Muhasebe Ders Notları (Genel muhasebe, maliyet muhasebesi, vergi muhasebesi, şirketler muhasebesi)

MUHASEBE: Mali nitelikteki olayları ve işlemleri para ile ifade edilmiş şekilde kaydetme, sınıflandırma, özetleyerek rapor etme ve sonuçları yorumlama bilim ve sanatıdır.

Tek Düzen Hesap Planı Kapsamı:

Tek Düzen Hesap Planı kapsamına bilanço esasına göre defter tutan gerçek ve tüzel kişiler girmektedir. Ancak bilanço esasına göre defter tutmakla beraber faaliyet konuları itibariyle farklı muhasebe tekniğini kullanmak durumunda bulunan;

  1. a) Banka ve Sigorta Şirketleri,
  2. b) Özel Finans Kurumları,
  3. c) Finansal Kiralama Şirketleri (faktoring vb. alanlarda faaliyet gösterenler dahil)
  4. d) Menkul Kıymet Yatırım Fonları, Aracı Kurumlar ve Yatırım Ortaklıkları,

belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na, “Muhasebe Politikalarının Açıklanması”na ve “Mali Tablolar İlkeleri”ne uymaları kaydıyla 1 Nolu Muhasebe Uygulama Genel Tebliğinin diğer mecburiyetlerini yerine getirmekle yükümlü değildirler.

İşletme hesabı esasına göre defter tutan işletmeler ise sadece belirlenen “Muhasebenin Temel Kavramları”na uymakla yükümlüdürler.

Mali Tablolar:

Belli bir süre içinde oluşan mali nitelikteki olayların, işletmenin varlık ve kaynak unsurlarında yarattığı değişmelerin özetlendiği formlara MALİ TABLO denir.

Temel Mali Tablolar Ek Mali Tablolar
1- Bilanço 1- Satışların Maliyeti Tablosu
2- Gelir Tablosu 2- Fon Akım Tabloları
3- Nakit Akım Tablosu
4- Kar Dağıtım Tablosu
5- Özkaynaklar Değişim Tablosu

Bilanço: Bir işletmenin belli bir tarihte sahip olduğu varlıklar ile bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren tablodur. Bilanço iki taraftan oluşmaktadır. Sol tarafa aktif, sağ tarafa da pasif denilmektedir. Aktifte işletmenin varlıkları, Pasifte ise işletmenin kaynakları yer alır.

Bilançonun aktifinde yer alan varlıklar, paraya dönüşme hızlarına göre en çok likitten en az likit değere doğru; pasifinde yer alan kaynaklar ise en kısa vadeli kaynaktan en uzun vadeli kaynağa doğru sıralanırlar.

Aktif (Varlıklar) BİLANÇO Pasif (Kaynaklar)
I. DÖNEN VARLIKLAR III. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
II. DURAN VARLIKLAR IV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
V. ÖZKAYNAKLAR

VARLIKLAR = BORÇLAR + ÖZSERMAYE

Bilanço Hesapları:

1 DÖNEN VARLIKLAR

10 HAZIR DEĞERLER

11 MENKUL KIYMETLER

12 TİCARİ ALACAKLAR

13 DİĞER ALACAKLAR

15 STOKLAR

17 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

2 DURAN VARLIKLAR

22 TİCARI ALACAKLAR

23 DİĞER ALACAKLAR

24 MALİ DURAN VARLIKLAR

25 MADDİ DURAN VARLIKLAR

26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

27 ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

29 DİĞER DURAN VARLIKLAR

3 KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

30 MALİ BORÇLAR

32 TİCARİ BORÇLAR

33 DİĞER BORÇLAR

34 ALINAN AVANSLAR

36 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER

37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI

38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI

39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

4 UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

40 MALİ BORÇLAR

42 TİCARİ BORÇLAR

43 DİĞER BORÇLAR

44 ALINAN AVANSLAR

47 BORÇ VE DİĞER KARŞILIKLARI

48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHUKKUKLARI

49 DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR

5 ÖZKAYNAKLAR

50 ÖDENMİŞ SERMAYE

52 SERMAYE YEDEKLERİ

54 KÂR YEDEKLERİ

57 GEÇMİŞ YILLAR KÂRLARI

58 GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI

59 DÖNEM NET KÂRI (ZARARI)

TEK DÜZEN HESAP PLANI

Tek Düzen Hesap Planında hesaplar 9 ana grupta toplanmıştır.

AK

T

İ

F

1. Dönen Varlıklar
2. Duran Varlıklar
PA

S

İ

F

3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar      Bilanço Hesapları
4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5. Özsermaye Hesapları
6. Gelir Tablosu Hesapları
7. Maliyet Hesapları
    7/A Seçeneği
    7/B Seçeneği
8. Serbest Hesaplar
9. Nazım Hesaplar
  1. DÖNEN VARLIKLAR

Bu ana hesap grubu; nakit olarak elde ve bankada tutulan varlıklar ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlık unsurlarını kapsar.

Dönen Varlıklar;

10 HAZIR DEĞERLER

11 MENKUL KIYMETLER

12 TİCARİ ALACAKLAR

13 DİĞER ALACAKLAR

15 STOKLAR

17 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ (Bir yıldan kısa süreli olmamasına ve dönen varlık özelliği taşımamasına rağmen Tek Düzen Hesap Planında bu grupta sayılmıştır)

18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR

şeklinde bölümlenir.

10 HAZIR DEĞERLER

Bu grup, nakit olarak elde veya bankada bulunan varlıklar ile istenildiği zaman değer kaybına uğramadan paraya çevirme imkânı bulunan varlıkları (Menkul kıymetler hariç) kapsar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

100 KASA

101 ALINAN ÇEKLER

102 BANKALAR

103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-)

108 DİĞER HAZIR DEĞERLER

NAKİT VE BENZERİ İŞLEMLER:

100 KASA

Bu hesap, işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların TL karşılığının izlenmesi için kullanılır.

İşleyişi :

Tahsil olunan para tutarları borç, ödemeler ve bankaya yatırılan para tutarları alacak kaydedilir.

Kasa hesabı genellikle borç kalanı verir ancak aralıklı envanter yönteminde döviz ile işlem yapılması halinde kasa alacak kalanı da verebilmektedir.

Örnek: İşletme peşin bedelle 100-YTL’ye mal satmıştır.

    /  
     
100 Kasa     118
    600 Yurtiçi Satışlar 100
    391 Hesaplanan KDV 18
    /  
     

Örnek: İşletme Ahmet Yılmaz’dan olan 70-YTL tutarındaki alacağını tahsil etmiştir.

    /  
     
100 Kasa     70
    120 Alıcılar 70
        120.01 Ahmet Yılmaz
    /  
     

Değerleme:

Türk parası mevcudu, itibari değer (VUK md. 284), yani paraların üzerinde yazılı olan değerler üzerinden değerlenir. Yabancı paralar ise Türk parası karşılığı üzerinden kaydedilir ve izlenir.

Vergi Usul Kanunu (md. 280) borsada işlem gören yabancı paraların borsa rayici üzerinden, borsada işlem görmeyenlerin ise Maliye Bakanlığınca tespit ve ilan edilecek kurlar üzerinden değerleneceğini hüküm altına almıştır. Ülkemizde henüz resmi bir döviz borsası bulunmadığından tüm döviz değerleme kurlarını Maliye Bakanlığı tespit ve ilan etmektedir.

Maliye Bakanlığı her yılın sonunda, yıl sonunda yapılacak değerlemeye esas alınacak döviz kurlarını genel tebliğlerle yayınlamaktadır. 31.12 itibariyle değerleme yapacak olanların işlemlerinde bu kurları esas almaları gerekmektedir. Dönem sonları 31.12’den başka bir tarih olan mükelleflerle, bu tarih dışındaki bir tarihte değerleme yapması gerekenler ise Merkez Bankasınca o gün için belirlenen efektif alış kurunu esas alacaklardır.

Yabancı paraların kur değerlemesi sonucu ortaya çıkacak olumlu fark ilgili aktif değerine eklenecek, karşılığında 646 no’lu hesaba gelir kaydı yapılacak; olumsuz fark ise ilgili aktif değerinden düşülecek, karşılığında 656 no’lu hesaba gider kaydı yapılacaktır.

Örnek: İşletme tanesini KDV hariç 500-YTL’ye sattığı iki buzdolabının KDV dahil bedelini nakit olarak tahsil etmiştir. Daha sonra 1$=1,1-YTL kur üzerinden 200 dolar satın almıştır. Yıl içinde kur 1$=1,25-YTL iken bu 200 dolar satılmıştır.

    /  
     
100 Kasa     1.180
      100.01 Merkez Kasa
    600 Yurtiçi Satışlar 1.000
    391 Hesaplanan KDV 180
    /  
     
100 Kasa     220
      100.02 Döviz Kasa
    100 Kasa 220
          100.01 Merkez Kasa
    /  
     
100 Kasa     250
      100.01 Merkez Kasa
    100 Kasa 220
          100.02 Döviz Kasa
    646 Kambiyo karları 30
    /  
     

Örnek: İşletme peşin bedelle 7.000 dolara yurtdışına mal satmıştır. (1$=1-YTL). sözkonusu dolarların 3.000 dolarlık kısmı 1$=1,1 YTL’den satılmıştır. Dönem sonu değerleme kuru ise 1$=1,25-YTL’dir.

    /  
     
100 Kasa     7.000
      100.02 Döviz  Kasa
    601 Yurtdışı Satışlar 7.000
    /  
     

 

 

    /  
     
100 Kasa     3.300
      100.01 Merkez Kasa
    100 Kasa 3.000
          100.02 Döviz Kasa
    646 Kambiyo karları 300
3.000 doların YTL’ye çevrilmesi
    31.12. …  
     
100 Kasa     1.000
      100.02 Döviz Kasa
    646 Kambiyo karları 1.000
Değerleme günü kaydı (4.000 x (1,25 – 1))
    /  
     

KASA NOKSANLIĞI / FAZLALIĞI

Kasa hesabında kayden görülen nakit mevcudunun gerçekte de var olup olmadığı her iş gününün sonunda kontrol edilir. Fiili sayım sonucu bulunan para esas alınarak bu tutar kasa hesabının borç kalanı ile karşılaştırılır.

Fiili sayım sonucu bulunan para, kasa hesabının borç kalanından az ise kasada eksik var demektir. Kasada eksik çıktığı zaman bu eksik geçici bir hesap olan “197–Sayım ve Tesellüm Noksanları” hesabının borç tarafına aktarılır. Eksikliğin sebebi bulunursa geçici hesap alacaklandırılarak kapatılır. Eksikliğin sebebi bulunamazsa kasa eksiği dönem sonunda “689–Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar” hesabına borç kaydedilerek kapatılır.

Sayım sonucunda bulunan fiili kasa mevcudu, kasa hesabının borç kalanından büyük olursa kasa fazlası vardır. Kasada ortaya çıkan fazlalık “397–Sayım ve Tesellüm Fazlaları” hesabının alacak tarafında muhasebeleştirilir. Fazlalığın sebebi bulunursa sayım ve tesellüm fazlaları hesabı borçlandırılarak kapatılır.

 

 

 

Örnek: 28 Ocak’ta yapılan kasa sayımında bulunan para miktarı 250-YTL’dir. Kasa hesabının borç kalanı ise 275-YTL’dir. 30 Ocak’ta farkın nedeninin bankaya yatırılan paranın hesaplara intikal ettirilmemesinden kaynaklandığı anlaşılıyor.

100 KASA 100 KASA
275      Kaydi Mevcut > Fiili Mevcut 275 25
     (275)   (250)
     (Kaydi mevcut fiili mevcuda uydurulur.)

 

    28.01.2004  
     
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 25
    100 Kasa 25
    30.01.2004  
     
102 Bankalar     25
    197 Sayım ve Tesellüm Noks. 25
    /  
     

Noksanlığın sebebi bulunamaz ise 31.12….’de yapılacak kayıt;

    31.12.2004  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 25
        689.01 K.K.E.G.
    197 Sayım ve Tesellüm Noks. 25
    /  
     

Eğer 25-YTL’lik kasa fazlası olsaydı yapılacak kayıtlar;

100 KASA 100 KASA
250      Kaydi Mevcut < Fiili Mevcut 250
     (250)   (275) 25

 

    28.01.2004  
     
100 Kasa 25
    397 Sayım ve Tes. Fazlaları 25
    /  
     

Fazlalığın nedeni bulunamaz ise 31.12….’de yapılacak kayıt;

    31.12.2004  
     
397 Sayım ve Tes. Fazlaları 25
    679 Diğ. Olağandışı Gel. ve K. 25
    /  
     

 

 

101 ALINAN ÇEKLER

Bu hesap, gerçek ve tüzel kişiler tarafından işletmeye verilmiş olup, henüz tahsil için bankaya verilmemiş ve ciro edilmemiş çeklerin izlenmesini sağlar.

İşleyişi :

Alınan çeklerin yazılı değerleri ile borç, bankadan tahsil veya ciro edildiğinde alacak kaydedilir.

Örnek: İşletmenin alıcılarından Bay A, 20.05.2004’de mevcut borcuna karşılık 1 milyar TL’lik bir çek düzenliyor. Ayrıca aynı gün elindeki 5.000YTL’lik çeki ciro ediyor. İşletme 1.000YTL’lik çeki 25.05.2004’de bankadan tahsil ediyor. 5.000YTL’lik çeki ise 26.05.2004’de tahsil edilmek üzere bankaya veriyor. Banka bu parayı 30.05.2004’de işletme hesabına intikal ettirdiğini bildiriyor.

    20.05.2004  
     
101 Alınan Çekler 6.000
      101.01 Cüzdandaki Çekler
    120 Alıcılar 6.000
    25.05.2004  
     
100 Kasa    
      100.01 Merkez  Kasa     1.000
    101 Alınan Çekler 1.000
          101.01 Cüzdandaki Çekler
    26.05.2004  
     
101 Alınan Çekler 5.000
      101.02 Tahsildeki Çekler
    101 Alınan Çekler 5.000
          101.01 Cüzdandaki Çekler
    30.05.2004  
     
102 Bankalar  
      102.01 X Bankası   5.000
    101 Alınan Çekler 5.000
          101.02 Tahsildeki Çekler
    /  
     

 

 

 

Değerleme:

è Alınan çekler Türk parası üzerinden düzenlenmişlerse itibari değerleri üzerinden değerlenirler. Yabancı para üzerinden düzenlenen çekler ise Türk parası karşılığı ile kaydedilir ve izlenir.

è İşletme çeklerinin dönem sonu değerlemesinde öncelikle fiili envanter yapılır. Fiili envanterin kaydi envanterle farklılık göstermesi durumunda, karşı işletmelerle mutabakat sağlanmak kaydıyla 197 ve 397 nolu hesapları kullanarak kaydi envanter sonucu fiili envanter seviyesine getirilir.

è Envanter işlemleri sırasında ayrıca vade içeren çekler gerekli kayıt yapılarak, bilançonun alacaklar ve borçlar kalemi içine aktarılmalıdır. (özün önceliği ilkesi gereği). Ertesi dönemin başında alacak kalemi içine aktarılan çekler tekrar “101 Alınan Çekler” hesabına alınır.

Örnek: İşletmenin dönem sonunda elinde bulunan çeklerin 2.000 kısmı 4 ay, 4 milyarlık kısmı ise 2 yıl vadelidir.

    31.12.2004  
     
121 Alacak Senetleri 2.000
221 Alacak Senetleri 4.000
    101 Alınan Çekler 6.000
    01.01.2005  
     
101 Alınan Çekler     6.000
    121 Alacak Senetleri 2.000
    221 Alacak Senetleri 4.000
    /  
     

 

è Yabancı parası üzerinden düzenlenmiş çekler, alındıkları tarihteki kur üzerinden Türk parasına çevrilerek kaydedilir. Bu çekler dönem sonlarında değerleme kurları ile değerlendirilerek kayıtlı değer, yabancı para mevcutlarında olduğu gibi, bilanço günündeki değerlerine getirilir.

Örnek: İşletme 20 Temmuz günü 10.000 dolarlık bir çeki alacağına karşılık X Ltd. Şti.’den almıştır. İşletme çeki 28 Temmuz günü tahsil için bankaya vermiştir. Banka aynı gün çekin tahsil edilip işletme hesabına kaydedildiğini bildirmiştir. Çekin alındığında kur 1$=1-YTL iken tahsilinde ise 1$=1,1-YTL şeklinde oluşmuştur.

    20.07.2004  
     
101 Alınan Çekler 10.000
       101.01 Cüzdandaki Çekler
    120 Alıcılar 10.000
    28.07.2004  
     
102 Bankalar 11.000
      102.01 X Bankası
    101 Alınan Çekler 10.000
          101.01 Cüzdandaki Çekler
    646 Kambiyo Karları 1.000
    /  
     

Örnek: İşletme yıl sonunda sterlin cinsinden bulunan çeklerde 3.000YTL olumlu, dolar cinsinden bulunan çeklerde ise 1.000YTL olumsuz kur farkı hesaplamıştır.

    31.12. …  
     
101 Alınan Çekler 3.000
       101.01 Cüzdandaki Çekler
    646 Kambiyo Karları 3.000
    31.12. …  
     
656 Kambiyo Zararları 1.000
    101 Alınan Çekler 1.000
          101.01 Cüzdandaki Çekler
    /  
     

 

 

102 BANKALAR

Bu hesap, işletmece yurt içi ve yurt dışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan ve çekilen paraların izlenmesini kapsar.

İşleyişi :

Bankalara para olarak veya hesaben yatırılan değerler borç, çekilen tutarlar ile üçüncü kişilerce tahsil edildiği anlaşılan çek ve ödeme emirleri alacak kaydedilir.

Bankalara yatırılan paralarla banka nezdindeki mevduatı artıran işlemler bu hesaba borç, çekilen paralarla mevduatı azaltıcı işlemler alacak yazılır. Bankalara yabancı parası olarak yatırılan paralar bu hesaba, işlem tarihindeki kura göre, Türk parası karşılığı üzerinden alınır.

İşletmenin vadeli hesabına yürütülen faizler Bankalar hesabına aktarılmaktadır.

Örnek: Banka, işletmenin vadeli hesabına 10.000YTL faiz tahakkuk ettiğini bildirmiştir. (Stopaj oranı %10 olarak dikkate alınacaktır)

    /  
     
102 Bankalar 9.000
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 1.000
    642 Faiz Gelirleri 10.000
    /  
     

Peşin ödenen vergi yıl sonunda Gelir Vergisi veya Kurumlar Vergisinden mahsup edilir. İşletmenin vergi matrahı 20.000YTL ise;

Vergi Matrahı ………………………………………. 20.000
Hesaplanan Kur. Vergisi (%33) ……………… 6.600
Yıl İçinde Tevkifat Yoluyla Ödenen Vergi … 1.000
Ödenecek Kurumlar Vergisi …………………… 5.600

Değerleme:

Banka hesabında izlenen mevduat, kayıtlı (mukayyet) değeri ile değerlenir. Yabancı paralı mevduat ise dönem sonlarında değerleme kuru ile bilanço günündeki değerine getirilir. Kur farkı nedeniyle ortaya çıkacak kar / zarar Kambiyo Karı veya Kambiyo Zararı hesabına aktarılır.

