bkz. Nakit OranO

DOLAYLI MALİYET

Belirli bir üretim birim veya hacmine doğrudan ait bulunmayan maliyetler dolaylı maliyetlerdir. Tüm mal ve üretim hacmi İçin ortak niteliktedirler. Belirli Üretim miktarlarıyla ya hiç ilişkilendirilmezler ya da çok dolaylı biçimde ilişkileri bulunabilir. Dolaylı maliyetler, bakım onarım, yönetim, denetim ve vergiler gibi sabit imalat giderlerini kap­sar.

DOLAYSIZ MALİYETLER

Belirli bir Üretim birimi ile doğrudan ilişkili olan değişken nitelik­teki maliyetler “dolaysız maliyetler” olarak ifade edilmektedir. Dolay­sız maliyetler, üretimde doğrudan kullanılan malzeme ve hammadde­ler ile dolaysız emek olmak üzere iki türlüdür.

DONMUŞ AKTİFLER

Donmuş aktifler kavramı, bir şirket veya işletmenin aktifleri ara­sında yer alan değerli bir varlığın, istendiği anda paraya çevrilmesinin güç hatta olanaksızlığını ifade eden kavramdır.

DÖNEM MALİYETİ

(Bkz. Devre Maliyeti)

EĞİLİM YÜZDELERİ YÖNTEMİ

Eğilim yüzdeleri yöntemi ile yapılan analizde, mali tablolarda bir yıl baz (temel, taban) yıl olarak kabuf edilmekte ve o yıla ait tutarlar 100 kabul edilerek bunu izleyen dönemlere ilişkin aynı tür değerlerin

 

baz yılına göre yüzde olarak değişimi hesaplanmaktadır. Bu yöntem mali tabloların dinamik bir yaklaşımla analizine imkân vermektedir. Eğilim yüzdeleıi analizinde, işletmenin mali tablolarında yer alan ka­lemlerin dönemler arasında göstermiş olduğu artış veya azalışlar sap­tanmakta ve bıı değişikliklerin temel yıla göre oransal Önemleri orta­ya konularak işletmenin gelişme yönü İncelenmektedir. Yöntemden : beklenen, yarann. sağlanabilmesi için inceleme döneminin oldukça ıızıın tutulması uygun olur, Bqz yılın seçiminde.ise söz konusu yıUn verilerinin , temsil edici nitrikte olmasına, her yönden normal olan ve olağanüstü.etmenlerin etki yapmamış.olduğu bir yıl olmasına.özen, gösterilmelidir.   .           :           ,

EMSAL BEDELİ Gerçek bedeli belli olmayan veya bilinmeyen bir malın satılması halinde benzerlerine göre ortalama bir bedel tespit edilmesine “emsal bedel” denir.

ENFLASYON MUHASEBESİ

En basit ve net şekli ile enflasyon fiyatlar genel seviyesinde mey­dana gelen artış olarak tanımlanabilmektedir. Söz konusu artışın tüke­tici, üzerinde yarattığı olumsuz etki açık olmak ile birlikte işletmeler açısından da pek çok etkisi bulunmaktadır, işletmelerin dönem içeri­sinde gerçekleştirdikleri faaliyetler, dönem sonlarında söz konusu işletmeler tarafından işletme içi ve işletme dışı ilgililere sunulmak ama­cıyla finansal tablolarda ifade edilir. Şayet dönemi kâr ile kapattılar ise ortaya çıkan bu kâr üzerinden vergi öderler, işletmelerinin finansal tablolarını düzenleme amacı faaliyet ve sonuçlanın ilgililere sunmak ile birlikte, tablolar sayesinde geleceğe ilişkin kararlar almak, strateji­ler geliştirmek, hedeflerine ulaşmadaki etkinlik derecelerinin ölçüm- lemek ve eksiklerini gidermek, potansiyel yatırımcılara bilgi sunmak amaçlarına da hizmet etmektedir. Ancak yaşanan yüksek enflasyon nedeni ile işletmelerinin finansal tablolarının hiçbir gerçekçiliği kal­madığı gibi bu durum işletmelerin finansal durumunun ortaya konul­masını engellemektedir. Sonuç olarak da ülkemizde uzun yıllardan beri yaşanan enflasyon sayesinde İşletmeler üzerinde yersiz (flktif) vergilendirme ortaya çıkmıştır. Enflasyon muhasebesi en genel İcatla­rıyla İşletme finansal tablolarının ( Bilanço, Gelir Tablosu, Nakit Akım Tablosu, Satışların Maliyeti Tablosu vs.) enflasyon karşısında güncel­leştirilmesi, çeşitli endeksler yardımıyla düzeltilmesi mantığına daya­nır. Ölçl) birimi olarak paranın değeri değil paranın saün alma gücü kullanır. Enflasyon muhasebesinin amacı, paranın satın alma gücünün değiştiği gerçeğinden hareket edilerek, homojenliğini yitiren mali tab­loları sabit para birimiyle ifade etmek, gelir ve giderleri cari para de­ğerleriyle ifade ederek gerçgk işletme sonucunu bulmak ve parasal değerleri elde bulundurmaktan dolayı işletmenin uğradığı elde bulun­durma kazana ya da kaybını ortaya koymaktır. Mevcut bir dönemde geçerli olan bir parayı, daha doğrusu paranın satın alma gücünü, fark­lı bir dönemde geçerli olan paranın satın alma gücüne dönüştürme iş­lemi, kısacası enflasyon muhasebesi, aslında birbirinden farklı dö­nemlerde alım gücünü İfade eden ve mali tablolara yansıulan sonuç­ların benzer alım güçlerine dönüştürülmesi için yapılan matematiksel işlemleri içerir. Enflasyon Muhasebesinde Türk lirası olarak sunulan faaliyet sonuçlan ve ortaya konulan Anansa! durum, dönem sonların­daki Türk lirasının saun alma gücüne göre endeksler yardımıyla dü­zeltilir. Söz konusu düzeltme işleminde kullanılacak endeksler genel fiyatlar endeks) veya özel fiyatlar endeksi olmak Üzere iki şekilde sı­nıflanabilir. Ülkemizde genel fiyatlar endeksi ÜFE veya TEFE’dir. özel

fiyatlar endeksi ile sektörle gruplar halinde belirlenmektedir. Ancak vergi kanunlarımıza eklenecek bıı yeni kanunda kullanılması tasarla­nan endeks Devlet İstatistik Enstitüsünce Türkiye geneli için hesapla­nan ve ilan edilen Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) olacaktır.

EVRE MALİYETİ

(Bkz: Saflıa Maliyeti)

Maliyet muhasebesi yöntemlerinden  biri olup “ilk giren ilk çıkar”

değerlemesini esas alır. Bli yöntem satın alınmış maddelerden üretime öncelikle satın alma tarihleri eski olanların gönderileceği varsayımı ile kurulmuş bir .yaklaşımdır.

FİİLİ MALİYET

Mal ya da hizmetlerin üretimleri tamamlandıktan sonra, fiilen ortaya, çıkan maliyet rakamlan üzerinden hesaplanan gerçekleşmiş , maliyetlere “Juli maliyetler veya gerçek maliyetler”‘denir.
Özsermaye ile finanse edilmemiş işletmelerin karlılığına ilişkin uygulanan rasyodur. Finansal kaldıraç; özsermaye karlılığındaki nispi değişmenin, faiz ve vergiden önceki kârdaki nispi değişmeye oranını verir. Bu oran işletme aktiflerinin yüzde kaçının yabancı kaynaklarla finanse edildiğini gösterir. Bu oranın yüksek olması, işletmenin borç ödeme ve faiz açısından zor dunıma düşme olasılığını arttırmaktadır.

 

FİNANSMAN GİDERİ KARŞILAMA ORAM

Bir şirketin faaliyet kin ile net faaliyet kalemleri toplamının fi­nansman giderlerini ne oranda karşıladığım gösteren orandır. Bu oran ne kadar yüksekse şirketin durumu o kadar iyidir.

FİNANSMAN ORANI

 

İşletmenin özsermayesi ile yabancı kaynaklan arasında uygun bir oran olup olmadığını analize imkan veren bir orandır. Variıklann fi­nansmanı için özsermaye ile yabana kaynaklar arasında uygun bir denge kurulması gerekmektedir. Oranın en az 1 olması istenir. Finans­man oranmın yüksek olması, işletmeyi alacaklı durumda bulunan üçüncü kişilerin baskısından kurtarır. Oranın l’den küçük olması ise işletmeye üçüncü kişiler tarafından, sahip ve ortaklara nazaran, daha fazla yatırım yapıldığım gösterir.

  • GEÇERIİ MALİYETLER

Karar verme sürecinde ortaya çıkan alternatifler arasında farklı olan ve gelecekte gerçekleşmesi beklenen maliyetlere “geçerli mali­yetler” denir.

GELİR TABLOSU

İşletmenin belli bir döneminde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dö­nemde kullandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunlann sonucunda işletmenin elde ettiği dönem kâr veya zararın yer aldığı mali tablodur.

GERÇEK MALİYETLER

(Bkz-. Fiili maliyetler)

GERÇEK AKTİF TOPLAM

İşletmenin gerçek aktif toplana; aktif toplamdan, ilk tesis ve ta<ız- zuv giderleri, zararlar, amortismanlar ve karşılıklar düşüldükten sonra kalan tutardır,

HAKLAR

İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bir bedel öde­nerek elde edilen bazı hukuki.tasarruflar ile kamu otoritelerinin, işlet- ■meye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler do­layısıyla yapılan lıarcamalan kapsar. Edinilen haklar, maliyet bedelle­ri ile bu hesaba borç kaydedilir. Yararlanma şikeleri içerisinde, yarar­lanma sürelerinin belli olmaması durumunda 5 yıllık sürede eşit tak­sitlerle itfa olunarak yok edilir.

HAREKETLİ ORTALAMA YÖNTEMİ

Bu yöntemin esası üretken her stok çıkışında son olarak hesap­lanmış ortalama maliyetlerin kullanılmasına dayanmaktadır. Ortalama maliyetlerin hesaplanması ise, her yeni madde girişinde ortaya çıkan : tutarlar toplamının miktarlar toplamına bölünmesi ile gerçekleşmekte­dir. Üretime gönderilen maddeler, bulunan bu son ortalama maliyet üzerinden değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Yeni giriş söz konusu olduğunda, yine bu tutarlar toplanarak miktarlar toplamına bölüne­cektir. Bu işlem her hammadde girişinde tekrarlandığı için bu yönte­me “hareketli ortalama yada yürüyen ortalamalar yöntemi” denir.

Bu oran, hazır değerlerin satış hasılatı ile yılda kaç kez karşılan­dığını gösteren orandır. Oranda belli bir ölçü olmamakla birlikte işlet­me bunu kendi ihtiyacına göre hazır değerleri atıl bulundurmadan belirleyebilir.

HAZIRLIK ve GELİŞTİRME GİDERLERİ

Açık işletmelerde, maden üstündeki örtüyü kaldmnak veya yeral- tındaki maden yataklarına girmek, bu yatakla yer ilstü arasında genel kütlenin tüketilmesine kadar sürekli bir bağlantı kurmak ve maden ya- taklanna üretime elverişli parçalara bölmek, gerek insanların gerekse araçlann gidip gelme ve havalandırılmalarını ve cevherin taşınmasını sağlamak amacıyla açılacak olan düşey, yatay ve eğilimli yol, mecra ve benzeri faaliyetlerin gerektirdiği giderlerle; petrol işlemlerinde kuyu açma, temizleme, derinleştlnne, bitirme veya bu işlemlere lıazırlık için yapılan işçilik, yakıt, tamir ve bakım, nakliye, ikmal, malzeme vb. giderlerin izlendiği hesaptır.