5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesinde bankada açtırılan vadeli mevduatın vadesi dolmadan bilanço günü gelirse; hesabın açıldığı tarihten bilanço gününe kadar geçen günlerin faizi, dönemsellik ilkesi gereği işletme tarafından hesaplanarak faiz gelirlerine dahil ediliyordu. 5228 sayılı Kanunla 01.01.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere VUK’nun 281. maddesinde yer alan “Alacaklar mukayyet değeriyle değerlenir.” ibaresine “Mevduat veya kredi sözleşmelerine müstenit alacaklar değerleme gününe kadar hesaplanacak faizleriyle birlikte dikkate alınır” hükmü eklenmiştir. Dolayısıyla 5228 sayılı Kanunla vadeli mevduatların hesabın açıldığı tarihten değerleme gününe kadar geçen günlerin faizinin hesaplanarak  faiz gelirlerine dahil edileceği madde metnine işlenmiştir.

Bu işlemde hesaplanan faiz henüz nakden veya hesaben istenebilir durumda olmadığından Bankalar hesabı borçlandırılamaz. Hesaplanan faiz “181 GELİR TAHAKKUKLARI” hesabının borcu karşılığında “642 FAİZ GELİRLERİ” hesabına alınır.

Örnek:  15.10.2006’de açılan vadeli mevduat hesabının vadesi 15.03.2007’de sona eriyor. 31.12.2006’de bu mevduat için 78 günlük bir faiz geliri tahakkuk etmiş olmaktadır. Dönemsellik ilkesi gereği bu gelir 2006 yılı geliri olarak kabul edilir ve aşağıdaki şekilde kayıt yapılır.

    31.12. …  
     
181 Gelir Tahakkukları xxx
    642 Faiz Gelirleri xxx
    /  
     

5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesinde Danıştay kesinleşmemiş gelirlerin bu şekilde hesaplara alınmasını kabul etmemiş ve bu şekilde hesaplanan faiz gelirinin vergi matrahına eklenmesine izin vermemiştir.

Örnek:  31.12.2006 tarihi itibariyle 3.000YTL tasarruf edilmemiş faiz gelirinden olmak üzere toplam 10 milyar TL ticari kazanca sahip olan bir işletmenin mali karı şu şekilde hesaplanır. (5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi uygulama)

– Ticari Kazanç …………………………………….                 10.000-

– Henüz Tasarruf Edilmemiş Faiz Geliri …………                    3.000-

– Mali Kazanç ………………………………………                   7.000-

Yukarıdaki tutarlar 31.12.2004 tarihinde olsaydı; (5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrası  uygulama)

– Ticari Kazanç …………………………………….                 10.000-

– Mali Kazanç ………………………………………                 10.000-

Örnek: İşletme 02.12.2004’de 10.000 YTL’yi 4 ay vadeli ve %50 faiz oranı ile yatırmıştır. 31.12.2004’de işletmenin yapacağı kayıt aşağıdaki şekilde olacaktır.

Faiz Geliri = Anapara x Vade x Faiz Oranı = 10.000 x 30 x 50
36.500 36.500

Faiz Geliri = 410-YTL

    31.12.2004  
     
181 Gelir Tahakkukları 410
    642 Faiz Gelirleri 410
           642.01 Mevduat Faiz Geliri
    /  
     

5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesinde söz konusu faiz geliri vergiye tabi olmayan gelir olarak dikkate alınıp mali karın tespitinde ticari kazançtan düşülmekte idi.

Vade sonunda yapılacak kayıt;

Faiz Geliri = Anapara x Vade x Faiz Oranı = 10.000 x 121 x 50
36.500 36.500

Faiz Geliri ≈ 1.658-YTL

    02.04.2005  
     
102 Bankalar 1.492,2
193 peşin ödenen vergi ve fonlar 165,8
    181 Gelir Tahakkukları 410
    642 Faiz Gelirleri 1.248
           642.01 Mevduat Faiz Geliri
    /  
     

Örnek: İşletme 15 Ağustos 2004’de 20.000 doları 6 ay vadeli ve %10 faizli döviz tevdiat hesabına yatırmıştır. Döviz tevdiat hesabının faizi dönem sonunda alınacaktır. (15 Ağustos’ta 1$ = 50-YK; 31 Aralık’ta1$ = 60-YK’dir.)

    31.12.2004  
     
102 Bankalar 2.000
    646 Kambiyo Karları 2.000
20.000 x (60 – 50) = 2.000-    
    /  
     
181 Gelir Tahakkukları 450,6
    642 Faiz Gelirleri 450,6
     
Faiz = 20.000 x 10 x 137 751$ x 60 = 450,6
36.500
    /  
     

Sözkonusu faiz geliri 2003 yılında elde edilmiş olsaydı (5228 sayılı Kanunla yapılan değişiklik öncesi uygulama) vergiye tabi olmayan gelir olarak matraha dahil edilmeyecekti. Dolayısıyla işletme yukarıdaki kayıtlara ek olarak aşağıdaki kaydı yapacaktı.

    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelir        ve Matrahtan İnd. Tutar 450,6
    953 Vergiye Tabi Olmayan        Gelir Alacak H. 450,6
    /  
     

103 VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (–)

İşletmenin üçüncü kişilere bankalardan çekle veya ödeme emri ile yapacağı ödemeler bu hesapta izlenir.

İşleyişi :

Kişilere çek ve ödeme emri verildiğinde hesaba alacak; çek ve ödeme emirlerinin bankadan tahsil edildiği anlaşıldığında bu hesaba borç, bankalar hesabına alacak kaydedilir.

Aktifi düzenleyici pasif karakterli bir hesaptır.

Örnek: İşletme, 10 Temmuz 2004’de satıcılara olan borcuna karşılık 2.000YTL’lik bir çek veriyor. Banka, 20 Temmuz’da ödemenin yapıldığını bildiriyor.

    10.07.2004  
     
320 Satıcılar 2.000
    103 Verilen Çekler ve         Ödeme Emirleri 2.000
    20.07.2004  
     
103 Ve3333rilen Çekler ve Ödeme Emirleri 2.000
    102 Bankalar 2.000
    /  
     

Verilen çek ve ödeme emirleri tutarı Banka Mevduatı hesabından büyük ise işletme vadeli çek düzenlemiş denilebilir. İşletmece ileri tarihli çek verilmesi halinde, söz konusu çek tutarları vadeli bir borç olarak “321 BORÇ SENETLERİ” hesabına alınmalı ve dönem sonlarında da reeskont işlemi uygulanmalıdır.

Vadeli çekler TTK ve SPK mevzuatına göre reeskonta tabi tutulabilmekte ancak reeskont gelir ve gideri cari dönem mali kazancının tespitinde dikkate alınamamaktadır. Ticari kazancın tespitinde dikkate alınan çek reeskont geliri mali kazancın (vergi matrahının) tespitinde ticari kazançtan indirilmeli, çek reeskont gideri de ticari kazanca eklenmelidir.

Cari dönem mali kazancının tespitinde yapılan bu düzeltme reeskont hesaplarının kapatıldığı izleyen takvim yılında da yapılmalıdır. Yani vadeli çeklere ilişkin reeskont faiz gider ve geliri iptalinin bu yıl (iptal işleminin yapıldığı yıl) mali kazancının tespitinde de dikkate alınmaması gerekir.

Örnek: İşletme 31.12.2004’de verdiği çekler için 10.000YTL reeskont hesaplıyor.

    31.12.2004  
     
322 Borç Senetleri Reeskontu 10.000
       322.10 Verilen Çekler Reeskontu
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 10.000
    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelir        ve Matrahtan İnd. Tutar 10.000
    953 Vergiye Tabi Olmayan        Gelir Alacak H. 10.000
    /  
     

Mali karı bulmak için vergiye tabi olmayan gelirleri ticari kazançtan düşmek gerekir.

Ertesi yıl kayıtları ise aşağıdaki gibi olacaktır.

    01.01.2005  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 10.000
    322 Borç Senetleri Reesk. 10.000
           322.10 Verilen Çekler Rees.
    /  
     
950 K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tutar 10.000
    951 K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tut. Alac. H. 10.000
    /  
     

 

 

Değerleme:

Verilen çekler ve ödeme emirleri hesabındaki tutarlar kayıtlı değerleri ile değerlenir. Yabancı paralı tutarlar dönem sonlarında değerleme kuru ile değerlenerek bilanço günündeki değerine getirilir.

Örnek: İşletme 10.05.2004 tarihinde satıcılara olan borcuna karşılık 1$ = 30YK iken 10.000 dolarlık bir çek vermiştir. Çekin ödeme tarihinde (15.05.2004) kurun;    a) 1$ = 35YK

  1. b) 1$ = 25YK

olduğunu varsayarak ve bankanın bu tutardan çeki ödediğini dikkate alarak gerekli kayıtları yapınız.

    10.05.2004  
     
320 Satıcılar 3.000
    103 Verilen Çekler ve         Ödeme Emirleri 3.000
 
Satıcıya Çek Verilmesi
    /  
     
  1. a) Ödeme tarihinde kurun 1$ = 35-YK olması halinde yapılacak kayıt;
    15.05.2004  
     
103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri 3.000
656 Kambiyo Zararları      500
    102 Bankalar 3.500
    /  
     
  1. b) Ödeme tarihinde kurun 1$ = 25-YK olması halinde yapılacak kayıt;
    15.05.2004  
     
103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri 3.000
    102 Bankalar 2.500
    646 Kambiyo Karları 500
    /  
     

108 DİĞER HAZIR DEĞERLER

Nitelikleri itibariyle hazır değer sayılan;

– Pullar,

– Vadesi Gelmiş Kuponlar,

– Tahsil Edilecek Banka ve Posta Havaleleri,

– Yoldaki Paralar,

  1. değerleri kapsar.

İşleyişi :

Bu değerler elde edildiğinde hesabın borcuna, elden çıkarıldığında da hesabın alacağına kaydedilir.

– Pullar:

Edindiği posta ve damga pullarını, kullanılıncaya kadar mevcut olarak izleyen işletmelerde (pul tüketimi önemsiz olan işletmelerde satın alınan pullar doğrudan gider yazıldığından bu hesap kullanılmaz) pullar satın alındıklarında alış değerleri üzerinden bu hesaba borç; kullanıldıklarında 7/A seçeneğinde “Genel Yönetim Giderleri”ne, 7/B seçeneğinde damga pulu “Vergi, Resim ve Harçlar” gider çeşidine, posta pulu ise “Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler” gider çeşidine karşılık bu hesaba alacak yazılır.

Örnek: 10 Mayıs 2004’de işletmede kullanılmak üzere, 2.000YTL’lik posta pulu ve 3.000YTL’lik damga pulu alınıyor. Mayıs ayı sonu itibariyle posta pulunun 750 YTL’lik, damga pulunun ise 1.000YTL’lik kısmının kullanıldığı belirleniyor. İşletmenin pulları alım tarihinde ve Mayıs ayı sonu itibariyle yapacağı kayıtlar aşağıdaki şekilde olacaktır.

  1. a) Pullar alındığında;
    10.05.2004  
     
108 Diğer Hazır Değerler 5.000
      108.01 Posta Pulu     2.000
      108.02 Damga Pulu  3.000
    100 Kasa 5.000
    /  
     
  1. b) Pullar kullanıldığında;

7/A Seçeneği

    31.05.2004  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 1.750
      770.01 Posta Pulu        750
      770.02 Damga Pulu  1.000
    108 Diğer Hazır Değerler 1.750
         108.01 Posta Pulu        750
         108.02 Damga Pulu  1.000
    /  
     

7/B Seçeneği

    31.05.2004  
     
793 Dışarıdan Sağlanan Fay. ve Hizm. 750
      793.01 Posta Pulu        750
795 Vergi, Resim ve Harçlar 1.000
      795.01 Damga Pulu  1.000
    108 Diğer Hazır Değerler 1.750
         108.01 Posta Pulu        750
         108.02 Damga Pulu  1.000

 

– Vadesi Gelmiş Kuponlar:

Vadesi gelen kuponların kesildikleri tarihle tahsil edildikleri tarih arasında zaman farkı bulunması halinde, kesilen kuponlar bu hesapta açılacak bir tali hesapta izlenir.

Örnek: İşletme portföyündeki hisse senetlerinin 10.000YTL’lik kuponlarını 10 Haziran 2004 günü keserek iştiraki olan şirkete gönderiyor. 20 Haziran 2004 günü bankadan alınan dekonttan iştirakin kupon bedellerini işletmenin banka nezdindeki hesabına yatırdığı öğreniliyor.

    10.06.2004  
     
108 Diğer Hazır Değerler 10.000
     108.10 Vadesi Gelmiş Kuponlar
    640 İştiraklerden Temettü Gel. 10.000
    20.06.2004  
     
102 Bankalar 10.000
    108 Diğer Hazır Değerler
        108.10 Vadesi Gelmiş Kuponlar 10.000
    /  
     

Değerleme:

Bu hesaba kaydedilen kıymetler kayıtlı değeri üzerinden değerlenir. Yabancı para üzerinden olan kıymetler dönem sonunda değerleme kuru üzerinden bilanço günündeki değerine getirilir.

è Henüz bedeli tahsil edilmemiş kredi kartı slipleri “108 Diğer Hazır Değerler” hesabında  takip edilir. Bazı kaynaklarda kredi kartı ile yapılan satışlar “127 Diğer Ticari Alacaklar” hesabında izlenmektedir. Ancak bizim görüşümüz kredi kartı ile yapılan satışların 108 nolu hesapta izlenmesi yönündedir.

Örnek: İşletme 1 ve 10 Kasım 2006 tarihlerinde düzenlenmiş Z Raporlarının tetkikinde nakit 1.000, kredili 3.000YTL satış yaptığını tespit etmiştir. Toplam 4.000YTL’lik satışa KDV Dahil olup KDV oranı %18’dir. Kredili satışların tamamı kredi kartıyla yapılmıştır.

KDV Tutarı = Tutar x KDV Oranı = 4.000 x 0,18 ≈ 610,17-YTL
1 + KDV Oranı 1,18
    /  
     
100 Kasa 1.000
108 Diğer Hazır Değerler 3.000
    600 Yurtiçi Satışlar 3.389,83
    391 Hesaplanan KDV 610,17
    /  
     

 

11 MENKUL KIYMETLER

Bu grup, faiz geliri veya kâr payı sağlamak veya fiyat değişmelerinden yararlanarak kârlar elde etmek amacı ile geçici bir süre elde tutulmak üzere alınan hisse senedi, tahvil, hazine bonosu, finansman bonosu, yatırım fonu katılma belgesi, kâr-zarar ortaklığı belgesi, gelir ortaklığı senedi gibi, menkul kıymetler ile bunlara ait değer azalma karşılıklarının izlenmesi amacıyla kullanılır. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

110 HİSSE SENETLERİ

111 ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI

112 KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI

118 DİĞER MENKUL KIYMETLER

119 MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)

110 HİSSE SENETLERİ

İşletmenin geçici olarak elde tuttuğu, yatırım amaçlı olmayan hisse senetleri bu hesapta izlenir.

Örnek: İşletme 12 Nisan 2006’de 2 ay içerisinde alacağı bir duran varlığa ait nakdini, bu sürede değerlendirmek üzere Akbank’a verdiği talimatla tanesi 10.000 liradan 30.000 adet Anadolu Hayat hisse senedi alıyor. Bankanın komisyonu 500-YTL’dir. Hisse senetleri daha sonra 10 Haziran 2006’da 12.100.-TL’den satılıyor. Bankanın aldığı satış komisyonu 550-YTL’dir.

    12.04.2006  
     
110 Hisse Senetleri 300.000.000
653 Komisyon Giderleri 500
     653.01 Hisse senedi alış komisyonu
    102 Bankalar 300.500.000
    10.06.2006  
     
102 Bankalar 362.450.000
653 Komisyon Giderleri 550
     653.02 Hisse senedi satış komisyonu
    110 Hisse Senetleri 300.000.000
    645 Menk. Kıym. Satış Karları 63.000.000
    /  
     

 

 

 

 

 

 

 

111 ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI

112 KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI

Özel sektörün çıkartmış bulunduğu tahvil, senet ve bonolar 111 no’lu hesapta; kamu tarafından çıkartılmış bulunan tahvil, senet ve bonolar 112 no’lu hesapta izlenir.

Örnek: İşletme, 15.07.2006 tarihinde 5.000YTL’ye özel kesim tahvili almıştır. Bu tahvilin beraberinde 30.12.2006 tarihli 1.000YTL tutarında kuponu bulunmaktadır.

    15.07.2006  
     
111 Özel kesim tahvil, Senet ve Bonoları 5.000
    100 Kasa 5.000
Kuponlu tahvil alımı
    30.12.2006  
     
108 Diğer Hazır Değerler 1.000
     108.01 Vadesi Gelmiş Kuponlar
    642 Faiz Gelirleri 1.000
Vadesi gelen menkul kıymet kuponu gelir kaydı
    /  
     
    /  
     
102 Bankalar 1.000
    108 Diğer Hazır Değerler
          108.01 Vadesi Gelmiş Kuponlar 1.000
Kuponların Tahsili
    /  
     

118 DİĞER MENKUL KIYMETLER

Hisse senetleri, kamu ve özel sektör tarafından çıkartılmış bulunan tahvil, bono ve senetlerin dışındaki diğer menkul kıymetlerin takip edildiği hesaptır.

 

 

 

119 MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI

Menkul kıymetlerin borsa veya piyasa değerlerinde önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde ortaya çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Değer azalışları için azalışın tamamını karşılayacak olan tutar bu hesaba alacak “65. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubunda yer alan “654. Karşılık Giderleri” hesabına borç kaydedilir. Kendisine karşılık ayrılmış olan menkul kıymet elden çıkarıldığında veya değer düşüklüğünün gerçekleşmemesi halinde bu hesaba borç kaydedilerek, karşılık tutarı “644. Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı”na aktarılarak kapatılır.

SPK mevzuatı açısından yıl içinde sürekli değer kaybeden hisse senetleri için karşılık ayrılmaktadır. Ancak bu karşılık vergi mevzuatı açısından “Kanunen Kabul Edilmeyen Gider” olarak kabul edilir.

Örnek: Alış değeri 600YTL olan hisse senetlerinin yıl içindeki değeri uzun süre alış değerinin altında seyretmiş ve yıl sonu değeri 420YTL olarak belirlenmiştir. İşletme yıl sonunda değer düşüklüğünün tamamı için karşılık ayırmıştır. İşletme ertesi yıl söz konusu hisse senetlerini 460YTL’ye satmıştır. (04.05.2006). Kayıtlar aşağıdaki şekilde olacaktır.

    31.12.2005  
     
654 Karşılık Giderleri 180
    119 Menkul Kıymetler Değer        Düşüklüğü Karşılığı 180
    /  
     

 

    /  
     
950 K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tutar 180
    951 K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tut. Alac. H. 180
    /  
       

2005 yılı Beyanı:

Ticari Kazanç                 1.000

K.K.E.G. (+)                       180

Mali Kar                           1.180

 

 

 

  1. YÖNTEM
    04.05.2006  
     
100 Kasa 460
119 Menkul Kıymetler Değer        Düşüklüğü Karşılığı 180
    110 Hisse Senetleri 600
     644 Konusu Kalmayan Karş. 40
    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelirler          ve Matrahtan İndirilecek Tutarlar 180
    953Matrahtan İndirilecek        Tutarlar Alacaklı Hes. 180
    /  
       
  1. YÖNTEM:
    04.05.2006  
     
100 Kasa 460
119 Menkul Kıymetler Değer        Düşüklüğü Karşılığı 180
655 Menkul Kıymetler Satış Zararları 140
    110 Hisse Senetleri 600
     644 Konusu Kalmayan Karş. 180
    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelirler          ve Matrahtan İndirilecek Tutarlar 180
    953Matrahtan İndirilecek        Tutarlar Alacaklı Hes. 180
    /  
       

 

MENKUL KIYMETLERİN DEĞERLEMESİ (VUK md. 279)

Menkul kıymetlerin değerlemesine ilişkin olarak VUK’nun 279. maddesinde yapılan düzenlemede menkul kıymet türüne göre farklı değerleme ölçüleri belirlenmiştir. VUK’nun anılan maddesi uyarınca menkul kıymetlerin bir kısmı alış bedeliyle, bir kısmı borsa rayiciyle bir kısmı da kısmi kar ilaveli alış bedeli ile değerlenecektir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Alış değeri ile değerlenenlerin değer artış gelirleri “Vergiye Tabi Olmayan Gelir” sayılmaktadır. Tersi durumda yani değer azalışları “Kanunen Kabul Edilmeyen Gider” sayılır.

Borsa rayici ile değerlenenlerde ise değer artışları vergi mevzuatı açısından kanunen kabul edilen gelir sayılır.

Örnek: (Borsa Rayici ile değerlenecek menkul kıymetlere ilişkin).

Bir işletmenin elinde 2006 vadeli 5.000 milyar TL tutarında Hazine Bonosu ve 25YTL/adet bedelle aldığı 50 adet yatırım fonu katılma belgesi bulunmaktadır. Hazine bonosunun dönem sonu borsa rayicinin 6.250-YTL; birim fon değeri ise 30YTL/adet’dir. Dönem sonu değerlemesi şu şekilde yapılacaktır.

Hazine Bonosu Değer Artışı:

6.250. – 5.000 = 1.250-YTL

Fon Değer Artışı:

30 – 25 = 5-YTL x 50 adet = 250-YTL

    31.12.2006  
     
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları 250
       111.02 Yat. Fonu Katılma Belg. Değer Art.
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları 1.250
      112.02  Hazine Bonosu Değer Artışı
    649 Diğ. Olağan Gelir ve Karl. 1.500
           649.05 Menk. Kıym. Borsa Değ. Art.
    /  
     

 

Örnek: (Kısmi kar ilaveli menkul kıymet değerlemesine ilişkin).

Bir işletmenin portföyünde 10.000-YTL tutarında yılda bir kez %70 faiz ödemeli özel kesim tahvili bulunmakta olup en son faiz 01.07.2006 tarihinde alınmıştır. Ayrıca işletme portföyünde dövize endeksli %10 faizli 5.000-YTL tutarında (1$ = 1-YTL) özel kesim tahvili bulunmaktadır. Tahvil ile ilgili olarak yılda bir kez faiz ödemesi yapılmakta olup en son faiz 20.02.2006’de alınmıştır. Dönem sonu kuru 1$ = 1,6-YTL’dir. Tahvillerin borsa rayici bulunmamaktadır.

TL cinsinden olan Tahvilin Değerlemesi:

01.07.2006 son faiz ödemesi 31.12.2006’de 184 gün faiz işlemiş
01.07.2007 gelecek faiz ödemesi

 

10.000 x 184 x 70 = 3.528-YTL (184 günlük işleyen faiz)
36.500

Bu değerlemeye ilişkin yevmiye kaydı ise aşağıdaki gibi olacaktır.

 

    31.12.2006  
     
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları 3.528
       111.01 TL cinsinden tahvillerin dön. son. değerlemesi
    642 Faiz Gelirleri 3.528
    /  
     

Dövize Endeksli Tahvilin Değerlemesi:

Kur Farkı Hesaplaması:

1,6 – 1 = 0,6 x 5.000 $ = 3.000-YTL (kur farkı)

 

$ Endeksli tahvil faiz geliri:

20.02.2006 314 gün faiz işlemiş
31.12.2006

 

5.000 $ x 314 x 10 = 430 $ x 1,6= 688-YTL
36.500

Bu değerlemeye ilişkin yevmiye kaydı ise aşağıdaki gibi olacaktır.

    31.12.2006  
     
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları 3.688
    642 Faiz Gelirleri 688
    646 Kambiyo Karları 3.000
    /  
     

12 TİCARİ ALACAKLAR

Bir yıl içinde paraya dönüşmesi öngörülen ve işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan senetli ve senetsiz alacaklar bu hesap grubunda gösterilir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

120 ALICILAR

121 ALACAK SENETLERİ

122 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)

124 KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-)

126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR

127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR

128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)

120 ALICILAR

Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senetsiz alacaklarının izlenmesi için kullanılır. Finansal kiralamadan doğan senetsiz alacaklar da bu hesapta izlenir. (11 Seri No.lu MUGT ile eklenen ibare)

İşleyişi :

Senetsiz alacağın doğması ile bu hesaba borç, tahsil edilmesi halinde (ödemeler, aktarmalar ve hesaben mahsuplar dahil) alacak kaydedilir.

Bu hesap dönem sonunda borç kalanı vermelidir.

è Mal veya hizmet satışında nakliye gideri,

  1. a) Alıcı tarafından üstlenilirse yapılacak kayıt;

 

    /  
     
120 Alıcılar XXX
    100 Kasa XXX
    /  
     
  1. b) Satıcı tarafından üstlenilirse yapılacak kayıt;
    /  
     
770 Genel Yönetim Giderleriveya (760 Paz. Sat. ve Dağ. Giderleri) XXX
191 İndirilecek KDV XXX
    100 Kasa XXX
    /  
     

Örnek: İşletme Bayan Adıgüzel’e 1.000YTL’lik malı kredili satıyor. KDV oranı %18 olup satış bedelinde KDV hariçtir. Ayrıca alıcı adına 30YTL (KDV Dahil) taşıma gideri yapılıyor.

    /  
     
120 Alıcılar 1.180
      120.01 Bayan Adıgüzel
    600 Yurtiçi Satışlar 1.000
    391 Hesaplanan KDV 180
    /  
     
120 Alıcılar (*) 30
    100 Kasa 30
    /  
     

(*) Nakliye gideri alıcı adına ödendiğinden KDV bedeli de alıcıya aittir. Dolayısıyla işletmeyi ilgilendirmediğinden hesaplarda gösterilmez.. 

Alıcının kaydı;

    /  
     
153 Ticari Mallar 1.025,4
191 İndirilecek KDV 184,6
    100 Kasa 1.210
    /  
     

è Yurtdışına satış yapan bir işletmenin dönem içerisinde satış bedeli kur farkı dolayısı ile artarsa bu fark alıcının hesabına borç olarak kayıt edilir. (Alacaklı hesap 601 Yurtdışı Satışlar hesabıdır). Kambiyo karı olarak kabul edilmez. Ancak tahsil edildikten sonra oluşan kur farkı ise kambiyo karı olarak kabul edilir. Ayrıca dönem geçtikten sonra oluşan farklar (tahsil edilmeyen) kambiyo karlarına aktarılır.

Örnek: İşletme yurt dışı alıcısı X kurumuna 10.000 dolara sattığı malı 1$ = 50-YK’den kayda almıştır. (05.06.2006). Yıl sonunda dolar kuru 1$ = 55-YK’dir. Ayrıca vadesinde ödenmeyen kısım için 200 dolar faiz yürütülmüştür.

    05.06.2006  
     
120 Alıcılar 5.000
    601 Yurtdışı Satışlar 5.000
    31.12.2006  
     
120 Alıcılar 500
    601 Yurtdışı Satışlar 500
(55– 50) x 10.000 = 5-  kur farkı
    /  
     
120 Alıcılar 110
    642 Faiz Gelirleri 110
    /  
     

Tahsil edildiğinde yapılacak kayıt; (510 YTL kur farkı hesaplanmıştır)

    /  
     
100 Kasa 6.120
    120 Alıcılar 5.610
    646 Kambiyo Karları 510
    /  
     

 

Örnek: Bir işletme 15.10.2006 tarihinde İngiltere’deki bir işletmeye 6.000.- dolar tutarındaki bir malı 3 ay vadeli olarak ihraç etmiştir. Malları alan işletme 15.12.2006 tarihinde 2.000.- dolar, 15.01.2007 tarihinde 4.000.- dolar işletmenin banka hesabına yatırmıştır.

15.10.2006 tarihinde 1$ = 60-YK,

15.12.2006 tarihinde 1$ = 62-YK,

31.12.2006 tarihinde 1$ = 65-YK,

15.01.2007 tarihinde 1$ = 67-YK’ dir.

 

    15.10.2006  
     
120 Alıcılar 3.600
    601 Yurtdışı Satışlar 3.600
6.000 x 60 = 3.600-YTL satış bedeli
    15.12.2006  
     
102 Bankalar 1.240
    120 Alıcılar 1.200
    601 Yurtdışı Satışlar (1) 40
2.000 x 62 = 1.240.- YTL (bankaya yatırılan)
    31.12.2006  
     
120 Alıcılar   200
    601 Yurtdışı Satışlar (2) 200
    31.12.2006  
     
102 bankalar 60
    646 Kambiyo Karları (3) 60
    15.01.2007  
     
102 Bankalar 2.680
    120 Alıcılar 2.600
    646 Kambiyo Karları (4) 80
  /  
     

 

(1) Kur farkı dolayısıyla ortaya çıkan 40-YTL dönem içinde meydana geldiğinden alıcılara satış yapılmış gibi kabul edilerek yurtdışı satışlar  hesabına eklenmektedir.

(2) 31.12.2006 tarihinde tahsil edilmeyen 4.000 doların değerlemesi:

65 – 60 = 5 x 4.000 = 200-YTL

Ortaya çıkan 200.-YTL’lik kur farkı henüz tahsil edilmediğinden alıcılar hesabına ekleniyor, karşılığında ise yurt dışı hesaplar alacaklandırılıyor.

(3) Dönem içerisinde tahsil edilen 2.000 doların değerlemesi:

65– 62 = 3 x 2.000 = 600-YTL

(4) 15.01.2007 tarihinde ortaya çıkan 4.000 $ x (67 – 65) = 80.-YTL’lik kur farkı ertesi yıl (satıştan sonraki) ortaya çıktığından Kambiyo Karı olarak kabul edilir.

 

 

 

121 ALACAK SENETLERİ

Bu hesap, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacaklarını kapsar.  Finansal kiralama işlemlerinden doğan senetli alacaklar da bu hesapta izlenir. (11 seri No.lu MUGT ile eklenen ibare)

İşleyişi :

Alınan senet tutarları bu hesaba borç, tahsilinde ise alacak kaydedilir.

Alacak senetlerini reeskonta tabi tutanlar, borç senetlerini de reeskonta tabi tutmak zorundadırlar. (VUK md. 285)

Alacak senetlerinin TL veya döviz üzerinden olması reeskont uygulaması bakımından bir farklılık arzetmez.

Örnek: İşletme müşterisine sattığı mal karşılığı 2.000YTL’lik senet almıştır. İşletme 2.000YTL’lik senedin vadesi dolduğunda bankaya tahsil için gönderilmiştir. Banka, 10 gün sonra senedin tahsil edilip hesaba geçirildiğini bildirmiştir. (KDV ihmal edilmiştir)

    08.09.2006  
     
121 Alacak Senetleri 2.000
      121.01 Cüzdandaki Senetler
    600 Yurtiçi Satışlar 2.00
    08.10.2006  
     
121 Alacak Senetleri 2.000
      121.02 Tahsildeki Senetler
    121 Alacak Senetleri 2.000
          121.01 Cüzdandaki Senetler
    18.10.2006  
     
102 Bankalar 2.000
    121 Alacak Senetleri 2.000
           121.02 Tahsildeki Senetler
    /  
     

Alacak senedinde faiz oranı yok ise (vade dolduğunda);

– TL üzerinden ise Merkez Bankası faiz oranı,

– Döviz üzerinden ise LİBOR faiz oranı,

uygulanır.

 

 

122 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)

Bilanço gününde, senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesinde kullanılır.

İşleyişi :

Hesaplanan reeskont tutarları bu hesaba alacak, “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubundaki “657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabı”na gider yazılır. İzleyen dönemde bu hesap “64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar” grubundaki “647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı”na aktarılarak kapatılır.

Reeskont uygulaması için;

1) Alacağın senede bağlı olması gerekir.

2) Senede bağlı alacak ticari bir ilişkiden kaynaklanmış, yani dönem kar-zararının tespitine etki etmiş olmalıdır.

3) Reeskonta tabi tutulacak senedin bir vade içermesi ve dönem sonu itibariyle vadesinin dolmamış olması gerekir.

4) Alacak senedinin işletme bilanço aktifinde yer alması gerekmektedir.

 

 

 

 

Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre senede bağlı olmayan alacaklar reeskonta tabi tutulmaz. Eğer diğer mevzuatlar gereği (SPK) reeskonta tabi tutulur ise Vergi Usul Kanunu açısından “Kanunen Kabul Edilmeyen Gider” sayılır ve vergi matrahının hesaplanmasında reeskontun uygulandığı yıldaki ticari kazanca ilave edilir ve bu şekilde mali kara ulaşılır. Ertesi yıl dönembaşı açılışında yapılacak ters kayıt nedeniyle ortaya çıkacak reeskont faiz geliri ise gerçek gelir kabul edilmez ve “Vergiye Tabi Olmayan Gelir” sayılıp, ticari kazanca ilave edilmez.

Örnek: SPK kapsamındaki işletmenin 120 Alıcılar hesabında izlenen alacakları arasında sözleşme uyarınca 15 Nisan 2006 günü tahsil edilecek 5.000YTL alacağı vardır. (Faiz oranı % 60)

Reeskont Faiz Giderleri : 744,68-YTL

    31.12.2005  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 744,68
      657.07 Kan. Kab. Edilmeyen Rees. Faiz Gid.
    120 Alıcılar 744,68
    /  
     

İşletmenin 2005 t. yılı ticari kazancı 10.000  YTL ise;

– Ticari Kazanç …………………………………….                 10.000-

– Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (+)….…………                 744,68-

– Mali Kar……. ………………………………………            10.744,68-

olur.

Nazım Hesaplarda takip edilirse;

    31.12.2005  
     
950 K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tutar 744,68
    951K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tut. Alac. H. 744,68
    /  
       

 

Ertesi yıl dönem başında yapılacak kayıt:

    01.01.2006  
     
120 Alıcılar 744,68
    647 Reeskont Faiz Gelirleri
          647.02 Vergiye Tabi Olmayan Gelir 744,68
    /  
     

 

İşletmenin 2005 t. yılı ticari kazancı 5.000 YTL ise;

– Ticari Kazanç …………………………………….                   5.000-

– Vergiye Tabi Olmayan Gelirler (-)…….…………                   744,68-

– Mali Kar……. ………………………………………              4.255,32-

olur.

Reeskont Uygulamasındaki Özel Durumlar:

1) Teminata veya tahsile verilen alacak senetleri için genel şartları taşıması şartı ile reeskont hesaplanır.

2) Vadeli çekler için SPK mevzuatına göre reeskont hesaplanır ancak Vergi Usul Kanunu açısından vadeli çekler için hesaplanan reeskont kanunen kabul edilmeyen gider sayılır.

3) Fatura düzenlenmeden alınan senetler için reeskont hesaplanmaz. (Alınan sipariş avansları gibi)

4) Senetsiz alacaklar için de SPK’ya göre reeskont ayrılabilir ancak VUK açısından hesaplanan reeskont kanunen kabul edilmeyen giderdir.

5) Hatır senetleri, avans senetleri için reeskont hesaplanmaz.

6) Vade içermeyen senetler için reeskont hesaplanmaz.

7) Alacak senetleri içindeki KDV için reeskont hesaplanmaz.

8)  Şüpheli alacaklar vadesiz hale geldiği için reeskont hesaplanmamaktadır.

 

Reeskont Hesaplama Formülü:

Reeskont hesaplanırken 238 seri nolu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan aşağıdaki formül kullanılacaktır.

 

 

 

F = Reeskont Tutarı

A = Senedin Nominal Değeri

m = Faiz Oranı  (Senette faiz oranı yok ise Merkez Bankası’nın kısa vadeli avans işlemleri için belirlediği faiz oranı)

t   = Vade (Kalan Süre)

Örnek : 31.12.2006 tarihinde 90 gün vadesi kalan alacak senedinin nominal tutarı 10.000 YTL’dir. Senette faiz oranı yer almamış olup 31.12.2006 tarihinde Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için belirlediği faiz oranı %64 olup, işletmenin 31.12.2006 ve 01.01.2007 tarihinde yapacağı kayıtları yapınız.

F = 10.000 – [ 10.000 x 360 / (360 + (0,64 x 90 ))]

F = 1.379,31-TL

    31.12.2006  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 1.379,31
    122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.379,31
    01.01.2007  
     
122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.379,31
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 1.379,31
    /  
     

Örnek :

  1. a) Bir işletmenin aktifinde 31.12.2006 itibariyle 100 gün vadeli 5.000.- dolar tutarında (1 $ = 1,5-YTL) kayıtlı alacak senedi (senetteki faiz oranı % 10) ve 10.000-YTL tutarında 94 gün vadeli alacak senedi vardır. Senette faiz oranı olmayıp Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için belirlediği faiz oranı %70’dir. Dönem sonu kuru ise 1,6-YTL’dir.
  2. b)000-YTL’lik alacak senedinin aynı tutarda aynı vadeli bir çek olması halinde yapılacak işlem nedir?

F$ = 5.000 – [5.000 x 360 + (360+/(0,1×100))]

F$ = 135 $ x 1,6-YTL

F$ = 216-YTL

FTL = 10.000 – [10.000 x 360 / (360+ (0,7 x 94))]

FTL = 1.545,32-YTL

a)

    31.12.2006  
     
121 Alacak Senetleri 500
    646 Kambiyo Karları 500
(1,6 – 1,5) x 5.000 $  kur farkı
    /  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri   1.761,32
    122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.761,32
    122.01 TL Cins.Sen.Rees.    1.545,32
    122.02 Döviz Cins.Sen. Rees  216
    /  
     
    01.01.2007  
     
122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.761,32
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 1.761,32
    /  
     

b)

    31.12.2006  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri   1.761,32
       657.01 Kan. Kab. Ed. Rees. Faiz Gid. 1.545,32
       657.02 Döviz Cins. Sen. Rees. Faiz Gid. 216
    122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.761,320
    122.01 TL Cins. Sen.Rees.   1.545,32
    122.02 Döviz Cins.Sen. Rees  216
    /  
     
    01.01.2004  
     
122 Alacak Senetleri Reeskontu 1.761,32
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 1.761,32
     647.01 Vergiye Tabi Olm.Gel.  1.545,32
     647.02 Döviz Cins.Sen. Rees       216
    /  
     

126 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR

İşletmece üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Verilen depozito ve teminatlar bu hesabın borcuna, geri alınanlar veya hesaba sayılanlar alacağına kaydedilir.

Örnek: Bir satıcı 75 YTL’lik tutarı Likidgaz Tüp depozitosu olarak veriyor. Tüpleri daha sonra iade ediyor. İade anında karşı firma tüplerdeki hasar nedeniyle 15  YTL kesiyor, kalanını iade ediyor.

    /  
     
126 Verilen Depozito ve Teminatlar 75
    100 KAsa 75
    /  
     
100 Kasa   60
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar 15
    126 Verilen Depozito ve Teminat. 75
    /  
     

127 DİĞER TİCARİ ALACAKLAR

İşletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen tahsili gecikmiş alacaklar (henüz şüpheli alacak niteliğini kazanmayanlar) ve diğer çeşitli senetsiz ticari alacaklar bu hesapta izlenir.

İşleyişi :

Yukarıda belirtilen alacaklar bu hesaba borç; tahsil veya mahsup işlemi yapıldığında ilgili hesaplara karşılık, bu hesaba alacak kaydedilir.

128 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR

129 ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)

Ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olmak şartı ile;

  1. Dava ve icra safhasında bulunan alacaklar
  2. Yapılan protestoya veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş bulunan dava ve icra takibine değmeyecek derecede küçük alacaklar;

şüpheli alacak sayılır ve bu alacaklar için değerleme gününün tasarruf değerine göre karşılık ayrılabilir.