HURDA DEĞERİ

Makine ve teçhizat gibi yatırımlarda, bunların ekonomik Ömürle­rini doldurmaları sonucu satılması halinde elde edilen gelir olarak ta­nımlanır. Hurda değer bazı yatırımlarda önemli bir değişken olarak alınır. Yatırını analizlerinde hurda değerin hesaba katılmaması yatırım kararlannuı hatalı verilmesine yol açabilir.

İÇ İSKONTO ORANI
İç ıskonto, bir senedin hâlihazır değeri üzerinden hesaplanan Is­kontoya denilmektedir. Alacak ve borç senetlerinin bilanço günü iti­bariyle tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak Üzere ayrılan rees­kont Gklnci kırdırma) oranlarının hesaplanmasında uygulanan yön­temdir. tç iskonto yöntemi, senet üzerindeki vadeye kadar olan gün farkı ve faiz (iskonto) haddi dikkate alınarak senedin hâlihazır değeri üzerinden iskonto tutarı hesaplanması esasına dayanır ve fonnülü aşa­ğıdaki gibidir:

t : Vadeye kalan gün sayısı

m : Paiz(iskonıo) oranı

<S> İÇSEL GETİRİ ORANI

Firmanın yaptığı yatırım dolayısıyla elde edeceği nakit girişlerin bugünkü değerini, bu yatırımdan dolayı firmanın katlanacağı nakit çı­kışlarının bugünkü değerine eşitleyen iskonto oranına .“içsel getiri ■oram” denir. Bu iskonto oranı ile sermayeyi elde etmenin maliyeti . : olan faiz oram karşılaştırılır.ve o yatırımın yapılıp yapılmayacağına ka­rar verilir.                                          ;   ;

<8> İŞTİRAKLER            \  ‘                                     :.. .V  •          \

İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak diğer şirketlerin yöncti- mine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere edindi­ği hisse senetleri veya .ortaklık paylarının izlendiği hesaptır, iştirakler hesabı, bir ortaklıktaki en fazla %Ş0 oranında olan sermaye paylan veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır.

İTİBARİ DEĞER

Senetlerin, hisse senetlerinin, tahvillerin ve diğer menkul kıymet­lerin üzerlerinde yazılı olan değere “itibari değer” denir.

KANUNİ YEDEK AKÇE

Ana sermayenin sürekliliğini sağlamak amacıyla ve zarar oluşma­sı halinde eksilen ana sermayenin bütünlenmesine yardım amacıyla Türk Ticaret Kamımı hükümlerine göre A.Ş’lerin ayırmak zorunda ol­duğu fondur. Her yılın safi karının %5’i ödenmiş ana sermayenin 1/5’ni buluncaya kadar ayrılması zorunlu tutulmuştur.

KAPASİTE

Bir işletmenin belirli bir zaman dilimi içinde sahip olduğu üretim öğelerinin üretme yeteneklerini kullanarak elde edebileceği istenilen nitelikteki mal ve hizmet miktarıdır.

<$ KÂK YEDEKLERİ

Bilançonun pasif tarafında Özkaynaklar bölümünde yer almakta­dır. Yasal yedekler, statü yedekleri, olağanüstü yedekler diğer kâr ye­dekleri ve özel fonlardan oluşmaktadır. Yasal yedekler, bir İşletmenin yasa gereği ayırması gereken yedeklerdir. Statü yedekleri, işletmenin ana sözleşme gereği ayırması gereken Olağanüstü yedekler ise, şirket genel kurulu karanna göre ayrılan yedeklerdir.

  • VADELİ BORÇLASIN TOPLAM BORÇLARA ORANI

Ticari ve emek yoğun işletmelerde yüksek sermaye yoğun ve sa­bit varlıktan yüksek işletmelerde ise düşük olması beklenen bu oran, toplam borç içinde kısa vadeli borcun payım dolayısıyla borçların risk yapısını göstermektedir.

(Kısa Vadeli Borçlar i Borçlar Toplamı)

<&■ KARŞILAŞTIRMALI TABLOLAR ANALÎZÎ

Karşılaştırmalı tablolar Analizi, İki veya daha fazla döneme ilişkin mali tabloların birbirini izleyen dönemler bakımından karşılaştırmalı olarak düzenlenmesi ve bu tablolarda kalemlerin zaman İçinde gös­termiş olduğu değişikliklerin İncelenerek değerlendirilmesidir. Bu yöntem dinamik bir analiz türü olup, bu analiz tekniğinde finansal tablolardaki kalemler ve hesap gnıplan yıllar itibariyle karşılaştır­makta ve değişiklikler İncelenmektedir. Bu suretle analiz tekniğinin yardımı ile işletmenin zaman içinde göstermiş olduğu gelişme sapta- nabilmektedir. Yöntemden beklenen yarann sağlanabilmesi jçln kar­şılaştırmaya esas alınan dönemlerin aynı uzunlukta olması, mali tablo- lann İçerdiği bilgilerin aynı muhasebe kuram ve ilkelerine göre belir­lenmiş olması ve rakamların enflasyonun etkisinden anndınlarak bir­birleri ile karşılaştmlabiiir olması gerekmektedir.

  • LİFO

Maliyet mulıasebesi yöntemlerinden biri olup “son giren ilk çı­kar” değerlemesini esas alır. Bu yöntem, satın alman hammaddeler-
At ukaaebe

den Cinlileri itibariyle en son salın alınanların üretime öncelikli gön­derileceği esası üzerine kurulmuş bir stok değerleme yöntemidir.

<$> MAHSUP FİŞİ

Muhasebe fişlerinin kasa hesabı dışındaki hesaplan ilgilendiren işlemlere ilişkin olanlarına “mahsup fişi” denir.