è Senetli ve senetsiz alacaklar için karşılık ayrılabilir.

è Vadeli alacaklar (vadesi dolmamış) ve teminatlı alacaklar için karşılık ayrılamaz. Teminat sınırlı ise teminat altına alınmayan kısım için karşılık ayrılır.

è İlk yıl karşılık ayrılmazsa diğer yıl karşılık ayrılıp ayrılmayacağı tartışmalıdır. Genel görüş ayrılamayacağı yönündedir.

è Mükellef şüpheli ticari alacakları için karşılık ayırmayabilir. Bu durumda alacak vergi matrahını etkilemez. (Alacağın doğduğu işlemde satış tutarı 600’lü hesaplara kaydedilmiştir). Karşılık ayrılması durumunda ise söz konusu karşılık kar/zarar hesabına aktarılacağından vergi avantajı sağlanacaktır.

è Karşılık ayrılmadan alacak değersiz hale gelirse bu alacak “689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar” hesabına aktarılarak kapatılır. (659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabınının da uygulamada ve muhasebe kitaplarında kullanıldığı görülmekte olup, her iki durum da vergi matrahını aynı şekilde etkilemektedir).

è Katma Değer Vergisinden kaynaklanan alacak için;

– VUK’nun 323. maddesinde  yer alan şartların mevcut olması,

– Alacağın ilgili dönemin kayıtlarına girmesi,

– Katma değer vergisi beyannamelerinde beyan edilmesi,

halinde şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi mümkündür. (334 seri nolu VUK Genel Tebliği)

Örnek: İşletme 10.000 YTL’lik alacağının şüpheli hale geldiğini tespit ediyor ve gerekli hukuki işlemlerini tamamlayıp yıl sonunda %60’ı için karşılık ayırıyor. Ertesi yıl sulh yoluyla alacağının %70’inden vazgeçiyor. 3.000 YTL tahsil ediyor. Her iki yılda da yapılacak kayıtlar aşağıdaki gibi olacaktır.

    16.08.2006  
     
128 Şüpheli Ticari Alacaklar 10.000
    120 Alıcılar 10.000
    31.12.2006  
     
654 Karşılık Giderleri   6.000
    129 Şüph. Tic. Alac. Karşılığı 6.000
    31.12.2006  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 6.000
    654 Karşılık Giderleri 6.000
    /  
     

Ertesi yıl:

    /  
     
100 Kasa 3.000
129 Şüph. Tic. Alacaklar Karşılığı 6.000
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları 1.000
    128 Şüpheli Tic. Alacaklar 10.000
    /  
     

Örnek: Z AŞ.; X Ltd. Şti.’ne 10.000, Y A.Ş.’ne 6.000 YTL borçludur ve bu borçların vadeleri 2005 yılıdır.  2005 yılında normal vadesinde ödenmeyen alacaklar için X Ltd. Şti. dava yoluna gidiyor ve aynı yılda tamamı üzerinden karşılık ayırıyor. Y AŞ ise alacağı için hiçbir işlem yapmıyor.

2006 yılı içinde firmalar konkordato yoluyla Z AŞ ile anlaşıyorlar ve anlaşma sonunda alacaklarının %60’ından vazgeçiyorlar. Kalan alacaklar için yeni vadeli bir ödeme planı belirleniyor.

  1. a) Alacaklı firmaların yapacakları kayıtları yapınız.
  2. b) Z AŞ’nin 2006 yılı kayıtlarını yapınız.

Z AŞ’nin   2006 yılı kurum kazancı 2.000

2007 yılı kurum kazancı 4.000

2008 yılı kurum kazancı 5.000

2009 yılı kurum kazancı 6.000 YTL’dir.

  1. a) X Ltd. Şti.’nin yapacağı kayıtlar:

2005 yılı:

       .     .2005  
     
128 Şüpheli Ticari Alacaklar 10.000
    120 Alıcılar 10.000
    /  
     
654 Karşılık Giderleri   10.000
    129 Şüph. Tic. Alac. Karşılığı 10.000
    31.12.2005  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 10.000
    654 Karşılık Giderleri 10.000
    /  
     

2006 yılı:

       .     .2006  
     
120 Alıcılar 4.000
129 Şüph. Tic. Alacaklar Karşılığı 10.000
    128 Şüpheli Ticari Alacaklar 10.000
    644 Konusu Kalmayan Karş. 4.000
    31.12.2006  
     
644 Konusu Kalmayan Karş.   4.000
    690 Dönem Karı veya Zararı 4.000
    /  
     

Y AŞ’nin yapacağı kayıtlar:

Y AŞ 2005 yılında her hangi bir işlem yapmaz.

2006 yılında alacağının %60’ından vazgeçiyor.

    /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 3.600
    120 Alıcılar 3.600
    /  
     

veya

    /  
     
120 Alıcılar 2.400
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 3.600
    120 Alıcılar 6.000
    /  
     
  1. b) Z AŞ’nin yapacağı kayıtlar:
    /  
     
320 Satıcılar 9.600
    549 Özel Fonlar 9.600
    /  
     

Vergi Usul Kanununun 324. maddesine göre vazgeçilen alacaklar ilgili yıl sonundan itibaren 3 yıl içinde zararla itfa edilmediği taktirde kar hesabına naklolunur. Dolayısıyla ilgili dönem 2006 olduğundan 2009’ya kadar bu alacak zararla itfa edilmelidir. (borçlu açısından)

Örneğimizde Z AŞ, 2009 yılına kadar bu alacağı zararla itfa edemediği için 31.12.2009’de aşağıdaki kayıtları yapar.

   31.12.2009  
     
549 Özel Fonlar 9.600
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 9.600
    /  
     
679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 9.600
    690 Dönem Karı veya Zararı 9.600
    /  
     

Z AŞ 3 yıl içinde herhangi bir yılda zarar ederse bu özel fonlar hesabı ile itfa edilirdi. Z AŞ 2008’de 5.000 YTL zarar ederse aşağıdaki kaydı yapar.

    31.12.2008  
     
549 Özel Fonlar 5.000
    690 Dönem Karı veya Zararı 5.000
    /  
     

13 DİĞER ALACAKLAR

Bu hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş ve en çok bir yıl içinde tahsil edilmesi düşünülen senetli, senetsiz alacaklar ile bu gruba ait şüpheli alacak ve şüpheli alacak karşılığının izlenmesini sağlar. Bu grup aşağıdaki hesaplardan oluşur.

130 GRUP ŞİRKETLRDEN ALACAKLAR

131 ORTAKLARDAN ALACAKLAR

132 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR

133 BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR

135 PERSONELDEN ALACAKLAR

136 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR

137 DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)

138 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR

139 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)

Örnek: İşletme bağlı ortağı olduğu şirketin finansman ihtiyacına yardımcı olmak maksadıyla 8.000- YTL veriyor. Ay sonunda bağlı ortaklığın borcu üzerinden hesaba 280.-YTL faiz yürütülüyor. Bağlı ortaklık anlaşılan süre sonunda borcunu ödüyor.

    /  
     
133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar 8.000
    100 Kasa 8.000
Bağlı ortaklığa borç verilmesi
    /  
     
133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar 280
    642 Faiz Gelirleri 280
Ay sonunda yapılacak kayıt
    /  
     
100 Kasa 8.280
    133 Bağlı Ortaklıklardan Al. 8.280
Vade sonunda yapılacak kayıt
    /  
     

Örnek: İşletme kullanılmış bir makineyi 750-YTL’ye satıyor ve karşılığında senet alıyor. Senedin vadesi 15 Haziran 2007’dür. Senetteki faiz oranı %60 olup 31.12.2006 ve 01.01.2007’de yapılacak kayıtlar aşağıdaki gibi olacaktır.

Reeskont Tutarı Hesaplama Formülü:

F = A – [ A x 360 / 360 + (m x t )]

F = 750 – [750 x 360 / (360+ (0,6 x 195))]

F = 183,96-YTL

    31.12.2006  
     
657 Reeskont Faiz Giderleri 183,96
    137 Diğer Alac. Senetl. Rees. 183,96
    01.01.2007  
     
137 Diğer  Alacak Senetleri Reeskontu 183,96
    647 Reeskont Faiz Gelirleri 183,96
    /  
     

15  STOKLAR

Bu grup, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği, ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurda gibi bir yıldan az bir sürede kullanılacak olan veya bir yıl içerisinde nakde çevrilebileceği düşünülen varlıklardan oluşur. Faturası gelmemiş stoklar ilgili bulundukları kalemin içinde gösterilir. Bu grupta yer alan hesaplar aşağıdaki gibidir.

150 İLK MADDE VE MALZEME

151 YARI MAMULLER-ÜRETİM

152 MAMULLER

153 TİCARİ MALLAR

157 DİĞER STOKLAR

158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)

159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI

150 İLK MADDE VE MALZEME

Üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak üzere işletmede bulundurulan hammadde, yardımcı madde, işletme malzemesi, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Satın alındıkları ya da üretildikleri maliyet bedelleri ile bu hesabın borcuna, üretime verildiğinde, tüketildiğinde, satıldığında veya devredildiğinde ise hesabın alacağına kaydedilir.

Örnek: Seri mobilya üreten bir işletme;

  1. 800-YTL’lik kereste alıp karşılığında çek veriyor.
  2. Kerestenin taşınması için 50-YTL ödüyor.
  3. Kerestenin yarısını üretime sevkediyor. (KDV ihmal edilmiştir.)
    /  
     
150 İlk Madde ve Malzeme 800
    103 Verilen Çekler ve Öd. Emir. 800
    /  
     
150 İlk Madde ve Malzeme 50
    100 Kasa 50
    /  
     
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri 425
    150 İlk Madde ve Malzeme 425
    /  
     

151 YARI MAMULLER – ÜRETİM

Henüz tam mamul haline gelmemiş ancak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Maliyet dönemi sonunda direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri tutarları kadar bu hesap borçlandırılır. Üretimi tamamlananların maliyet tutarı bu hesabın alacağı karşılığında ilgili stok hesaplarına aktarılır.

Örnek: İşletme Ocak ayında 1.000 birim mal üretimi için 60  YTL Direkt İlk Madde ve Malzeme, 65  YTL Direkt İşçilik Gideri yapmıştır. Ayrıca 30 milyon TL Genel İmal Giderleri yapılmıştır. Üretime sevkedilen 1.000 birim malın yarısı Ocak ayı sonu itibariyle tamamlanmıştır. İşletme genel yönetim giderlerinden üretime pay vermemiştir.

    /  
     
151 Yarı Mamuller – Üretim 155
    711 Dir. İlk Mad. ve Malz. Yans. H. 60
    721 Direkt İşçilik Gid. Yans. H. 65
    731 Genel Üretim Gid. Yans. H. 30
    /  
     
152 Mamuller 77,5
    151 Yarı Mamuller – Üretim 77,5
Tamamlanan ürünlerin maliyetleri üzerinden kayda alınması
    /  
     

Dönem sonunda yukarıda yer alan yansıtma hesapları ilgili hesaplara aktarılarak kapatılır.

 

152 MAMULLER

Üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hale gelmiş bulunan mamullerin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Bu hesap, üretimi tamamlanan mamullerin ambarlara alınmasıyla borçlandırılır. Satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesi ile alacaklandırılır.

Bu hesaplara alınan stoklara uygulanacak işlemler “153 Ticari Mallar” hesabına göre farklılık göstermez.

153 TİCARİ MALLAR

Herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satmak amacı ile işletmeye alınan ticari mallar (emtia) ve benzeri kalemler bu hesapta yer alır.

İşleyişi :

Satın alınan ticari mallar (emtia) maliyet bedeli ile bu hesaba borç, satılması veya herhangi bir nedenle ambardan çekilmesinde ise maliyet bedeli ile alacak kaydedilir.

Ticari mal ile ilgili yapılan her türlü alış gideri (nakliye, depolama vs.) bu hesabın borcuna kaydedilir.

TMS’de Sürekli Envanter Uygulaması (Beş Hesaplı Uygulama)

Stok 152 Mamuller veya 153 Ticari Mallar
Satışların Maliyeti 620 Satılan Mamuller Maliyeti veya621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti
Brüt Satış Hasılatı 600 Yurtiçi Satışlar601 Yurtdışı Satışlar
Satış Hasılatında Düzeltme 610 Satıştan İadeler611 Satış İskontoları

Alışlar 153 Ticari Mallar hesabına borç,

Alıştan İadeler ve Alış İskontoları 153 Ticari Mallar hesabına alacak olarak kaydedilir.

Örnek: İşletme satıcı B firmasından tanesi 10  YTL’den 10 adet radyoyu vadeli satın alıyor. Daha sonraki bir tarihte bu radyolardan iki tanesini iade ediyor. Kalan 8 tane radyo için ise erken ödeme nedeniyle 5 YTL’lik indirim sağlanıyor.  (KDV ihmal edilmiştir.)

    /  
     
153 Ticari Mallar 100
    320 Satıcılar 100
    /  
     

 

 

    /  
     
320 Satıcılar 20
    153 Ticari Mallar 20
    /  
     
320 Satıcılar 80
    100 Kasa 75
    153 Ticari Mallar 5
    /  
     

Sürekli envanter yönteminde satış anında;

  1. a) 600 veya 601 nolu hesaplar alacaklandırılır.
    /  
     
100 Kasa xxx.xxx
    600 Yurtiçi Satışlar xxx.xxx
    /  
     
  1. b) 620 veya 621 nolu hesaplar borçlandırılırken 152 veya 153 nolu hesaplar alacaklandırılır.
    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti xxx.xxx
    153 Ticari MAllar xxx.xxx
    /  
     

Sürekli envanter yönteminde satıştan iadeler anında yapılacak kayıt;

    /  
     
610 Satıştan İadeler xxx.xxx
    100 Kasa xxx.xxx
    /  
     
153 Ticari Mallar xxx.xxx
    621 Satılan Tic. Mallar MAliyeti xxx.xxx
    /  
     

 

 

 

Satış iskontosu yapılması halinde yapılacak kayıt;

    /  
     
611 Satış İskontoları xxx.xxx
    100 Kasa xxx.xxx
    (120 Alıcılar)
    (121 Alacak Senetleri)
    /  
     

 

 

 

153 TİCARİ MALLAR 620 / 621 SAT. MAL. MAL.
– Dön. Başı Stok – Alıştan İadeler – Satılan Mal.Maliyeti – Satıştan İade Ed.
– Alışlar – Alış İndirimleri   Mallar Maliyeti
– Alış Giderleri – Satılan Mallar Maliyeti
– Satıştan İade Edilen
  Mallar Maliyeti
600 YURTİÇİ SATIŞLAR 610 SATIŞTAN İADELER 611 SATIŞ İSKONTOLARI
– Satışlar – Satıştan İadeler – Satış İskontoları

 

 

 

Örnek: 100-YTL + %18 KDV’ye mal alınmıştır. Daha sonra ödeme anında 20-YTL + %18 KDV iskonto yapılmıştır. Alıcı ve satıcının kayıtlarını yapınız.

Alıcının Kaydı;

    /  
     
153 Ticari Mallar 100
191 İndirilecek KDV 18
    321 Borç Senetleri 118
    /  
     

 

 

 

    /  
     
321 Borç Senetleri 118
    100 Kasa 94,4
    153 Ticari Mallar 20,0
    391 Hesaplanan KDV 3,6
    /  
     

Satıcının Kaydı;

    /  
     
121 Alacak Senetleri 118
    600 Yurtiçi Satışlar 100
    391 Hesaplanan KDV 18
    /  
     
100 Kasa 94,4
611 Satış İskontoları 20,0
191 İndirilecek KDV 3,6
    121 Alacak Senetleri 118
    /  
     

Aralıklı Envanter Uygulaması:

Aralıklı envanter yönteminde satılan malların maliyeti fiili sayım sonuçlarına dayanılarak belirlenir. Dolayısıyla bu maliyet, sürekli envanter yönteminde olduğunun aksine, ancak envanter sırasında ve topluca satış hasılatı ile karşılaştırılabilir. Ayrıca dönem içinde, bulunması gereken stoku gösteren bir hesap bulunmaz.

Bu yöntemin esası, işletmedeki mal mevcudunun ancak, belirli aralarla yapılacak sayım ve değerleme ile bulunmasına dayanır. Mal alım – satım işlemlerinden doğan kar veya zarar ancak mal mevcudunun belirlenmesinden sonra bulunabilir.

Bu yöntemde tüm satın almalar maliyet bedeliyle ticari mallar hesabının borcuna kaydedilir. Satışlar ise yurtiçi satışlar hesabının alacağına kaydedilir. Ancak sürekli envanter yönteminde olduğu gibi her satış işleminde satılan mala ait maliyet bedeli ticari mallardan çıkarılıp 621 nolu Satılan Ticari Mallar Maliyetine atılmaz.

153 TİCARİ MALLAR 600 YURTİÇİ SATIŞLAR
– Dön. Başı Stok – Alıştan İadeler – Satılan Malın
– Alışlar – Alış İskontoları   Satış Bedeli
– Alış Giderleri
Hesabın borç kalanı, işletmenin elinde kalan mal mevcudunu vermez. Bu hesabın alacak toplamı, yapılan satışların toplamını verir.

Dönem sonlarında fiili envanter ile dönem sonu stoku tespit edilir. Dönem sonu stoku bulunduktan sonra;

Satılan Ticari Malın Maliyeti = Ticari Mallar Hesabının Borç Kalanı Dönem Sonu Stoku

formülü ile Satılan Ticari Mallar Maliyeti hesaplanır. Ve aşağıdaki kayıt ile muhasebeleştirilir.

    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Xxx
    153 Ticari Mallar xxx
    /  
     

Yapılan bu kayıttan sonra ticari mallar hesabı asıl fonksiyonunu yerine getirir hale gelir. Yani işletmedeki mal mevcudunun tutarını gösterir.

 

 

 

 

 

 

 

                 STOK HAREKETLERİNİN KAYIT YÖNTEMİ

  ARALIKLI ENVANTER SÜREKLİ ENVANTER
TİCARİ MAL ALIŞI
    /  
     
153 Ticari Mallar
191 İndirilecek KDV
    100 Kasa
    /  
     
    /  
     
153 Ticari Mallar
191 İndirilecek KDV
    100 Kasa
    /  
     
ALIŞ GİDERİ
    /  
     
153 Ticari Mallar
191 İndirilecek KDV
    100 Kasa
    /  
     
    /  
     
153 Ticari Mallar
191 İndirilecek KDV
    100 Kasa
    /  
     

 

 

 

  ARALIKLI ENVANTER SÜREKLİ ENVANTER
ALIŞTAN İADELER (Kredili Mal Alışı İçin)
    /  
     
320 Satıcılar
  153 Ticari Mallar
    191 İnd. KDV
    /  
     
    /  
     
320 Satıcılar
  153 Ticari Mallar
    191 İnd. KDV
    /  
     
ALIŞ İSKONTOSU (Kredili Mal Alışı İçin)
    /  
     
320 Satıcılar
  153 Ticari Mallar
    191 İnd. KDV(*)
    /  
     
    /  
     
320 Satıcılar
  153 Ticari Mallar
    191 İnd. KDV(*)
    /  
     
TİCARİ MAL SATIŞI
    /  
     
100 Kasa
  600 Yurtiçi Satışlar
    391 Hes. KDV
    /  
     
    /  
     
100 Kasa
  600 Yurtiçi Satışlar
    391 Hes. KDV
    /  
     
621 Sat. Tic. Mal. Mal.
    153 Ticari Mallar
    /  
     
SATIŞ İSKONTOSU (Kredili Mal Satışı İçin)
    /  
     
611 Satış İskontoları
191 İndirilecek KDV(**)
    120 Alıcılar
    /  
     
    /  
     
611 Satış İskontoları
191 İndirilecek KDV(**)
    120 Alıcılar
    /  
     
SATIŞTAN İADELER (Kredili Mal Satışı İçin)
    /  
     
610 Satıştan İadeler
191 İndirilecek KDV(**)
    120 Alıcılar
    /  
     
    /  
     
610 Satıştan İadeler
191 İndirilecek KDV(**)
    120 Alıcılar
    /  
     
153 Ticari Mallar
    621 Sat.Tic.Mal.M.
    /  
     

(*) Fatura harici alış iskontosu aynı KDV beyan dönemi içerisinde gerçekleşirse 191 İndirilecek KDV, farklı KDV beyan döneminde gerçekleşirse 391 Hesaplanan KDV hesabı kullanılır.

(**) Fatura harici satış iskontosu ve satıştan iadeler aynı KDV beyan dönemi içerisinde gerçekleşirse 391 Hesaplanan KDV, farklı KDV beyan döneminde gerçekleşirse 191 İndirilecek KDV hesabı kullanılır.

Örnek: Bilgisayar ticareti ile uğraşan işletme;

  1. Yıl içinde 10 adet masaüstü bilgisayarı 1.000 YTL’den, 20 adet dizüstü bilgisayarı ise 2.000 YTL’den kredili olarak almıştır. Dönem başı stoku yoktur.
  2. İşletme bilgisayarların nakliyesi ile ilgili olarak 600 YTL gider yapmıştır. Bunun 400 masaüstüne, 200 dizüstü bilgisayarlara aittir.
  3. Masaüstü bilgisayarların 5 adedi tanesi 1.200-YTL’den, dizüstü bilgisayarların 8 tanesi ise 2.500 YTL’den peşin olarak satılıyor.
  4. Satıcıya olan borç vadesinden önce ödeniyor, erken ödeme nedeniyle %10 indirim yapılıyor.
  5. Satılan dizüstü bilgisayarların iki adedi iade ediliyor.
  6. Bono düzenlenerek 15 adet masaüstü bilgisayar tanesi 1.100-YTL’den satın alınıyor.
  7. 7 adet masaüstü bilgisayarı tanesi 1.500-YTL’den kredili olarak satılıyor. Aynı gün iki adet masaüstü bilgisayar işletme sahibi tarafından çocuklarının kullanması için eve götürülüyor. Bilgisayarların emsal bedeli 1.500-YTL’dir.
  8. Vadesinden önce ödeme nedeniyle alıcıya %5 indirim yapılıyor.

İşletme;

  • Sürekli envanter yöntemini kullanmaktadır.
  • Ortalama maliyet yönteminin kullanmaktadır.
  • KDV ihmal edilecektir.

 

a)   /  
     
153 Ticari Mallar 50.000
       153.01 Masaüstü Bilg. 1.000 x 10 adet
       153.02 Dizüstü Bilg.    2.000 x 20 adet
    320 Satıcılar 50.000
b)   /  
     
153 Ticari Mallar 600
       153.01 Masaüstü Bilg. 400
       153.02 Dizüstü Bilg.    200
    100 Kasa 600
c)   /  
     
100 Kasa 26.000
    600 Yurtiçi Satışlar 26.000
        600.01 Masaüstü Bilg. 1.200 x 5 ad.
        600.02 Dizüstü Bilg.    2.500 x 8 ad.
    /  
     

 

    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 21.280
    153 Ticari Mallar 21.280
           153.01 Masaüstü Bilg. 5,2 milyar
           153.02 Dizüstü Bilg.  16,080 milyar
 
Masaüstü bilg. Ort. Mal.= 10.400 / 10 = 1.040
                                          = 1.040 x 5 adet = 5.200
Dizüstü bilg. Ort. Mal.= 40.200 / 20 = 2.010
                                          = 2.010 x 8 ad = 16.080  milyar
d)   /  
     
320 Satıcılar 50.000
    100 Kasa 45.000
    153 Ticari Mallar 5.000
           153.01 Masaüstü Bilg. 1.000
           153.02 Dizüstü Bilg.    4.000
e)   /  
     
610 Satıştan İadeler 5.000
       610.01 Dizüstü Bilg.  2.500 x 2 ad.
    100 Kasa 5.000
    /  
     
153 Ticari Mallar 4.020
       153.02 Dizüstü Bilg. 2.010  x 2 ad.
    621 Satılan Tic.  Mallar Maliyeti 4.020
f)   /  
     
153 Ticari Mallar 16.500
       153.01 Masaüstü Bilg. 1.100 x 15 adet
    321 Borç Senetleri 16.500
g)   /  
     
120 Alıcılar 10.500
131 Ortaklardan Alacaklar 3.000
    600 Yurtiçi Satışlar 13.500
        600.01 Masaüstü Bilg. 1.500 x 9 ad.
    /  
     

 

    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 9.315
    153 Ticari Mallar 9.315
           153.01 Masaüstü Bilg.  9.315
 
Masaüstü bilg. Ort. Mal.= 20.700 / 20 = 1.035
                                          = 1.035 x 9 adet = 9.315
h)   /  
     
100 Kasa 9.975
611 Satış İskontoları 525
    120 Alıcılar 10.500
    /  
     

 

Ortalama Maliyet: (Masaüstü Bilgisayar)

Açıklama Miktar (Adet) Tutar (YTL) Birim Maliyet(YTL)
Giren Çıkan Kalan Borç Alacak Kalan
Satın Alınan 10 10 10.000 10.000 1.000
Alış Gideri 10 400 10.400 1.040
Satış 5 5 5.200 5.200 1.040
Alış İsk. 5 1.000 4.200 840
Satın Alınan 15 20 16.500 20.700 1.035
Satış 9 11 9.315 11.385 1.035

Ortalama Maliyet: (Dizüstü Bilgisayar)

Açıklama Miktar (Adet) Tutar (YTL) Birim Maliyet(YTL)
Giren Çıkan Kalan Borç Alacak Kalan
Satın Alınan 20 20 40.000 40.000 2.000
Alış Gideri 20 200 40.200 2.010
Satış 8 12 16.080 24.120 2.010
Alış İsk. 12 4.000 20.120 1.666,667
Satıştan İade 2 14 4.020 24.140 1.724,285

Örnek: Elektrikli süpürge ticareti ile uğraşan A İşletmesinin;

  1. Dönem başı stoku 3.500-YTL’dir.
  2. İşletme, 700-YTL’si peşin geri kalanı kredili olmak üzere 2.200-YTL’lik mal alıyor.
  3. Satın alınan mal ile ilgili peşin olarak ödenen 100-YTL’lik nakliye gideri yapıyor.
  4. Satın alınan malın 200-YTL’lik kısmı anlaşma koşullarına uygun olmadığından iade ediliyor.
  5. Satıcıya olan borcun 1.000-YTL’lik kısmı bankaya verilen talimatla ödeniyor. Satıcı anlaşma gereği 100-YTL’lik indirim yapıyor.
  6. Alıcı Bay Mehmet’e 2.700-YTL’lik mal satılıyor.
  7. Veresiye satılan malın 100-YTL’lik kısmı iade alınıyor.
  8. Vadeli satılan mallarla ilgili olarak Alıcı Bay Mehmet 1.400-YTL’lik kısmı vadesinden önce ödüyor. Kendisine %5 indirim yapılıyor.
  9. Dönem sonu stoku 3.200-YTL’dir.

İşletme aralıklı envanter yöntemini kullanmaktadır. KDV oranı %10’dur.

 

a)   01.01.200..  
     
….
153 Ticari Mallar 3.500
….
    ….
    ….
Açılış kaydı
b)   /  
     
153 Ticari Mallar 2.200
191 İndirilecek KDV 220
    100 Kasa 700
    320 Satıcılar 1.720
c)   /  
     
153 Ticari Mallar 100
191 İndirilecek KDV 10
    100 Kasa 110
    /  
     

 

d)   /  
     
320 Satıcılar 220
    153 Ticari Mallar 200
    391 Hesaplanan KDV 20
       
     

 

 

e)   /  
     
320 Satıcılar 1.000
    102 Bankalar 890
    153 Ticari Mallar 100
    391 Hesaplanan KDV 10
f)   /  
     
120 Alıcılar 2.970
    600 Yurtiçi Satışlar 2.700
    391 Hesaplanan KDV 270
g)   /  
     
610 Satıştan İadeler 100
191 İndirilecek KDV 10
    120 Alıcılar 110
h)   /  
     
100 Kasa 1.323
611 Satış İskontoları 70
191 İndirilecek KDV 7
    120 Alıcılar 1.400
    /  
     

 

153 TİCARİ MALLAR
3.500 200 153 Ticari Mallar Hesabının borç kalanı:5.800 – 300 = 5.500

Dönem Sonu Stoku : 3.200

Satılan Ticari Mallar Maliyeti:

5.500 – 3.200 = 2.300

2.200 100
100
5.800 300

 

i)   31.12.200..  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 2.300
    153 Ticari Mallar 2.300
       
     

 

    /  
     
600 Yurtiçi satışlar 2.700
    690 Dönem Karı veya Zararı 2.700
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 2.470
    610 Satıştan İadeler 100
    611 Satış İskontoları 70
    621 Satılan Ticari Mallar MAl. 2.300
    /  
     

 

STOK DEĞERLEME YÖNTEMLERİ:

  1. Birebir Maliyet Yöntemi (Fiili)

– Yüksek bedelli mal alım satımı yapan

– Çok az sayıda mal alım satımı yapan

işletmelerde kullanılabilir.

  1. Ortalama Maliyet Yöntemi:
  2. a) Basit Ortalama Yöntem
  3. b) Ağırlıklı Ortalama Maliyet Yöntemi
AOM = (A Malı Miktarı x A Malı Birim Fiyatı) + (B Malı Miktarı x B Malı Birim Fiyatı) + ……….
Mallar Toplamı
  1. FİFO (İlk Giren İlk Çıkar) Yöntemi :

– Birebir maliyet yöntemi hariç en gerçekçi maliyet saptama yöntemidir.

– Enflasyonist ortamda en fazla verginin hesaplandığı yöntemdir.

  1. LİFO (Son Giren İlk Çıkar) Yöntemi:

– Enflasyonist ortamda işletmeler açısından en avantajlı yöntemdir.

– Bu yöntem seçilirse 5 yıl süreyle bundan dönülemez.

– Vergi sistemimize Enflasyon Düzeltmesi uygulamasını getiren 5024 sayılı Kanunun Vergi Usul Kanununun 274. maddesinde yaptığı değişiklikle bu yöntem 01.01.2004 tarihinden itibaren kaldırılmıştır. (Enflasyon düzeltme şartlarını taşımayan mükellefler 2004 yılında dilerlerse bu yöntemi uygulayabilirler).

Örnek: Bay A pirinç ticareti ile uğraşmakta olup emtia hareketleri aşağıdaki gibidir.

 

 

Miktarı Birim Maliyet Tutar
Dönem Başı Stok 2.000 3.000 6.000.000
I. Parti Alış 40.000 3.100 124.000.000
II. Parti Alış 30.000 3.500 105.000.000
III. Parti Alış 50.000 3.600 180.000.000
TOPLAM 122.000   415.000.000

 

Satışlar Toplamı       : 100 ton = 410.000.000.-YTL

Dönem Sonu Stoku             :   22 ton

Gayrisafi Satış Hasılatını;

  • Ağırlıklı Ortalama Maliyet,
  • LİFO,
  • FİFO

yöntemlerini kullanarak hesaplayınız.

  1. a) Ağırlıklı Ortalama Maliyet Yöntemi:
AOM = (2.000 x 3.000) + (40.000 x 3.100) + (30.000 x 3.500) + (50.000 x 3.600)
122.000

AOM = 3.400

Dönem Sonu Stok Tutarı     = Miktar x Ortalama Birim Maliyet

= 22.000 x 3.400

= 74.800.000.-YTL

Satılan Tic. Mallar Maliyeti   = (Dön. Başı Stok + Dönemiçi Alışlar) – Dön. Sonu Stok

= 415.000.000 – 74.800.000

= 340.200.000.-YTL

Gayrisafi Satış Karı              = Satışlar – S.T.M.M.

= 410.000.000 – 340.200.000

= 69.800.000.-YTL

  1. b) FİFO Yöntemi:

FİFO yönteminde stoklar satışlardan sonra kalan tutara isabet eden son parti malın bedeli ile değerlenir.

Son 22 ton pirincin alış fiyatı 3.600.-TL olduğundan dönem sonu stokun ortalama birim maliyeti 3.600.-TL’dir.

Dönem Sonu Stok Tutarı     = Miktar x Ortalama Birim Maliyet

= 22.000 x 3.600

= 79.200.000.-YTL

Satılan Tic. Mallar Maliyeti   = (Dön. Başı Stok + Dönemiçi Alışlar) – Dön. Sonu Stok

= 415.000.000 – 79.200.000

= 335.800.000.-YTL

Gayrisafi Satış Karı              = Satışlar – S.T.M.M.

= 410.000.000 – 335.800.000

= 74.200.000.-YTL

  1. c) LİFO Yöntemi:

Dönem Sonu Stok Tutarı     = Miktar x Ortalama Birim Maliyet

= (2.000 x 3.000) + (20.000 x 3.100)

= 68.000.000.-YTL

Satılan Tic. Mallar Maliyeti   = (Dön. Başı Stok + Dönemiçi Alışlar) – Dön. Sonu Stok

= 415.000.000 – 68.000.000

= 347.000.000.-YTL

Gayrisafi Satış Karı              = Satışlar – S.T.M.M.

= 410.000.000 – 347.000.000

= 63.000.000.-YTL

157 DİĞER STOKLAR

Yukarıdaki stok kalemlerinin hiç birinin kapsamına alınmayan ürün, artık ve hurda gibi kalemler bu hesap grubunda yer alır.

İşleyişi :

Elde edilen bu stoklar maliyet bedeli ile hesaba borç, satıldığında, devredildiğinde veya kullanıldığında alacak kaydedilir.

158 STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)

Bu hesap, yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklikleri nedenleriyle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunların dışında diğer nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla, kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlendiği hesaptır.

 

İşleyişi :

Stok değer düşüklüğü tespit edildiğinde “654. Karşılık Giderleri Hesabı”nın borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir. Karşılık ayrılan stok kaleminin işletme içinde kullanılması ya da satılması halinde; ilgili stok hesabının alacağı ile karşılaştırılarak daha önce ayrılan karşılık “644. Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı”na aktarılarak kapatılır.

Ticari mallardan değeri %10’dan fazla düşenler ihtiyari olmak üzere “157 Diğer Stoklar” hesabına alınırlar.

Değer düşüklüğü karşılığı ancak ve ancak Takdir Komisyonlarınca tespit edilirse gider kabul edilirler. Aksi durumda Kanunen Kabul Edilmeyen Gider sayılırlar.

Fireler:

İşletmede iki tür fire meydana gelebilir:

  1. a) Doğal Fireler : İşletmelerin faaliyetleri nedeniyle emtialarda meydana gelebileceği kabul edilen firelerdir. Bu firelerin oranı veya tutarı genellikle ticaret odalarınca belirlenmektedir.
  2. b) Anormal Fireler: Bu firelerin kanunen kabul edilmesi Takdir Komisyonları tarafından tespitine bağlıdır.

(Katma Değer Vergisi Kanununun 30/c maddesinde “Deprem, sel felaketi ve Maliye Bakanlığının yangın sebebiyle mücbir sebep ilân ettiği yerlerdeki yangın sonucu zayi olanlar hariç olmak üzere, zayi olan mallara ait katma değer vergisi” nin indirilemeyeceği hükmü yer almaktadır.)

NORMAL FİRE ANORMAL FİRE
Doğal Afet(Deprem vs) Makul(Paslanma) Makul Olmayan(Hırsızlık)
Maliyet veya Gider Unsuru Yönünden Evet Evet Evet Hayır
KDV İndirimi Evet Evet Hayır Hayır
İndirilemeyen KDV Zarar Kaydı Evet Hayır
  • Fire, (Dön. Başı Stok + Alışlar – Dön. Sonu Stok) yani satışa sunulan mala uygulanır.
  • Hırsızlık yargı organı tarafından kabul edilirse bu olay sonucunda çıkan zarar (fire) “689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar” hesabına aktarılır. Ancak bu Kanunen Kabul Edilmeyen Giderdir. Yargı organı hırsızlık olayını kabul etmez ise ortaya çıkmış olan zarar (fire) ortaklar tarafından işletmeden çekilen değer olarak kabul edilerek mali karın tespitinde ticari kazanca ilave edilir.
  • Hurda ve atıkların satışı halinde bu satış yurtiçi satışlar hesabı ile ilişkilendirilmez. Zira işletmenin faaliyet konusu hurda satışı ile ilgili değildir. 649 veya 659 nolu hesaplar kullanılır.

Örnek: Narenciye ticareti ile iştigal eden işletmenin dönemiçi portakal alışları 2.000 kg’dır. Ortalama birim maliyet 100-YTL’dir. Satış miktarı ise 1.500 kg olup satış tutarı 2.250-YTL’dir. Dönem sonunda normal portakal stoku bulunmayıp 500 kg çürümüş portakal bulunmaktadır.  Ticaret odasının narenciyede tespit ettiği fire oranı %10’dur. Takdir Komisyonuna başvurulmuş olup Takdir Komisyonu çürümüş malın bedelini 0.-TL olarak belirlemiştir.

Toplam Alış : 2.000 kg

Normal Fire  :    200 kg

1.800 kg

1.500 kg

300 kg (Kabul Edilmeyen Fire)

 

 

 

    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 1.700
        621.01 Sat. Tic. Mal. Mal. 1.500 x 100
        621.02 Normal Fire             200 x 100
    153 Ticari Mallar 1.700
    /  
     

veya

    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 1.500
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar 200
        659.01 Normal Fireler
    153 Ticari Mallar 1.700
    /  
     

Yukarıda fire olarak kabul edilmeyen 300 kg Takdir Komisyonu tarafından “0.-TL” bedelle değerlendiğinden aşağıdaki şekilde muhasebeleştirilir ve gider olarak dikkate alınır.

    /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 345
    153 Ticari Mallar 300
    191 İndirilecek KDV (*) 45
    /  
     

(*) Aynı dönem içinde olursa bu şekilde muhasebeleştirilir. Farklı dönem içerisinde olsa idi “391 Hesaplanan KDV” hesabı kullanılır idi.

Örnek: İşletme 1.000 YTL’lik malda %30 kesin fire olduğunu tespit ediyor. Takdir Komisyonuna başvurarak gerekli takdir işlemlerini yaptırıyor. Gerekli muhasebe kayıtlarını yapınız.

    /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 345
    153 Ticari Mallar 300
    191 İndirilecek KDV 45
    /  
     

veya

 

    /  
     
157 Diğer Stoklar 700
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 345
    153 Ticari Mallar 1.000
    191 İndirilecek KDV 45
    /  
     

Örnek: Kağıt ticareti ile uğraşan A İşletmesi 01.08.2006’de 1.000 + % 10 KDV ödeyerek satın aldığı kağıtların 01.10.2006 tarihinde;

  1. a) Su Basması
  2. b) Sel
  3. c) Yangın
  4. d) Hırsızlık

nedeniyle zayi olduğu tespit ediliyor. a, b, c şıkları için Takdir Komisyonuna başvurmuş olup Takdir Komisyonu mal bedelini “0” olarak takdir etmiştir. Hırsızlık Polis Raporuyla tespit edilmiştir.