: MAIİANALÎ/ TÜRLERİ;.. ; :…………………….

. ® Statik Analiz : İşletmede belirli bir döneme ait veya be-

  • lirii bir tarihe ait mali tablolarda yer alan

kalemler arasında bulunan ilişkilerin in­celenmesi ile yapılan analizdir.

  • Dinamik Analiz : İşletmenin birden fazla döneme ait yani

cari dönemle birbirini izleyen geçmiş dö- – nemlere ait mali tablolarda yer alan ka­lemler arasındaki ilişkilerin karşılıklı ola­’ rak incelenmesidir. . .

. • Yönetim Analizi: Yönetim faaliyetlerinin etkinliğini sağla­mak, işletmenin başarı derecesini ölç­mek, planlama yapmak, kontrol etmeyi sağlamak ve hedeflerden sapmaları araş­tırmak üzere idarecilerce yapılan analiz­lerdir.

  • Kredi Analizi : işletmenin fınansal durumunu, borç öde­

yebilme gücünü saptamak için işletmeye kredi sağlayan kunıluşlar ve işletme yö­neticileri tarafından yapılan analizlerdir.

  • Yatırım Analizi : İşletmenin ortakları ve sahipleri ile, işlet­

meye ojtak olmak isteyen yatınmcılar ta­rafından yaptınlan ve daha ziyade firma­nın kârlılığı, mevcut kârlılığın devamlılı­ğı, temettü miktarı gibi konulan analiz et­meye yarayan analizdir.

 

<*> MALİ RANTABİLtFE ORANI

Net Kâr / özkaynaklar

işletmenin sahip ve sahipleri tarafından sağlanan kaynağın bir bi­rimine düşen kâr payını göstermektedir. İşletmenin yönetimindeki ba- şan derecesi ile kârlılık durumunun analizinde, kullanılan oran önem­li bir göstergedir. Oranın yeterliliğinin ilgililer tarafından tespitinde öz- kaynaklann alternatif kullanış olanaklarının bilinmesi gerekmektedir.

MALİ TABLOLAR

Mali tablolar, işletmelerin finansal durumu, faaliyet sonuçlan ve nakit akışı hakkında bilgi vererek, bu bilgileri tüm finansal tablo kul­lanıcılarına sunmak amacıyla oluşturulurlar. 1 nolu Türkiye mulıasebe standardı genel tebliğinde işletmelerin düzenlenmesi istenen mali tab­lolar şunlardır.

  1. Bilânço
  2. Gelir Tablosu
  3. Satışların Maliyeti Tablosu
  4. Fon Akım Tablosu
  5. Nakit Akım Tablosu
  6. Kar Dağıtım Tablosu
  7. Özkaynaklar Değişim Tablosu

Bu tablolardan bilânço ve gelir tablosu, dipnot ve ekleri ile bir­likte “temel mali tabblar\ diğerleri ise “ek mali tabloları \ oluştur­maktadır,

<8> MENKUL KIYMETLERİN DEĞERLEMESİ

Vergi Usul Kanununun 279’uncu maddesine göre menkul kıy­metlerin değerlemesi hisse senetlerinde;

  • Hisse senetleri ile fon portföyünün en az %51’i Türkiye’de ku­rulmuş bulunan şirketlerin hisse senederlnden oluşan yatınm fonu katılma belgeleri, borsada işle görsün veya görmesin alış bedeliyle değerlenir.

® Hisse senetleri ve hisse senedi ağırlıklı yalının fonu belgeleri dışında kalan menkul kıymetlerin tümü borsa rayici ile değer­lenir.

  • Borsa rayici yoksa veya borsa rayicinin muvazaalı bir şekilde oluştuğu anlaşılırsa değerlemeye esas bedel, menkul kıyme- .. tin alış bedeline vadesinde elde edilecek gelirin(kur farkları dâhil) iktisap tarihinden değerleme gününe kadar geçen sü- : . reye isabet eden kısmının eklenmesi suretiyle bulunur,

<$> MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI

Merkez ve şube şeklinde birden fazla faaliyet alanına sahip işlet­melerde, merkezi şubelerle şubelerin de merkezle veya kendi arala­rındaki boı-ç ve alacak ilişkilerinin izlendiği borçlu ve alacaklı olarak çalışan hesaptır. Bıı hesap dönem içinde kullanılır, füzyonda kapatılır.

<S> MİZAN

Mizan, yevmiye defterine ve defteri kebire usulüne uygun olarak yazılan işlemlerin, matematiksel açıdan doğru aktarılıp aktanlmadığı- nı kontrol etmeye yarayan çizelgedir.

<S> MUHASEBE TEMEL KAVRAMLARI

  • Sosyal Sorumluluk Kavramı

Bu kavram, muhasebenin işlevini yerine getirme konusunda sorumluluğunu belirtmekte vc muhasebenin kapsamını, an­lamını ve amacını göstermektedir. Muhasebe işletmeye iliş­kin bilgileri işleyip, ilgili kişi gnıplarının yararına sunma gö­revini yerine getirirken çok geniş bir çevreyle muhatap olma durumundadır. Bu anlamda muhasebe bu görevini yerine getirirken hukuki sorumluluktan daha geniş kapsama sahip sosyal sorumluluk duygusuyla hareket etmek zorundadır. Muhasebenin organizasyonunda, uygulamalann gerçekleşti­rilmesinde, üretilen bilgilerin rapor edilmesinde belli bir

grubun değil tüm toplumun çıkarları gözetilmclidir. Ancak bu sorumluluk duygusuyla verilen bilgiler tarafsız olabilir.

Kişilik Kavram*                                                                        ■                                   ^

Bu kavram, işletmenin sahip ya da ortaklanndan, yöneticlle- rinden ve personelinden ayn bir kişiliğe sahip olduğunun ka­bul «dilmesini anlatmaktadır. Buna göre muhasebe, işletme    ‘**’

kişiliğine ait değerler ve bu değerlerin değişimleri ile ilgilenir.    ^

isletmenin Sürekliliği Kavramı

Su kavram, kuruluş sözleşmesinde aksine bir kayıt bulunma­dıkça işletmenin sonsuz ömre sahip olduğunun varsayılmışı­nı ifade eder.

Dönemsellik Kavram*                                                                                                   •,

Btı kavram, işletmenin sürekliliği varsayımından harekede, ömrünün belli dönemlere bölünmesi ve her dönem faaliyet-                                                                                     •»”

lerlnin ve sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak ayn ayn saptanmasını anlatır. Yani işletmenin her dönem iti­bariyle çalışmalan ve bunların sonuçlan bu dönemler İtiba­riyle saptanır. Muhasebede en uzun dönem bir yıldır ve dö-                           .«J

nemler birbirinden bağımsızdır.

Tutarltüh Kavramı

Muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe pollclkalan- nın, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulan-                                                                                                *«*•

mast gerektiğini anlatır. İşletmelerin mail durumunun, faali-        j

yet sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların karşılaştırılabi­lir olması için gerekli bir unsurdur. Bu kavram, benzer olay                                                                                            —’

ve işlemlerde kayıt düzenleri île değerleme Ölçülerinin değiş­mezliğini ve mali tablolarda biçim ve İçerik yönünden tekdü­zeni öngörür.

jhtiyathlıh Kavramt                                                                      J

Bu kavram, muhasebe olayiannda temkinli davranılması, ta-       j

rafsız bir mulıakeme ile işletmenin karşılaşabileceği risklerin ve belirsizliklerin göz önünde tutulması gerektiğini anlatır.                                                                                           ^

 

Parayla Ölçülme Kavramı

işletmedeki çeşitli fizik ölçüleri ile ifade edilebilen olayların kaydedilebilmeleri ve izlenebilmeleri için bunların ortak bir ölçü ile, yani para ile ölçülmesi, gerektiğini ifade eder. Paray­la ölçme kavramı gereğince işlemler, yapıldıklan anda yürür­lükteki para birimi ile ifade edilirler. Böylece muhasebe ka­yıtlarının objektif belgelerle kanıtlanmasına da imkan tanın­mış olur.

Maltyet Esası Kavramı :/       :

Bu kavram, para mevcudu ve alacaklar ile maliyetinin belir­lenmesi mümkün veya uygun olmayan diğer kalemler lıariç, işletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebe- leştirilmesinde bunların elde etme maliyetlerinin esas alınma­sını anlatır. .         [          ‘■         ‘■’

Tarafsızlık ve Belgelendinne

Muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne : uygun olarak düzenlenmiş objektif belgelere dayandırılması, gerekir. Tarafsızlık ise muhasebe kayıtlarına esas alınacak yöntemlerin seçilmesinde tarafsız ve önyargısız davranılması- nı ifade eder.

Tam Açıklama Kavramı

Bu kavram, mali tabloların, bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak öl­çüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını anlatır. önemUUk Kavramı

Üretilen bilgilerin muhasebe raporlarına aktanlması sırasında yapılan özetlemeler doğru ve eksiksiz verilmelidir. Eğer sayı­sal sonuçlan içeren rakamlar ve onu doğuran olaylar önem­liyse bu rakamlar birleştirilerek verilmemelidir. özün önceliği Kavramı

Bu kavram gereğince, işlemlerin muhasebeye yansıtılmasın­da onlann biçimlerinden önce finansal özellikleri ve işletme için ifade ettiği gerçek göz önünde tutulur.

<$ MUKAYYET DEĞER

iktisadi kıymetlerin muhasebe kayıtlarında gösterilen hesap de­ğerine “mukayyet değer” denir.

<S> NAKİT AKIŞ ORANI

işletmenin nakit rezervlerinin yabancı kaynaklan karşılama gücünü göstermektedir.

Net Dönem Kari+Amortismanlar – Nakit çıkışı Gerektirmeyen Giderler Toplamı / Kısa Vadeli Borçlar ~ Uzun Vadeli Borçlar

NAKİT ORANI

 

Nakit oram, stokların satılmadığı, alacakların da talısil edilemedi­ği varsayımı altında işletmenin kısa vadeli borçlarını ödeyebilme gü­cünü gösterir. Genelde bu oranın 0,2 olması yeterli olarak görülmek­tedir. 0,2’nin çok üzerinde bir değer olması halinde paranın aul olarak bulundurulduğu yorumu ortaya çıkmaktadır.

<$• NAZIM HESAPLAR

Nazım hesaplar, bir işletmenin yükümlülüklerini, hak doğurabile­cek işlemlerini ve muhasebe disiplini altında izlemek istediği bilgileri kaydettiği hesaplar ohıp, bu hesaplarda bilgi muhasebeleştirilmekte- dir. Yapıldıktan anda gerçek bir varlık ve kaynağı temsil etmezler.

  • NET AKTİF DEĞERİ

Bir işletmenin varlıklarının değeri İle borçlan arasındaki farktan olnşan öz sermayesini İfade eder. lşleünenin”bîİânçosunda “görülen net öz varlık değeridir. Net aktif değer işletmenin sahip olduğu birey­sel sabit varlıklar açısından geçerli olabilir. Bu durumda söz konusu

otan sabit varlığın, net defler değerini gösterir. Amortismana tabi bir sabit varlığın net sabit değeri, o varlığın bilânçoya kayıtlı maliyet fiya­tından birikmiş amortismanların çıkartılmasıyla elde edilir.