 

a) Su Basması /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 1.100
    153 Ticari Mallar 1.000
    391 Hesaplanan KDV 100
    /  
     
b) Sel /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 1.000
    153 Ticari Mallar 1.000
    /  
     
c) Yangın /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 1.100
    153 Ticari Mallar 1.000
    391 Hesaplanan KDV 100
    /  
     

 

 

d) Hırsızlık /  
     
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar 1.100
689.01 Kan. Kab. Ed. Gid.
    153 Ticari Mallar 1.000
    391 Hesaplanan KDV 100
    /  
     

 

Yukarıdaki bütün şıklarda gider ticari kazancın tespitinde gider olarak kabul edilmiştir. Ancak a, b, c şıklarında Takdir Komisyonu kararı olduğu için bu gider aynı zamanda mali kar açısından kanunen kabul edilen gider sayılır. d şıkkında ise gider kanunen kabul edilmez ve mali karın bulunmasında ticari kazanca eklenir.

Hırsızlık Polis Raporuyla tespit edilmemiş ise aşağıdaki kayıt yapılır. (Çalınmış olan malın emsal bedeli 1.500-YTL’dir. )

    /  
     
131 Ortaklardan Alacaklar 1.650
    600 Yurtiçi Satışlar 1.500
    391 Hesaplanan KDV 150
    /  
     
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti 1.000
    153 Ticari Mallar 1.000
    /  
     

159 VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI

Yurt içinden ya da yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemelerinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi :

Yapılan ödemeler bu hesaba borç, malın teslimi üzerine alacak kaydedilir.

Örnek: İşletme üretim için gerekli bir malzemeyi yurtdışındaki firmaya sipariş ediyor ve bankasına satıcı firmaya 10.000 dolar virman etmesi emrini veriyor. Banka 1$ = 1-YTL üzerinden havalenin yapıldığını bildiriyor. Firmanın gönderdiği malzeme belgelerinin alındığı gün 500-YTL gümrük vergisi ile 100-YTL kur farkı ve %10 KDV ödeniyor. Firma bu işlemleri yaptıktan sonra malı teslim alıp kayıtlarına intikal ettiriyor.

 

 

 

    /  
     
159 Verilen Sipariş Avansları 10.000
    102 Bankalar 10.000
    /  
     
150 İlk Madde ve Malzeme 10.600
150.01 Mal bedeli          10.000
150.02 Kur Farkı                100  
150.03 Gümrük Vergisi      500
191 İndirilecek KDV (*) 1.000
    100 KAsa 1.600
    159 Verilen Sipariş Avansları 10.000
    /  
     

 

Örnek: İşletme ithal edeceği 10.000 dolarlık ticari mal için;

  1. a) Akbank ile %30 karşılık yatırılarak finansmanlı akreditif açılması için anlaşma sağlanıyor. (1$ = 1-YTL). Banka karşılık miktarı ile akreditif gideri olan 400-YTL’yi hesaptan aldığını ve akreditifi açtığını bildirmiştir.
  2. b) Banka malın teslim alınması için gerekli belgelerin bankaya geldiğini bildiriyor. İşletme akreditif tutarının kalanı ile 500-YTL faizi bankaya yatırıyor.
  3. c) İşletme malın teslimi anında 500-YTL gümrük vergisi ödüyor. Ayrıca 1.000-YTL nakliye gideri ödüyor.

Gerekli muhasebe kayıtlarını yapınız. (KDV ihmal edilecek)

    /  
     
159 Verilen Sipariş Avansları 10.400
    102 Bankalar 3.400
    300 Banka Kredileri 7.000
    /  
     
153 Ticari Mallar 500
153.02 Yoldaki Mallar
300 Banka Kredileri 7.000
    100 Kasa 7.500
    /  
     
153 Ticari Mallar 10.400
153.02 Yoldaki Mallar
    159 Verilen Sipariş Avansları 10.400
    /  
     

 

    /  
     
153 Ticari Mallar 1.500
153.02 Yoldaki Mallar
153.02.01 Gümrük Vergisi   500
153.02.02 Nakliye Gideri  1.000
    100 Kasa 1.500
    /  
     
153 Ticari Mallar 12.400
153.01 Stoktaki Mallar
    153 Ticari Mallar 12.400
    153.02 Yoldaki Mallar
    /  
     

 

 

 

 

 

 

ÖZELLİKLİ DURUMLAR

  1. a) Envanter Noksan ve Fazlaları

İşletmenin 31.12.2006 tarihi itibari ile mal stoklarında yapılan fiili sayım sonucu maliyet bedeli 7.000-YTL olan emtianın defter kayıtlarında yer aldığı halde stoklar arasında bulunmadığı tespit edilmiştir.

(Emtia önce maliyet bedeli ile, maliyet bedeli bilinmiyorsa VUK . 267. maddesi ile bulunacak emsal bedeli ile 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına kaydedilir.)

 

    /  
     
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 7.000
 
    153 Ticari Mallar 7.000
    /  

 

Noksanlığın nedeni araştırılmış ve Z firmasına satılan ancak henüz kayda geçmeyen KDV hariç 8.000 bedelli faturaya dayalı mal satışından kaynaklandığı tespit edilmiştir.

 

 

    /  
     
621 Satılan Malın Maliyeti 7.000
100 Kasa 9.840
    197 Sayım ve Tesellüm Noksanları 7.000
    600 Yurtiçi Satışlar 8.000
    391 Hesaplanan KDV 1.440
    /  
     

 

  1. b) Ücretin Ayni Olarak Ödenmesi

Ücretin ayni olarak ödenmesi Gelir Vergisi ve Damga Vergisine tabidir ancak SSK Primi hesaplanmaz. İşveren açısından ise olay normal mal satışından farksızdır. Ayni olarak verilen malların bedeli maliyet bedeli olmayıp, emsal parekende satış bedelidir. İşçi açısından elde edilen net ücret KDV dahil tutardır. Bunun üzerinden brüte gidilir.

Örnek : X Ltd.Şti. yanında çalışan işçisine bayramda giymesi için KDV hariç 1.000-YTL ‘ye satışını yaptığı takım elbisesini Kasım ayında işçisine vermiştir. (Ücretlinin gelir vergisi %15 olarak alınacaktır)

Katma Değer Vergisi dahil ortalama parekende satış fiyatı 1.180-YTL ‘dır.

İşçiye verilen takım elbisenin ortalama parekende satış fiyatı olan 1.180-YTL  işçiye verilen  net ücrettir.Bu tutar önce brütleştirilmelidir.

%15 Gelir vergisi %0,6 Damga Vergisi

X- O,15X- 0.06 X = 1.180-YTL

X= 1.398,10-YTL

 

Ücret Tahakkuku;

    30.11.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 1.398,10
    335  Personele Borçlar 1.180,00
    360  Ödenecek Vergi ve Fonlar    218,10
         – Gelir Vergisi    209,00
        -Damga Vergisi         9,00
    /  

 

 

 

 

Teslim;

    30.11.2006  
     
335 Personele Borçlar 1.180
    600 Yurtiçi Satışlar 1.000
    391 Hesapalanan KDV        180
    /  

 

  1. c) Dönem Sonu Bilançosundaki Stokların Enflasyon Düzeltmesine Tabi Tutulurken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:

 

Stokların düzeltme işlemlerinde maliyet bedelleri esas alınır. Ancak stokların maliyet bedeline intikal ettirirken  ROFM düşüldükten sonra bulunan tutarlar düzeltmeye tabi tutulur.

Dönemsonu bilançosunda gözüken stoklar deftere kayıt tarihi itibari ile enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar. Bununla birlikte , mükellefler stokların düzeltmeye esas tutarlarını düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalmaksızın ,

  • Dönem ortalama düzeltme katsayısı
  • Hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpmak suretiyle düzeltebileceklerdir.

Bu yöntemlerden birini seçen üç yıl içinde (seçildiği hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar ) bu yöntemden dönemez.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM İŞLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

170-177 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ

170-177 hesaplar işletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin maliyetlerinin oluşturulduğu hesaplardır. Bu hesaplar projeler bazında izlenir.

İşleyişi :

İşletmenin üstlendiği inşaat ve onarım işleri ile ilgili giderleri, “741- Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı” ve faaliyet giderleri ile finansman giderlerinden bu inşaat ve onarıma düşen ortak gider payları ise “751, 761, 771 ve 781” kod numaralı yansıtma hesaplarının alacağı karşılığında bu hesaplara borç kaydedilir.

Bu hesaplarda olunan maliyet, geçici kabul yapıldığında “622- Satılan Hizmet Maliyeti” hesabına devredilir.

İnşaat ve onarım işinin proje bazındaki sayısı, her bir inşaatın 170-177 hesap aralığında açılacak hesaplar üzerinde defteri kebir düzeyinde izlenmesine imkan vermeyecek kadar fazla ise; diğer proje yardımcı defter düzeyinde izlenebilir. Bu durumda, her bir proje için tutulacak yardımcı defterler, defteri kebir hükmündedir.

 

Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Sözleşmesi :

 

Bir varlığın tasarım, teknoloji ve fonksiyon ya da son kullanım amaçları birbiriyle ilişkili veya birbiriyle bağımlı olan bir grup varlığın inşası için özel olarak yapılmış sözleşmedir.

Sabit Fiyatlı Sözleşme; Belli koşulllarda maliyet güncelleştirilmesine (eskalasyon) konu olan inşaat sözleşmesi olup yüklenicinin (müteahhit)   sabit bir bedeli (ihale bedeli) veya üretim birimi başına sabit bir tutarı (birim fiyat) kabul ettiği sözleşmedir.

Maliyet Artı Kar Sözleşmesi; Yükleniciye kabul edilebilir ya da başka bir şekilde saptanmış maliyetlere bu maliyetlerin bir yüzdesi olarak veya sabit bir tutar eklenerek ödeme yapılan sözleşmedir.

 

Tamamlama Yüzdesi Yöntemi – Tamamlanmış Taahhüt :

 

Gelir ve giderlerin tahakkukunda tamamlanma yüzdesi kullanılır.

  • Bugüne kadar yapılan işle ilgili katlanılan sözleşme maliyetlerinin tahmin edilen toplam inşaat maliyetine oranı
  • Yapılan iş ölçümleri
  • Sözleşme konusu işin fiziki tamamlanma oranı

 

Sözleşme gelir ve giderlerin tahakkukunda inşaatın tamamlanma aşamasının esas alınması tamamlanma yüzdesi olarak adlandırılır.

 

 

178 YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI

Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı”nın borç kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

“697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı”nın borç kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları” hesabına aktarılır.

179 TAŞERONLARA VERİLEN AVANSLAR

Bu hesap, yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan işletmeler tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarım işinin bir kısmının ya da tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara verilen avansların proje bazında izlenmesi için kullanılır.

350-357 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞ BEDELLERİ

350-357 Hesaplar, işletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden, tamamladıkları kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin izlendiği hesaplardır. Bu hesaplar “170-177” hesaplara paralel olarak düzenlenir.

İşleyişi

Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak düzenlenen ve işveren tarafından onaylanan hakediş bedelleri bu hesaplara alacak olarak yazılır. İşin geçici kabulü yapıldığında, bu hesaplardaki hakediş bedelleri, ilgili satış hesaplarının alacağı karşılığında bu hesaplara borç kaydedilir.

358 YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI

Bu hesap, “697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanının aktarılarak proje bazında açılacak tali hesaplar düzeyinde izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

“697- Yıllara Yaygın inşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı” nın alacak kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan “648- Enflasyon Düzeltmesi Karları” hesabına aktarılır.

 

è Bir inşaat veya onarım işinin yıllara yaygın sayılabilmesi için;

– İşin başkası adına yapılması,

– İşin birden fazla yılda devam etmesi,

gerekir.

è Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde işin bitim tarihi;

  1. a) Geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih,
  2. b) İşin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih,

olarak kabul edilir.

è Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde ortaya çıkan kar veya zarar işin bittiği yılın karı veya zararı sayılır.

è Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri için geçici vergi ödenmez. Ancak istihkak bedelleri üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 94. maddesine göre tevkifat yapılır.

è Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler bu işlere ait harcamaların (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş tutarlarının) enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde dağıtılır.

è Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin yıllara yaygın olmayan diğer işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler, bu işlere ait harcamalar ile diğer işlere ait satış ve hasılat tutarlarının (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde bunların düzeltilmiş tutarlarının) birbirine olan nispeti dahilinde dağıtılır.

è Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat, makina ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtılır.

è Büro malzemelerinin amortismanları kullanıldıkları gün sayısına göre değil, ortak gider gibi düşünülerek dağıtımı yapılır.

è Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde elde edilen istihkaklarla ilgili faiz gelirleri işin bittiği yılın geliri sayılmaktadır.

è İş bittikten sonra ortaya çıkan gelir veya giderler yıllara yaygın inşaat ve onarım işleriyle ilişkilendirilmeyip Önceki Dönem Gelir ve Karlar (veya Önceki Dönem Gider ve Zararları) hesabına aktarılır.

è Bir takvim yılı içerisinde bitmesi planlanan inşaat ve onarım işi “740 Hizmet Üretim Maliyeti” hesabında izlenir. Ancak iş aynı yıl içinde bitirilemez ve süre uzatmasına gidilirse yani ertesi yıla sirayet ederse iş yıllara yaygın inşaat ve onarım işi sayılır ve daha önce “740 Hizmet Üretim Maliyeti” hesabına alınan tutarlar “170-177 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri” hesabına aktarılarak kapatılır.

è Üstlenilen inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak dönem içinde bir gider yapıldığında, bu gider niteliğine göre öncelikle;

740 Hizmet Üretim Maliyeti

750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

770 Genel Yönetim Giderleri

780 Finansman Giderleri

hesaplarına dağıtılır. Dönem sonlarında yansıtma hesapları (741, 751, 761, 771, 781) ile bu hesaplar kapatılır ve 170 -177 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri hesabına aktarılır.

    Dönem içi  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti xxx
770 Genel Yönetim Giderleri xxx
    100 Kasa xxx
    Dönem Sonu  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri (A işi) xxx
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri (B işi) xxx
    741 Hizmet Üretim Maliyeti Yans. H. xxx
    771 Genel Yönetim Giderleri Yans. H. xxx
    Dönem Sonu  
     
741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma H. xxx
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma H. xxx
    740 Hizmet Üretim Maliyeti xxx
    770 Genel Yönetim Giderleri xxx
    /  
     

è İş devam ederken elde edilen istihkaklar;

    /  
     
100 KAsa xxx
102 Bankalar xxx
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar xxx
    350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım        Hakediş Bedelleri xxx
    351 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım        Hakediş Bedelleri xxx
    391 Hesaplanan KDV xxx
    /  
     

şeklinde muhasebeleştirilir.

è İş bitiminde ise 170-177’li hesaplardaki maliyet ile 350-357’li hesaplardaki hakedişler ilgili sonuç hesaplarına aktarılır.

    İş bitim tarihi  
     
622 Satılan Hizmet Maliyeti xxx
    170 Yıllara Yaygın İnş. ve Onarım Mal. xxx
    /  
     
350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri xxx
    600 Yurtiçi Satışlar xxx
    /  
     

è Sonuç hesapları ise karşılaştırılarak ilgili kar/zarar hesabına aktarılır.

    31.12….  
     
600 Yurtiçi Satışlar xxx
    622 Satılan Hizmet Maliyeti xxx
    690 Dönem Karı veya Zararı xxx
    /  
     
193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar xxx
    295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar xxx
    /  
     

è İşle ilgili olarak işin bitim tarihinden sonra ortaya çıkan gelir ise aşağıdaki şekilde kaydedilir.

    /  
     
100 Kasa xxx
    671 Önceki Dönem Gelir ve Karlar xxx
    /  
     

Örnek: Her biri yıllara yaygın inşaat işi olan işletmenin 2006 yılındaki harcama tutarları A İşinden 50.000 YTL, B İşinden 30.000 YTL ve C İşinden 20.000 YTL’dir. İşletmenin bu işlerle ilgili olarak gideri ise 30.000 YTL’dir. İşletmenin giderin yapıldığı andaki yapması gereken kayıt ile ortak gider dağıtımını yapınız. Ortak giderlerle ilgili yapılacak muhasebe kayıtlarını yapınız.

    /  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 30.000
    100 Kasa 30.000
    /  
     

Ortak Giderlerin Dağıtımı:

İşin Adı Harcama Tutarı Oran Ortak Gider Payı
A İnş. 50.000 % 50 15.000
B İnş. 30.000 % 30 9.000
C İnş. 20.000 % 20 6.000
100.000 30.000

 

    31.12.2004  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 15.000
– A İnşaatı Taahhüt İşi
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 9.000
– B İnşaatı Taahhüt İşi
172 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 6.000
– C İnşaatı Taahhüt İşi
    771 Genel Yönetim Gid.        Yansıtma Hesabı 30.000
    /  
     
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı 30.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 30.000
    /  
     

 

Örnek: İşletmenin 2006 yılında iki ayrı inşaat taahhüt işi, bir özel inşaat, bir de harfiyat işi vardır. A inşaat taahhüt işinin harcama tutarı 100.000 YTL, B inşaat taahhüt işinin harcama tutarı 60.000 YTL’dir. Özel inşaattan 160.000 YTL, harfiyat işinden 80.000 YTL hasılat elde etmiştir. Ortak gider toplamı ise 100.000 YTL’dir.

  1. a) Giderlerin bir defada yapıldığını düşünerek gider kaydını yapınız.
  2. b) Ortak gider dağıtımını gerekli muhasebe kayıtları ile yapınız.
    /  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 100.000
    100 Kasa 100.000
    /  
     

Ortak Giderlerin Dağıtımı:

İşin Adı Harcama – Hasılat Tutarı Oran Ortak Gider Payı
A İnş. 100.000 % 25 25.000
B İnş. 60.000 % 15 15.000
Özel İnş. 160.000 % 40 40.000
Harfiyat 80.000 % 20 20.000
400.000 100.000

 

 

    31.12.2006  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 25.000
– A İnşaatı Taahhüt İşi
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 15.000
– B İnşaatı Taahhüt İşi
632 Genel Yönetim Giderleri 60.000
    771 Genel Yönetim Giderleri        Yansıtma Hesabı 100.000
    /  
     
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı 100.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 100.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 60.000
    632 Genel Yönetim Giderleri 60.000
    /  
     

Örnek: Mükellefin 2006 yılında A ve B olmak üzere iki ayrı yıllara yaygın inşaat işi bulunmaktadır. Ayrıca aynı yıl harfiyat işi de bulunmaktadır. Mükellef her üç işte de kullandığı kamyon için 90.000 YTL amortisman hesaplanmıştır. Kamyon A işinde 120 gün, B işinde 60 gün, harfiyat işinde 90 gün kullanılmıştır.

A işinin harcama tutarı 300.000 YTL

B işinin harcama tutarı 120.000 YTL

Harfiyat işinin hasılatı 180.000 YTL’dir.

Bu verilerden hareketle;

  1. a) Kamyonun amortisman gideri dağıtımını yapınız.
  2. b) Dönem sonu yapılacak işlemler dahil gerekli muhasebe kayıtlarını yapınız.

Amortisman Giderlerinin Dağıtımı:

İşin Adı Kullanılan Gün Sayısı Payı Ortak Gider Payı
A İnş. 120 % 33 (120/360) 30.000
B İnş. 60 %17 (60/360) 15.000
Harfiyat 90 % 25 (90/360) 22.500
Kullanılmayan 90 % 25 (90/360) 22.500
360 90.000

 

Kullanılmayan Gün Amortismanının Dağıtımı: (22.500 YTL)

İşin Adı Harcama – Hasılat Tutarı Oran Ortak Gider Payı
A İnş. 300.000 % 50 11.250
B İnş. 120.000 % 20 4.500
Harfiyat 180.000 % 30 6.750
600.000 22.500

 

  31.12.2006  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 67.500
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi 30 milyar
740.02 B  İnşaat Taahhüt İşi 15 milyar
740.03 Harfiyat İşi 22,5 milyar
770 Genel Yönetim Giderleri 22.500
    257 Birikmiş Amortismanlar 90.000
    /  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 30.000
– A İnşaatı Taahhüt İşi
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 15.000
– B İnşaatı Taahhüt İşi
622 Satılan Hizmet Maliyeti 22.500
622.01 Harfiyat İşi
    741 Hizmet Üretim Maliyeti        Yansıtma Hesabı 67.500
    /  
     
    /  
     
741 Hizmet Üretim Maliyeti  Yansıtma Hesabı 67.500
    740 Hizmet Üretim Maliyeti 67.500
    /  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 11.250
– A İnşaatı Taahhüt İşi
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 4.500
– B İnşaatı Taahhüt İşi
632 Genel Yönetim Giderleri 6.750
    771 Genel Yönetim Giderleri        Yansıtma Hesabı 22.500
    /  
     
771 Genel Yönetim Giderleri  Yansıtma Hesabı 6.750
    770 Genel Yönetim Giderleri 6.750
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 29.250
    622 Satılan Hizmet Maliyeti 22.500
    632 Genel Yönetim Giderleri 6.750
    /  
     

 

Örnek: Yıllara yaygın inşaat işi yapan A’ya 25.000 YTL istihkak ödemesi yapılmıştır. Müteahhit tarafından ilgili istihkak nedeniyle yapılacak muhasebe kaydını gösteriniz. (İstihkak 2006 yılında alınmıştır)

    /  
     
100 Kasa 26.062,5
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar (1) 1.250
295.01 Gelir Vergisi Kesintisi 1.250
740 Hizmet Üretim Maliyeti 187,5
740.03 Damga Vergisi (2)
    350 Yıllara Yaygın İnşaat ve         Onarım Hakediş Bed. 25.000
    391 Hesaplanan KDV 2.500
    /  
     

(1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabında 2006 yılı sonuna kadar yıllara yaygın inşaat ve onarım hak ediş bedellerinin (alınan istihkakların) brüt tutarının %5’ine tekabül eden Gelir Vergisi Stopajı izlenir. Bu hesapta yer alan vergi kesin bir vergi değildir. Yıllara yaygın inşaat ve onarım işinin bittiği yılda elde edilmiş sayılan kazanç üzerinden hesaplanan kurumlar vergisinden ödenen söz konusu gelir vergisi kesintileri mahsup edilir.

(2) Damga Vergisi brüt tutarın ‰ 7,5 oranındadır. Bulunan tutar direkt olarak hizmet maliyetine eklenir.

 

 

 

 

 

İşin bittiği yıl aşağıdaki kayıt yapılır.

    /  
     
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 1.250
    295 Peşin Öd. Ver. ve Fon. 1.250
    /  
     

Örnek: İşletmenin 2006 yılı içerisinde yıllara yaygın A ve B inşaat işi vardır. Stoklardan A inşaatına 1000 kg çivi (100 YTL), 3000 kg demir (300 YTL), 75 torba çimento (75 YTL); B inşaatına 80 m3 kereste (4.000 YTL), 4,5 ton demir (450 YTL) gönderilmiştir. Bunların A inşaatına nakliyesi için 250, B inşaatına nakliyesi için 750 YTL nakliye gideri KDV ile birlikte kasadan ödenmiştir. İşletmenin dönemiçi ve dönem sonu kayıtlarını düzenleyiniz. (İnşaatlar devam etmektedir.)

    /  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 5.925
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi 725
740.01.01 Çivi      100
740.01.02 Demir     300
740.01.03 Çimento      75
740.01.04 Dış. Sağl. Fay.ve Hiz. 250
740.02 B  İnşaat Taahhüt İşi 5.200
740.02.01 Kereste     4.000
740.02.02 Demir     450
740.02.03 Dış. Sağl. Fay.ve Hiz. 750
191 İndirilecek KDV 100
    100 Kasa 1.100
    150 İlk Madde ve Malzeme 4.925
    /  
     

 

 

 

 

 

 

    /  
     
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 725
– A İnşaatı Taahhüt İşi
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 5.200
– B İnşaatı Taahhüt İşi
    741 Hizmet Üretim Maliyeti        Yansıtma Hesabı 5.925
    /  
     
741 Hizmet Üretim Maliyeti  Yansıtma Hesabı 5.925
    740 Hizmet Üretim Maliyeti 5.925
    /  
     

 

è Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri bittiğinde170’li hesaplarda görülen tutarlar genel olarak 622 Satılan Hizmet Maliyeti hesabına aktarılır. Ancak aşağıdaki şekilde de yapılması mümkündür.

    /  
     
622 Satılan Hizmet Maliyeti xxx
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri xxx
631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri xxx
632 Genel Yönetim Giderleri xxx
660 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar xxx
    170 Yıllara Yaygın İnş. ve Onarım Mal. xxx
    /  
     

179 TAŞERONLARA VERİLEN AVANSLAR

Bu hesap, yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan işletmeler tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarım işinin bir kısmının ya da tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara verilen avansların proje bazında izlenmesi için kullanılır.

è Taşeronlara verilen avanslar ‰ 7,5 damga vergisine tabidir.

è Taşeronlara verilen avanslar yıllara yaygın inşaat ve onarım işi dolayısıyla verilmemişse ilgili avanstan Gelir Vergisi Kanununun 94/3. maddesine göre stopaj yapılmaz.

 

Örnek: Yıllara yaygın olmayan inşaat yaptırılan B’ye;

  1. a) Yaptırılan kaba inşaat nedeniyle 5.000 YTL ödeme yapılmıştır.
  2. b) 15 Kasım tarihinde kaba inşaat işi tamamlanmış ve taşeronlar tarafından şirkete fatura edilmiştir. Fatura bedeli 20.000 YTL olup %10 KDV de eklenecektir. Verilen mahsup edildikten sonra kalan tutar bankaya verilen talimatla taşeron firmaya ödeniyor.
    /  
     
179 Taşeronlara Verilen Avanslar 5.000
    100 Kasa 4.962,5
    360 Ödenecek Vergiler ve F. 37,5
    /  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 20.000
740.05 Dış. Sağ. F. ve H.
191 İndirilecek KDV 2.000
    102 Bankalar 17.000
    179 Taşeronlara Ver. Avans. 5.000
    /  
     

Örnek: X İşletmesinin A ve B olmak üzere yıllara yaygın inşaat taahhüt işi vardır. 31.12.2006 itibariyle hesapların kapanışı sonucundaki bakiyeleri aşağıdaki gibidir.

170 Yıl. Yay. İnş. ve On. Maliyetleri (A İnş.)   171 Yıl. Yay. İnş. ve On. Maliyetleri (B İnş.)   350 Yıl. Yay. İnş. ve On. Hakediş Bedelleri (A İnş.)
50.000 60.000 70.000
351 Yıl. Yay. İnş. ve On. Hakediş Bedelleri (B İnş.)   295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar   295.01 Peşin Ödenen Gelir Vergisi
80.000 7.500 7.500
  1. a) 2006 Ocak ayında A İnşaatı için 50.000 YTL’ye çimento alınıp harcanmış, B İnşaatı için 15.000 YTL’ye demir alınıp harcanmış.
  2. b) Mart ayında 100.000 YTL’lik kereste alınmış ve stok edilmiştir. % 10 KDV ödenmiştir.
  3. c) Temmuz ayında A inşaatında 25.000 YTL’lik; B inşaatında 10.000 YTL’lik kereste kullanılmıştır. A inşaatında 2.000 YTL + KDV; B inşaatında 666 milyon + KDV nakliye gideri yapılmıştır.
  4. d) Eylül ayında A inşaatı dolayısıyla 100.000 YTL istihkak alınmıştır. İstihkak bedeli ve KDV ödemeyi yapan kurum tarafından ilgili firmanın banka hesabına yatırılmıştır. (İstihkak bedelinden kesinti yapılmıştır)
  5. e) Ekim ayında B inşaatından 50.000 YTL istihkak alınmıştır. İstihkak + KDV kesintilerden sonra nakit olarak tahsil edilmiştir.
  6. f) A inşaatı 15.11.2006’de bitirilmiş ve geçici kabulü yapılmıştır. Geçici kabul ile birlikte işletme 50.000 YTL istihkak almıştır. İstihkak bedeli + KDV kesintilerden sonra çek olarak alınmıştır.
  7. g) 31.12.2006 itibariyle 770 Genel Yönetim Giderleri hesabının bakiyesi 50.000 YTL’dir.
  8. h) 31.12.2006 itibariyle 750 Araştırma Geliştirme Giderleri hesabının bakiyesi 10 milyar TL’dir.

KDV oranı % 10 olarak dikkate alınacaktır.

 

 

 

a)   /  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 65.000
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi
740.01.01 Çimento 50 milyar
740.02 B İnşaat Taahhüt İşi
740.02.01 Demir   15 milyar
191 İndirilecek KDV 6.500
    100 Kasa 71.500
    /  
     
b)   /  
     
150 İlk Madde ve Malzeme 100.000
150.01 Kereste
191 İndirilecek KDV 10.000
    100 Kasa 110.000
    /  
     
c)   /  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 37.666
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi       27.000
740.01.02 Kereste                         25.000
740.01.03 Dış. Sağl. Fay.ve Hiz.    2.000
740.02 B  İnşaat Taahhüt İşi       10.666
740.02.02 Kereste                         10.000
740.02.03 Dış. Sağl. Fay.ve Hiz.       666
191 İndirilecek KDV 266,6
    100 Kasa 2.932,6
    150 İlk Madde ve Malzeme 35.000
    /  
     
d)   /  
     
102 Bankalar 104.250
740 Hizmet Üretim Maliyeti 750
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi      
740.01.04 Damga Vergisi
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 5.000
295.01 Peşin Ödenen Gelir Vergisi  5.000
    350 Yıllara Yay. İnş ve On.         Hakediş Bed. (A İnş.) 100.000
    391 Hesaplanan KDV 10.000
    /  
     
e)   /  
     
100 Kasa 52.125
740 Hizmet Üretim Maliyeti 375
740.02 B  İnşaat Taahhüt İşi      
740.02.04 Damga Vergisi
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 2.500
295.01 Peşin Ödenen Gelir Vergisi   2.500
    351 Yıllara Yay. İnş ve On.         Hakediş Bed. (B İnş.) 50.000
    391 Hesaplanan KDV 5.000
    /  
     
f)   /  
     
101 Alınan Çekler 52.125
740 Hizmet Üretim Maliyeti 375
740.01 A  İnşaat Taahhüt İşi      
740.01.04 Damga Vergisi
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 2.500
295.01 Peşin Ödenen Gelir Vergisi  2.500
    350 Yıllara Yay. İnş ve On.         Hakediş Bed. (A İnş.) 50.000
    391 Hesaplanan KDV 5.000
    /  
     

 

 

 

 

Ortak Giderlerin Dağıtımı:

770 Genel Yönetim Giderleri Dağıtımı: (50 milyar TL)

İşin Adı Harcama Tutarı Oran Ortak Gider Payı
A İnş. 78.125 % 75 37.500
B İnş. 26.041 % 25 12.500
104.166 50.000

750 Araştırma Geliştirme Giderleri Dağıtımı: (10.000 YTL)

İşin Adı Harcama Tutarı Oran Ortak Gider Payı
A İnş. 78.125 % 75  7.500
B İnş. 26.041 % 25  2.500
104.166 10.000

 

g,h)   /  
     
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti (*) 15.000
– B İnşaat Taahhüt İşi
622 Satılan Hizmet Maliyeti 45.000
– A İnşaat Taahhüt İşi
    751 Araştırma Geliştirme G.        Yansıtma Hesabı 10.000
    771 Genel Yönetim Giderleri        Yansıtma Hesabı 50.000
    /  
     
751 Araştırma Geliştirme Gid. Yansıtma Hesabı 10.000
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı 50.000
    750 Araştırma Geliştirme Gid 10.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 50.000
    /  
     

(*) A İnşaatı bittiğinden dolayı 740’lı hesaplarda biriken maliyetleri 170’li hesaplara aktarmadan direkt olarak 622’li hesaplara aktarıyoruz. B İnşaatı devam ettiğinden maliyetleri 171 nolu hesaba aktarılıyor.

 

 

 

    /  
     
171 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyeti 26.041
– B İnşaatı Taahhüt İşi
622 Satılan Hizmet Maliyeti 78.125
    741 Hizmet Üretim Maliyeti        Yansıtma Hesabı 104.166
    /  
     
741 Hizmet Üretim Maliyeti  Yansıtma Hesabı 104.166
    740 Hizmet Üretim Maliyeti 104.166
    /  
     
622 Satılan Hizmet Maliyeti 50.000
    170 Yıllara Yaygın İnşaat ve         Onarım Maliyeti
           – A İnşaatı Taahhüt İşi 50.000
    /  
     
350 Yıllara Yay. İnş ve On. Hakediş Bed. (A İnş.) 220.000
    600 Yurtiçi Satışlar 220.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 173.125
    622 Satılan Hizmet Maliyeti 173.125
    /  
     
600 Yurtiçi Satışlar 220.000
    690 Dönem Karı veya Zararı 220.000
    /  
     
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar 11.000
193.01 Peşin Ödenen Gelir Vergisi   11.000
          – A İnşaat Taahhüt İşi
    295 Peşin Ödenen Verg. ve F. 11.000
    295.01 Peş. Öd. G.V. 11.000
Biten A işine ödenen verginin ilgili hesaba nakli
    /  
     

 

 

    /  
     
691 Dönem Karı Vergi ve Diğ. Yas. Yük. Karş. 14.062,5
691.01 Kurumlar Vergisi 14.062,5
    370 Dön. Karı Vergi ve Diğ.        Yas. Yük. Karş. 14.062,5
 
 Dönem karından %30 oranında kurumlar vergisinin hesaplanması  (46.875 x % 30)
    /  
     
371 Dönem Karının Peş. Öd. Vergi ve Diğ. Yük. 11.000
    193 Peşin Öd. Verg. ve Fon. 11.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 46.875
    691 Dönem Karı Vergi ve Diğ.         Yas.Yük.Karş. 14.062,5
    692 Dönem Net Karı veya Zar. 32.812,5
    /  
     
692 Dönem Net Karı veya Zararı 32.812,5
    590 Dönem Net Karı 32.812,5
    /  
     

 

    Nisan Ayı  
     
370 Dön. Karı Vergi ve Diğ.Yas.Yük.Karş. 14.062,5
    371 Dönem Karının Peş. Öd.        Vergi ve Diğ. Yük. 11.000,0
    360 Ödenecek Verg. ve Fonl. 3.062,5
    /  
     
360 Ödenecek Verg. ve Fonl. 3.062,5
    100 Kasa 3.062,5
Verginin Ödenmesi
    /  
     

 

KATMA DEĞER VERGİSİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

190 DEVREDEN KATMA DEĞER VERGİSİ

Bir dönemde indirilemeyen ve izleyen vergisinin kaydedildiği ve izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

191- İNDİRİLECEK KDV” hesabının “39l- HESAPLANAN KDV” hesabı ile karşılaştırılmasından sonraki bakiyesi dönem sonlarında sözkonusu hesaba karşılık bu hesaba borç, izleyen dönem veya dönemlerde yapılacak indirimler alacak kaydedilir.

191 İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ

Mal ve hizmet alımlarından doğan indirilecek katma değer vergisi bu hesaba borç, mevzuat gereği yapılan indirimler ve hesaba yapılan düzeltmeler ile indirilemeyen ve “190- DEVREDEN KDV” hesabına aktarılan borç bakiyesi bu hesaba alacak .yazılır.

İşleyişi:

Mal ve hizmet alımlarında indirilecek katma değer vergisi bu hesaba borç, mevzuat gereği yapılan indirimler ve hesaba yapılan düzeltmeler ile indirilemeyen ve 190 Devreden KDV hesabına aktarılan borç bakiyesi bu hesaba alacak kaydedilir.

192 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ

Teşvikli yatırım mallarının ithalinde ödenmesi gerektiği halde ödenmeyip, fiilen indirilmesinin mümkün olacağı tarihe kadar ertelenen katma değer vergisinin, ertelemenin bir yıl içinde olması halinde kaydedildiği ve izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Teşvikli yatırım mallarının ithalinde, gümrük idareleri tarafından tarh ve tahakkuk ettirilerek ertelenen katma değer vergisi pasifteki ilgili hesabın alacağı mukabili bu hesaba borç kaydedilir.

391 HESAPLANAN KATMA DEĞER VERGİSİ

Bu hesap; teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan Katma Değer Vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin izlendiği hesaptır.

İşleyişi:

Hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba alacak kaydedilir. Düzeltmeler bu hesaba borç kaydedilir. Vergilendirme dönemi itibariyle bu hesabın bakiyesi, “191- İNDİRİLECEK KDV” ve/veya “190- DEVREDEN KDV” hesapları ile karşılaştırılır. Yapılan karşılaştırmada bu hesabın bakiyesi “191- İNDİRİLECEK KDV” ve/veya “190- DEVREDEN KDV” hesaplarının bakiyesinden fazla olduğu takdirde vadesinde ödenmek üzere “360- ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR” hesabına aktarılarak kapatılır.

392 DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ

Bu hesap; teşvikli yatırım mallarının ithalinden doğan ve ertelenen Katma Değer Vergisi ve ihraç kaydiyle satış nedeniyle ertelenen ve terkin edilecek Katma Değer Vergisi gibi ihtiyaca göre bölümlenir.

 

 

İşleyişi:

Teşvikli yatırım mallarının ithalinde gümrük idareleri tarafından tarh ve tahakkuk ettirilerek ertelenen katma değer vergisi, aktifteki ilgili hesabın borcu mukabili bu hesaba alacak, mevzuat gereği yapılacak terkin sonunda aktifteki ilgili hesabın alacağı karşılığı bu hesaba borç kaydedilmek suretiyle işlem görür.

Yatırım teşvik belgelerinde öngörüldüğü şekilde gerçekleşmemesi halinde ertelenen katma değer vergisi bu hesaba borç, ödenmek üzere pasifteki tahakkuk hesabına alacak kaydedilir.

 

 

è 391 Hesaplanan KDV > 191 İndirilecek KDV ise;

    /  
     
391 Hesaplanan KDV xxx
    191 İndirilecek KDV xxx
    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar xxx
    /  
     

è 391 Hesaplanan KDV < 191 İndirilecek KDV ise;

    /  
     
190 Devreden KDV
391 Hesaplanan KDV xxx
    191 İndirilecek KDV xxx
    /  
     

è İndirilecek KDV’nin çalıştığı durumlar;

– Her türlü mal ve hizmet alındığında

– A.T.İ.K. satın alındığında

– KDV’ye tabi bir gider yapıldığında

– Satılan bir mal iade edildiğinde.

è Hesaplanan KDV’nin kullanıldığı durumlar;

– Mal satıldığında,

– KDV’ye tabi mal veya hizmet satışında,

– A.T.İ.K. satıldığında,

– Alınan mal iade edildiğinde.

Örnek: X İşletmesi Mart ayında aşağıdaki işlemleri yapmıştır.