<$• NET FİYATLANDIRMA YÖNTEMİ

. Perakende veya toptan satışlarda fiyatların, üzerinden belirli bir ıskonto yapılacak nominal fiyat veya liste fiyatı şeklinde değil, bunlar ^dirildikten sonra ödenecek gerçek miktar olarak belirlenmesi yönte­midir, Batılı sanayileşmiş ülkelerde perakende Çatışlarda, liste fiyatları *‘J yanında ıskontolu veya net fiyatlandırma oldukça yaygın blarak kulla­nılan bir yöntemdir.

  • NET İŞLETME SERMAYESİ

 

Firmanın Net İşletme Sermayesinin artması işletmenin borç . ödeme gücünün iyi olduğunu gösterir.;;V                                          –  ;  i.  :   •

<§> NET KÂRLILIK

Bu oran, işletme faaliyetlerinin net kârlılığı hakkında bilgi ver­mektedir. İşletmenin kuruluş amacı dışında kalan faaliyetlerinden do­ğan tüm faaliyet dışı gelir ve kâr unsurian dikkate alınarak hesaplan­maktadır. Söz konusu oran işletmenin fîyatlama, maliyet yapısı ve üre­tim etkinliğine ilişkin bilgiler ihtiva ve bu kapsamda işletmenin faali­yet performansının ölçümünde kullanılan önemli bir gösterge olmak­tadır.

Net Kar/ Net Satışlar

<î> NET MUHASEBE DEĞERİ

Bir sabit varlığın bilânçoya kayıtlı maliyet fiyatı olan satın alındığı fiyattan, birikmiş amortismanlann çıkarılmasıyla bulunan değere “net muhasebe değeri”denir. Bu değerin, o andaki piyasa değeriyle genel­likle ilişkisi! yoktur.

 

® ORİJİNAL MALİYET

Bir mal ya da hizmetin satın alınması veya üretilmesi için fiilen katlanılmış maliyetlere “orijinal maliyetler” denir.

  • OTOFİNANSMAN

Bir şirketin yatınmlarını, kendi iç kaynakları ile finanse etmesine “otojbıansman”denir. Böyle bir finansmanın kaynağı firmanın yıl so­nundaki kârını dağıtmayarak ana sermayeye eklemesidir. Otoflnans- man, özellikle büyük firmalar tarafından kurumlar vergisinden kurtul­mak amacıyla kullanılan bir işlemdir.

<$> OTOFİNANSMAN ORANI

 

İşletmenin iç kaynaklarla (otofinansman) yaratmış olduğu finans­manın ölçülmesiyle kullanılır. Oran ne kadar büyük çıkarsa işletmenin durumu o kadar iyi sayılır. Bu oran, işletmelerin faaliyetleri neticesin­de yaratmış olduklan kaynaklar lıakkında bir fikir vermesi açısından da önemlidir.

<3> ÖDENMEMİŞ SERMAYE

Firmaların taahhüt etmiş olduklan sermayelerinin ödenmemiş kısmını tfade eden hesaba ‘ödenmemiş sermaye” denir.

ÖN MALİYET

(Bkz. Peşin Maliyet)

<& ÖNGÖRÜ MALİYETLER

Üretim faaliyeti gerçekleşmeden önce, belirli faaliyet düzeyleri itibariyle beklenen, normal ya da ideal üretim düzeylerinden hareket­le öngörülerek hesaplanan maliyetlerdir.

 

/~

/Wuiıarei>e                                                                 | 727

r

^                 <§> ÖZSERMAYE İSKONTO ORANI

İşletme sermayesi olarak kullanılan nakit akımlarının „tıımüyle hissedarların sermayesiyle finanse edilmesi varsayımı altında sermaye bütçelemesindc kullanılacak iskonto oranıdır. Bu oran finansman etk- …… ilerini soyutlar ve-yalnız projenin işletme risklerini yansıtır, v ;

<$> OZ SERMAYE KÂRI JLKV1 *t~’ (Bkz: Malı   Rantabılıte)     .           .           –

<§> ÖZEL FONLAR

İşletmede bırakılması vc. tasarrufu zorunlu yasal l’onlaj; ile diğer maksatlarla ayrılan fonların izlendiği bilanço hesabıdır. Kooperatifle­rin mevzuatı gereği ayırmaları gereken fonlar ile ortak dışı işlemlerden oluşan kârlar da bu hesapta izlenir. Ö2el fonlann en bilinen örneği ye­. nilenmek amacıyla, satılan duran varlık satışıdır. Işİelmenin.yenilemek amacıyla bir duran varlığını satması veya duran varlığın hasara uğra­ması nedeniyle sigortadan hasar tazminatı alması dıınırnunda satış be» delinin veya, hasar tazminatının söz konusu duran varlığin net defter değerini aşan kısmının kâr yazılmayıp, yeni edinilecek, duran yarliğin amortisman giderlerine mahsup edilmesi şeklinde uygulanmaktadır.

<$■ ÖZEL MALİYETLER HESABI

Kira ile tutulan bir taşınmazın genişletilmesi veya ekonomik öm­rünün ve değerinin sürekli olarak artırılması amacıyla yapılan giderler- leCnoımal bakım, onarım ve temizleme giderleri hariç), söz konusu ta- şınmazm işletme tarafından kullanılması için yapılan ve kira süresinin sonunda mal sahibine bırakılacak ya da sökülmesi halinde bir değer (f*         taşımayacak olan tesisatın bedeli bu hesapta izlenir. Yapılan harcama-

^                 1ar hesaba borç kaydedilir. Bu harcamalar kira süresi içerisinde, kira

süresinin 5 yıldan fazla olması durumunda da 5 yılda eşit tutarlarla amorti edilir.

r’

r

<$> ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VAKUKLAR

Belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tama­men tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zamanı ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderleri içeren hesap gru­budur. Bu hesap grubunda, Arama Giderleri, Hazırlık ve Geliştirme Giderleri, Diğer Özel Tükenmeye Tabi varlıklar hesaplan yer almakta­dır.

<$> ÖZKAYNAKLAR/AKTİF TOPLAMI

Varlıkların yüzde kaçının işletme sahip ve ortakları tarafından fi­nanse edildiğini ortaya koymaktadır. Oran, bir başka açıdan işletme­nin uzun vadeli borç ödeme gücünü ortaya koymaktadır. Oranın yük­sekliği işletmenin ıızıın vadeli borçlannı ve bunlann faizlerini Ödeme­de herhangi bir güçlükle karşılaşmayacağını gösterir. Başka bir anla­tımla işletmeye kredi verenlerin emniyet marjının yeterli olduğunu gösterir. Genel olarak oranın zaman içerisinde yükselme eğilimi gös­termesi, yönetimin başansı olarak değerlendirilmektedir. Normal ko­şullarda öz kaynak/aktif toplam oranının %50‘nin altına düşmemesi arzula nmakta dır.

ÖZKAYNAKLAR/YABANCI KAYNAKLAR

İşletmelerin mail yeterliliğini ortaya koyan bu oran aynı zamanda işletmenin mali bağımsızlık derecesini de göstermektedir. Oranın en az bir(l) olması arzula nmaktadır. Oranın yüksek olması işletmeyi ala­caklı durumda bulunan üçüncü kişilerin baskısından kurtarır. Oranın btırien küçük olması ise, işletmeye kredi verenlerin, işletme sahip ve ortaklanndan dalıa fazla işletmeye yatırımda bulunduklarını gösterir. Bu durum alacaklıların işletmeye karşı güvencesini azaltmakla kalmaz aynı zamanda ekonomik durgunluk dönemlerinde ağır faiz yükünün işletmenin mali kaynaklannı tüketerek işletmeyi borçlarım ödeyemez bir durumda bırakabilir.

 

<8> PAY DEFTERÎ

Bir şirketin sermayesine salıtp olan kişi yada kuruluşların kayde­dildiği deftere “pay defleri” denit’.

■$> PASİF GEÇİCİ HESAPLAR

Vergi Usııl Kamınu’nun 287’nci maddesine göre gelecek hesap dönemine aiı olarak peşin tahsil olunan hâsılat ile can hesap dönemi­; ne ait olup henüz ödenmemiş olan giderler mukayyet dçğerleri tize-, rinden pasifleştirilmek suretiyle-değerlenir. Pasif:geçici hesaplar ola-; rak kabul edilen hesaplar 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler, 480-Gele- cek Yıllara Ait Gelirler, 381-481 -Gider Tahakkukları hesaplandır. ’

PEŞİN MALİYET      ^    –      /

’ İJretim çalışmalarına geçilmeden önce üretimde yapılması düşü­nülen giderlerin bilimsel yöntemlere ve istatistiki bilgilere dayanarak hesaplanması gereken maliyet olarak tanımlanmakta^ olup, “ön mali­yet” olarak da ifade edilmektedir. ‘

f RANDIMAN                              ■      ‘    .  .        ..

…… Sermayenin ya da satış hacminin yüzdesi biçiminde elde edilen

kâr anlamına gelir. Ayrıca bir makine, toprak parçası ya da işçinin üre­tim kapasitesine oranla sağladığı üretim de randıman diye adlandırılır.

-$> RANTABİIİTE

Kâr / Sermaye

RAYİÇ BEDEL

İktisadi kıymetlerin değerleme günündeki normal alım satım de­ğerlerine “rayiç bedel”denir.

<$> REESKONT

İşletmeye ait alacak ve borç senetlerinin bilanço giinli itibariyle tasarruf değerinin hesaplamasına yönelik işlemdir.

4> SAFHA MALİYETİ

Üretime sokulan malın üretim sürecinde, üretimin geçirdiği her teknik safhanın maliyeti “safha maliyeti” yahut “evre maliyeti” olarak ifade edilmektedir. Bir bölümün safha maliyeti ondan sonra gelen bölümtin başlangıç değeridir.

  • SATIN ALMA MALİYETİ

Malın iktisap edilmesi sırasında faturada yazılı değere, ham­madde ambara gelinceye kadar yapılan giderlerin(nakliye, sigorta, gümrük, vergi’vb) eklenmesi ile bulunan maliyetlerdir. Malın satın alınması sırasında ortaya çıkan maliyetler olduğu için “alı? maliyetleri’’ olarak da ifade edilmektedir.

<$- SAYEVI VE TESELLÜM NOKSANLARI

Sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, stok ve maddi duran var­lıklar noksanlarıyla, tesellüm sırasında ortaya çıkan noksanlan geçici olarak kayıt ve İzleneceği hesaptır. Noksanlığın ortaya çıkması ile he­saba borç, sonımlulanndan tahsili veya zarar kaydedilmesi halinde ise alacak kaydedilir.

 

<&> SERMAYE YEDEKLERİ

Sermaye yedekleri bilânçonun pasifinde ve özkaynak içerisinde yer almaktadır. Hisse senetleri İhraç primleri, hisse senetleri iptal kâr­ları, MDV yeniden değerleme artışları, iştirakler yeniden değerleme artışları, maliyet artışlan fonu sermaye yedekleri içerisinde yer almak­tadır.

<§> SINAÎ MALİYET

Bir mamulün üretilmesi veya bir hizmetin pazara sunulacak hale getirilebilmesi için yapılan harcamalar toplamına “sınai maliyet” Cİçnir,

<Ş> SULANDIRILMIŞ SERMAYE

;     ; Şirketin temettü ödeme .kapasitesinin çok üstüne çıkarılmış scı-,

mayeyi ifade eder..:'”‘                                                    Y.’.’i

<$> STOK BAĞIMLILIK ORANI

 

 

 

 

: Asit – Test oranının l’den küçük olması durumunda, borçlann ge­ri ödenmesinde İşletmenin stoklara olan bağımlılığının ölçümünde kullanılır. Stok bağımlılık oranı, işletmenin kısa vadeli borçlarının geri ödenebilmesinde, hazır değerleri ve diğer süratle paraya çevrile­bilir yarlıkların dışında stokların yüzde kaçının satılması gerektiğini gösterir. Örneğin bıı oran % 60 çıktıysa; kısa vadeli borçların gerijide- nebilmesi için diğer ljkit varlıklar dışında stoklamı % 60’ının da satıl­ması gerektiği yorumu yapılabilir.

<$> STOK DEVİR HIZI

 

işletmede stokların yılda kaç ke2 paraya dönüştürüldüğünü gös­teren orandır. Stok devir hızının yüksek olması stokların etkin yönetil­diğini gösterir. Stok devir hızının düşük olmast durumunda ise işlet­menin finansman ihtiyacı ve stok maliyeti artar. Genel anlamda bu de­vir hazmın düşük olması, stokta bulundurma ve sipariş verme giderle­rinin yüksek olduğu şeklinde yorumlanır.

 

<$> ŞEREFİYE

Bir işletme devir alınırken katlanılan maliyet ile söz konusu işlet­menin rayiç bedelle hesaplanan net varhklannuı (öz varlık) değeri anısındaki olumlu farkların izlenllmeslnde kullanılan hesaptır. Şerefi­ye hesaplanırken rayiç bedelin tespit edilmemesi halinde, net defter değeri esas alınır. Devir alman işletmenin varlık ve borçlarının farkın­dan oluşan net varlıklarını emsal değeri ile satın alan işletmenin öde­diği satış bedeli arasındaki farktan oluşan şerefiye için Vergi Usul Ka­nununda peştamallık deyimi kullanılmaktadır. Ödenen şerefiye be­dellerinin tamamı bu hesabın borcuna kaydolunur. Yok edilmeleri amortisman yoluyla 5 yıl içinde eşit taksitlerle yapılır.

<$> ŞÜPHELt TİCARİ ALACAKLAR

Ştlpheli ticari alacaklar hesabı, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden faz­la istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktanlmış senetli ve senet­siz alacaktan kapsar.

  • TAHSİLE VERİLEN SENETLER

tr

Vadesi gelen senetlerin tahsil edilmesi için bankalara verilmesi durumunda bu senetlere “tahsile verilen senetler” denir. Bankalar, senet tahsil edildikten sonra müşterisine senedin tahsil edilmiş ol­duğunu bildirir.

  • TASARRUF DEĞERİ

Ticari kazanan tespiti için yapılan değerlemede bjr iktisadi kıy­metin değerleme günü İtibariyle sahibi için arz ettiği gerçek değere ‘‘tasarruf değeri” denir.   [

  • TASFİYE DEĞERİ ,

İşletmenin varlddanndan lıeriıangi birinin işletmenin tasfiyesi sı­rasında paraya çevrildiğinde ejle|geçen para miktarına “tasfiye değeri”, denir.     ,      •       l\        L         |           ı

^ TİCARİ ALACAKLAR

Bir yıl içerisinde paraya dönüşmesi öngörülen ve işletmenin faali­yet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışı nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz alacaklar b\ı hesap grubunda gösterilir. Ticari ilişki­lerden dolayı ana kuruluş, iştirak ve bağlı ortaklıklardan olan alacak­lar varsa, bu gruptaki ilgili hesapların ayrıntılarında açıkça gösterilir..

> TREND ANAIİZİ                                 ^

(Bkz: Eğilim Yüzdeleri Yöntemi.)                 .             .

  • <3> VERİIEN DEPOSîİTO VE TEMİNATLAR î-j- ■.;vvj” i

İşletmede, üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilme­si ve birakidin karşılığı olarak, geri alınmak üzere yerilen depozito ye . teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır.

\ YEVMİYE DEFTEKİ

Yapılan işlemlerin muhasebe terimleri ve.tarih sırasına göre, ilgi­li kanunlarda gösterilen kurallar dahilinde kaydedildiği defterdir. Bu deftere, yapılan günlük işlemler sırasıyla kaydedilir.

  • YATAY ANALİZ

(Bkz; Karşılaştırmalı Tablolar Analizi)

<§> YÜRÜYEN ORTALAMALAR YÖNTEMİ

(Bkz: Hareketli Ortalama Yöntemi)

  • YÜ3RDE YÖNTEMİ İLE ANAIİZ

Yüzde yöntemi ile analiz tekniğinde, mali tablolarda yer alan her kalem aynı tabloda yer alan belirli bir kaleme veya toplam kısmına oranlanmakta ve sonuç yüzde değerlere göre İfade edilmektedir. Baş­ka bir anlatımla mali tablolarda yer alan kalemin küme toplamı için-

deki yüzdelik payı hesaplanmaktadır. Bıı yöntemden, tek döneme alt finansal tabloların analizinden yararlanılmaktadır. Bu nedenle statik bir analiz türüdür, Ancak istenirse, yüzde yöntemine göre hazırlanmış birden fazla döneme ilişkin mali tablolann karşılaştırmasının yapıla­rak, bu analiz tekniğine dinamik bir nitelik kazandırılabilir. Yüzde yöntemi ile aktif ve pasif kalemlerin varlıklar arasındaki payı belirlen­mektedir Aktiflerin dönen variıklar ve sabit varlıklara dağılımı yanın­da işletme kaynaklannın ne oranda öz, ne oranda yabana kaynaklar­dan oluştuğu saptanmaktadır. Yüzde yöntemi analizi ile gelir tablosu incelenerek net kârın elde edilmesi için yapılan faaliyetlerin dağılımını görmek mümkündür. Yapılan açıklamalar ışığında diyebiliriz ki yön­temin en önemli üstünlüğü mali tablolardaki kalemlerin ana veya tali topla içindeki nispi önemlerini göstermesidir.

Bir Cevap Yazın