  1. a) 1.000 YTL değerinde malı peşin olarak satın almıştır.
  2. b) Reklam ajansına fatura karşılığı 700 YTL bankaya verilen talimat ile ödenmiştir.
  3. c) Üretimde kullanılmak üzere bedeli çek ile ödenen 10.000 YTL değerinde makine satın almıştır.
  4. d) 20.000 YTL tutarında malı peşin olarak satmıştır.
  5. e) Şubat ayında satılan 5.000 YTL tutarındaki mal işletmeye iade edilmiştir.
  6. f) İşletme tarafından Şubat ayında alınan malın 2.000 YTL’lik kısmı sözleşme şartlarına uyulmadığından iade edilmiştir.

– İşletme aralıklı envanter yöntemi ile 7/A maliyet sistemini kullanmaktadır.

– Tüm işlemler %15 oranında KDV’ye tabidir.

 

 

    /  
     
153 Ticari Mallar 1.000
191 İndirilecek KDV 150
    100 Kasa 1.150
    /  
     
760 Paz. Sat. ve Dağıtım Giderleri 700
191 İndirilecek KDV 105
    102 Bankalar 805
    /  
     
253 Tesis, Makine ve Cihazlar 10.000
191 İndirilecek KDV 1.500
    103 Verilen Çekler ve Öd. Em. 11.500
    /  
     
100 Kasa 23.000
    600 Yurtiçi Satışlar 20.000
    391 Hesaplanan KDV 3.000
    /  
     
610 Satıştan İadeler 5.000
191 İndirilecek KDV 750
    100 Kasa 5.750
    /  
     
320 Satıcılar 2.300
    153 Ticari Mallar 2.000
    391 Hesaplanan KDV 300
    /  
     
391 Hesaplanan KDV 3.300
    191 İndirilecek KDV 2.505
    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 795
    /  
     

Örnek: X İşletmesinin;

  1. a) Ekim Ayı 191 ve 391 nolu hesaplarının kalanları aşağıdaki gibidir.
Kalan
191 İndirilecek KDV 20.000
391 Hesaplanan KDV 15.000
  1. b) Kasım Ayı 191 ve 391 nolu hesaplarının kalanları aşağıdaki gibidir.
Kalan
191 İndirilecek KDV 5.000
391 Hesaplanan KDV 15.000
  1. c) Kasım Ayı 191 ve 391 nolu hesaplarının kalanları aşağıdaki gibidir.
Kalan
191 İndirilecek KDV 15.000
391 Hesaplanan KDV 8.000
a)   31.10…..  
     
190 Devreden KDV 5.000
391 Hesaplanan KDV 15.000
    191 İndirilecek KDV 20.000
    /  
     
b)   30.11…..  
     
391 Hesaplanan KDV 15.000
    190 Devreden KDV 5.000
    191 İndirilecek KDV 5.000
    360 Ödenecek Vergi ve Fonl. 5.000
    /  
     
c)   31.12…..  
     
190 Devreden KDV 7.000
391 Hesaplanan KDV 8.000
    191 İndirilecek KDV 15.000
    /  
     

è Bir faturadaki KDV aynı yıl içerisinde kayıtlara intikal ettirilirse indirim konusu yapılabilir. Ancak bir sonraki yıl kayıtlara alınır ise indirim hakkı artık kullanılamaz. Örneğin Ocak ayı ile ilgili bir fatura Temmuz ayında kayıtlara geçirilirse faturadaki KDV indirim konusu yapılabilir.

è   192 Diğer KDV yatırım mallarının ithali nedeniyle;

392 Diğer KDV ihraç edilen malların ihracı nedeniyle;

kullanılır.

Teşvikli mallarda mal ithal edilmişse, KDV terkin edilir. Tarh, tahakkuk aşamasında 192 nolu hesaba borç 392 nolu hesaba alacak kaydedilir. Yatırım teşviğindeki şartlara uyulduğunda 392 nolu hesaba borç 192 nolu hesaba alacak kaydedilerek ters kayıt yapılır. Mal, yatırım malıdır.

Şartların ihlal edildiği anlaşılırsa, 192 nolu hesap 191 İndirilecek KDV’ye, 392 nolku hesap 391 Hesaplanan KDV’ye aktarılır.

    /  
     
192 Diğer KDV xxx
    392 Diğer KDV xxx
    /  
     
392 Diğer KDV xxx
    192 Diğer KDV xxx
Şartlara uygun olarak ithal
    /  
     
191 İndirilecek KDV xxx
    192 Diğer KDV xxx
Şartların ihlali halinde
    /  
     
392 Diğer KDV xxx
    391 Hesaplanan KDV xxx
    /  
     

è İhraç kaydıyla teslimlerde, ihracatçı firmaya mal teslim edilir. İhracatçı firma süresi içinde ihraç yaparsa Tecil Edilebilir KDV devreye girer. Devlete ödenecek KDV terkin edilir, yüklenilen KDV’nin bir kısmı devletten istenebilir.

 

 

 

 

 

Örnek: Bir üretim işletmesinin 2006 Eylül ayı ile ilgili verileri aşağıdaki gibidir.

I 600 Yurtiçi Satışlar 4.000
  600.01 İhraç Kayıtlı Satışlar 3.000
  600.02 Diğer Satışlar 1.000
II 391 Hesaplanan KDV (4 milyar x % 15) 600
III Toplam İndirilecek KDV 400
  190 Devreden KDV 50
  191 İndirilecek KDV 350

KDV oranı %15 olarak dikkate alınacaktır.

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (II-III) 200
İhraç Kaydıyla Satış Bedeli 3.000
Tecil Edilebilir KDV (3.000 x %15) 450
Tecil Edilecek KDV 200
İhracatın Gerçekleştiği Dönemde İade Edilecek KDV 250
    /  
     
120 Alıcılar 4.600
    600 Yurtiçi Satışlar 4.000
    600.01 İhraç Kayıtlı Satışlar 3.000
    600.02 Diğer Satışlar           1.000
    391 Hesaplanan KDV 600
Satış kaydı
    30.09.2006  
     
391 Hesaplanan KDV 600
    190 Devreden KDV 50
    191 İndirilecek KDV 350
    360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 200
Tarh, Tahakkuk, Mahsup İşlemi
    /  
     
192 Diğer KDV 200
    392 Diğer KDV 200
Erteleme (Tecil)  [Vergi Dairesine beyanname verildi, ihraç kaydıyla teslim edilen miktar bildirildi]
    /  
     
392 Diğer KDV 200
    192 Diğer KDV 200
İhracat gerçekleşiyor (Terkin İşlemi)
    /  
     
136 Diğer Çeşitli Alacaklar 250
136.02 Devletten Alacaklar
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 200
    120 Alıcılar 450
Vergi borcunun mahsuben ödenmesi kalan verginin alacaklara aktarılması
    /  
     
100 Kasa 250
    136 Diğer Çeşitli Alacaklar 250
Vergi Alacağının tahsili (iade alınması)
    /  
5.1.6-Tecil-Terkin Uygulaması İle İlgili Örnekler :

ÖRNEK-1 :

İmalatçı şartlarını haiz mükellef (X) A.Ş.’nin Ekim /2006 dönemine ilişkin bilgileri aşağıdaki gibidir ;

Yurtiçi Satışlar : 1.000.000.000
İhraç Kaydıyla Teslimler(23.10.2006) : 500.000.000
Bu Dönemde Yüklenilen KDV : 200.000.000
Önceki Dönemden Devreden KDV : 100.000.000

-Mükellefin satışları genel oranda (%18) katma değer vergisine tabidir.

Bu bilgilere göre mükellefin Ekim/ 2003 dönemine ilişkin vermesi gereken Katma Değer Vergisi beyannamesi aşağıdaki gibi olacaktır.

 

 

 

Beyanname ve muhasebe kayıtlarından anlaşılacağı üzere mükellef, ihraç kaydıyla yaptığı satışlar için KDV tahsil etmemiş olmasına rağmen matraha dahil ederek bu tutar üzerinden de katma değer vergisi hesaplamıştır. Aynı zamanda bu satışları için beyannamenin arka yüzündeki “İhraç Kaydıyla Teslimlere İlişkin Bildirim” bölümünü doldurmak suretiyle hesaplamış olduğu vergiyi iade konusu yapmıştır. Mükellefin bu dönem işlemleri sonucu ödenecek katma değer vergisi çıkmadığı için ihraç kaydıyla satışlar için hesaplanan verginin tamamını iade olarak almıştır.

 

 

 

 

 

 

ÖRNEK-2 :

İmalatçı şartlarını haiz mükellef (X) A.Ş.’nin Ekim /2006 dönemine ilişkin bilgileri aşağıdaki gibidir ;

Yurtiçi Satışlar : 1.000.000.000
İhraç Kaydıyla Teslimler (23.10.2006) : 500.000.000
Bu dönemde yüklenilen KDV : 50.000.000
Önceki Dönemden Devreden KDV : 100.000.000

-Mükellefin satışları genel oranda (%18) katma değer vergisine tabidir.

Görüleceği üzere bu örneğimizin Örnek-1’den tek farkı bu dönem yüklenilen KDV tutarıdır.

Bu bilgilere göre mükellefin Ekim/ 2006 dönemine ilişkin vermesi gereken Katma Değer Vergisi beyannamesi aşağıdaki gibi olacaktır.

 

 

Bu örneğimizde, ihraç kaydıyla satışın yapıldığı dönemde ödenecek KDV çıktığı için tecil edilecek KDV sözkonusu olmuştur. Ödenecek KDV tutarı ihraç kaydıyla yapılan teslimler üzerinden hesaplanan tecil edilebilir KDV tutarından daha yüksek olduğu için tecil edilebilir KDV’nin tamamı tecil edilmiş ve ihracatın gerçekleştiği dönemde terkin edilmiştir.

ÖRNEK-3 :

İmalatçı şartlarını haiz mükellef (X) A.Ş.’nin Ekim /2006 dönemine ilişkin bilgileri aşağıdaki gibidir ;

Yurtiçi Satışlar : 1.000.000.000
İhraç Kaydıyla Teslimler (23.10.2006) : 500.000.000
Bu Dönemde Yüklenilen KDV : 150.000.000
Önceki Dönemden Devreden KDV : 100.000.000

-Mükellefin satışları genel oranda (%18) katma değer vergisine tabidir.

Görüleceği üzere bu örneğimizin Örnek-1’den tek farkı bu dönem yüklenilen KDV tutarıdır.

Bu bilgilere göre mükellefin Ekim/ 2006 dönemine ilişkin vermesi gereken Katma Değer Vergisi beyannamesi aşağıdaki gibi olacaktır.

 

Bu örneğimizde de ihraç kaydıyla satışın yapıldığı dönemde ödenecek KDV çıktığı için tecil edilecek KDV sözkonusu olmuştur. Ancak ödenecek KDV tutarı, ihraç kaydıyla yapılan teslimler üzerinden hesaplanan tecil edilebilir KDV tutarından daha düşük olduğu için, tecil edilebilir KDV’nin ödenecek KDV kadarlık kısmı (20.000.000.-TL) tecil edilmiş ve ihracatın gerçekleştiği dönemde terkin edilmiş, geri kalan kısım (70.000.000.-TL) mükellefe iade edilmiştir.

 

  1. DURAN VARLIKLAR

Bu ana hesap grubu; bir yıldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yılda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlıkları kapsar.

Duran varlıkların aktifleştirilmesi için gelecek dönemlerde ekonomik yarar sağlaması ve varlığın maliyetinin güvenilir ölçülmesi gerekir. Bu maliyet satın alma, inşa veya üretim maliyetidir. Bir harcamanın aktifleştirilmesi ya da dönem gideri olarak kayıtlanması işletmenin finanasal yapısı ve faaliyet sonuçları üzerinde önemli etkiler yaratır.

  • Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ilk muhasebeleştirilmelerinde maliyet değeri ile gösterilir.
  • Varlıkların maliyeti alış fiyatı ve varlığı çalışabilir duruma getirmek için katlanılan giderlerden oluşur.
  • Bir inşaatın gerçekleştirilmesi için katlanılan finansman maliyetleri ve kur farkları yatırımın tamamlanmasına ve kullanılabilir duruma gelmesine kadar yatırım maliyetine dahil edilir.
  • Genel üretim ve genel yönetim giderleri ile kuruluş ve örgütlenme giderleri bir varlığın elde edilmesi veya çalışabilir duruma getirilebilmesi için zorunlu değilse maliyet unsuru olarak kabul edilmez.
  • Arazi ve arsaların amortismana tabi olmaması nedeniyle amortismana tabi maliyet unsurlarının arazi ve arsa maliyetine katılmaması gerekir. Arazi ve arsa üzerinde eski yapıların sökülmesi giderlerinin maliyete eklenmesi , enkazın satışından elde edilen hasılatın ise arsa ve arazi maliyetinden düşülmesi gerekir.
  • Bir duran varlığın bedelsiz veya çok düşük bir değerle elde edilmesi durumunda bu varlığın gerçeğe uygun değerinin bulunması ve bu değer üzerinden aktifleştirilmesi gerekir. Bu durumda aradaki farkın gelecek yıllara ait gelirler olarak pasifte uzun vadeli yabancı kaynaklar arasında gösterilmesi ve izleyen dönemlerde ilgili varlığın ekonomik ömrü esas alınarak cari dönem gelirlerine aktarılması esastır.

Aktifleştirme Sonrası İşlemler

Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların ilk aktifleştirilmelerinden sonra bu varlıkların amortismana tabi tutularak net defter değeriyle gösterilmesi temel yöntem olarak benimsenmiştir. Maddi duran varlıkların yeniden değerlenmiş tutarlarından birikmiş amortismanların çıkarılarak net defter değeri bulunur.

Aktifleştirme sonrası işlemler ;

  1. Yeniden Değerleme
  2. Hizmet Süresinin Gözden Geçirilmesi
  3. Geri Kazanılabilir Değerin Belirlenmesi

 

 

 

Amortismana tabi bir varlığın hizmet süresi  beklenen fiziki aşınma ve yıpranmasına ve varlığın kullanılmasındaki yasal ve benzeri diğer sınırlamalara bağlı olarak belirlenir. Hizmet süresi varlığın kullanıma hazır olduğu tarihte başlar.

  • Arsa ve binaların birlikte alınmaları durumunda bile ayrı hesaplarda muhasebeleştirilmesi ve yalnızca binaya amortisman ayrılması esastır.
  • Maddi duran varlıkların hizmet sürelerinin gözden geçirilmesi ve beklentilerinin bir önceki dönemin tahminlerinden önemli farklılıklar göstermesi halinde cari ve gelecek dönemlere ilişkin ekonomik tutarları düzeltilir.

Maddi olmayan duran varlık olarak ŞEREFİYE şirketlerin satın alınmasında, ödenen bedel ile satın alınan şirketin rayiç (gerçeğe uygun değer) bedel üzerinden hesaplanan net varlıkları arasındaki farktır.

Maddi Duran Varlıklar : Bir işletmenin mal ve hizmet üretmek ya da elde etmek , diğer işletmelere kiralamak için veya idari amaçlarla elinde tuttuğu varlıklardır.

Maddi Olmayan Duran Varlıklar : Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı aktifleştirilmiş giderler ile belli koşullar altında hukuken korunmuş haklar ve şerefiyelerin izlendiği varlıkları kapsar.

Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar: Belli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan üretim çalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderleri içerir.

Duran Varlıklar;

22 TİCARI ALACAKLAR

23 DİĞER ALACAKLAR

24 MALİ DURAN VARLIKLAR

25 MADDİ DURAN VARLIKLAR

26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR

27 ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR

28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI

29 DİĞER DURAN VARLIKLAR

şeklinde bölümlenir.

22 TİCARI ALACAKLAR

Bu grupta bir yıldan fazla uzun vadeli senetli ve senetsiz ticari alacaklar izlenir. Vadesi bir yılın altına düşenler, dönen varlıklar içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır. Ticari ilişkilerden dolayı ana kuruluş iştirak ve bağlı ortaklıklardan olan alacaklar varsa, bu grupda ki ilgili hesapların ayrıntılarında gösterilir. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

 

 

 

 

220 ALICILAR

221 ALACAK SENETLERİ

222 ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)

224 KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-)

226 VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR

229 ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)

23 DİĞER ALACAKLAR

Herhangi bir ticari işleme dayanmadan meydana gelmiş ve bir yıldan uzun sürede tahsil edilmesi düşünülen alacakları kapsar. Vadesi bir yılın altına düşenler dönen varlıklar içerisindeki ilgili hesaplarına aktarılır. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

231 ORTAKLARDAN ALACAKLAR

232 İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR

233 BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR

235 PERSONELDEN ALACAKLAR

236 DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR

237 DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-)

239 ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-)

 

24 MALİ DURAN VARLIKLAR

Uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan uzun vadeli menkul kıymetlerle veya paraya dönüşme niteliğini kaybetmiş uzun vadeli menkul kıymetler bu grupta izlenir. Ayrıca, diğer bir işletmeye veya bağlı ortaklığa ortak olmak amacıyla edinilen sermaye payları da bu grupta yer alır. Bu grup aşağıdaki hesapları kapsar.

240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER

241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)

242 İŞTİRAKLER

243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-)

244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-)

245 BAĞLI ORTAKLIKLAR

246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-)

247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞ. DÜŞ. KARŞ. (-)

248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR

249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-)

240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER

İştiraklerdeki sermaye payları hesabında aranan asgari yüzdeleri taşımadığı için iştirakler hesabında izlenemeyen, ancak uzun vadede elde tutulması amaçlanan hisse senetleri ile hisse senetleri dışında kalan ve uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklarla veya paraya dönüşme niteliği kaybolduğu için elde tutulan menkul kıymetler bu hesapta izlenir.

 

İşleyişi :

Bu menkul kıymetler elde edildiğinde veya bu gruba devredilmesi gerektiğinde “240. Bağlı Menkul Kıymetler Hesabı”na borç; elden çıkarıldığında bu hesaba alacak kaydedilir.

 

242 İŞTİRAKLER

İşletmenin, doğrudan veya dolaylı olarak diğer şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere edindiği hisse senetleri veya ortaklık paylarının izlendiği hesaptır. İştirakler hesabı, bir ortaklıktaki en fazla % 50 oranında olan sermaye payları veya oy haklarının izlenmesinde kullanılır.

İştirak edilen ortaklıklarda iştirak ilişkisinden bahsedebilmek için sermaye payı dikkate alınmaksızın sahip olunan oy hakkı veya yönetime katılma hakkının en az % 10 oranında bulunması gerekir.

İşleyişi :

İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi edinildiğinde hesaba borç, elden çıkarılmalarında alacak kaydedilir.

245 BAĞLI ORTAKLIKLAR

İşletmenin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde 50 oranından fazla sermaye ya da oy hakkına veya en az bu oranda yönetim çoğunluğunu seçme hakkına sahip olduğu iştiraklerin sermaye paylarının izlendiği hesaptır. Bağlı ortaklığın sahipliğinin belirlenmesinde yukarıdaki kıstaslardan, yönetim çoğunluğunu seçme hakkı, esas alınır.

İşleyişi :

Bağlı ortaklık için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda veya hisse senedi edinildiğinde hesaba borç, ortaklık paylarının elden çıkarılmasıyla alacak kaydedilir.

è Bağlı menkul kıymetlerde işletmenin fazla bir söz hakkı yoktur. Hissesi % 10’un altındadır.

è İşletmenin pay oranı % 10 ile % 50 arasında ise iştiraklersen bahsedilir.

è Pay ve yönetim hakkı oranı % 50’den fazla ise bağlı ortaklıktır.

è İştiraklerden temettü geliri, vergiye tabi olmayan gelir olarak kardan düşülür.

è Bu üç hesapta izlenen hesaplar hisse senetlerinden oluşuyor ise alış değeri ile değerlenir. Bunlarla ilgili ayrılan karşılıklar tıpkı hisse senetlerinde olduğu gibi vergi kanunlarına göre Kanunen Kabul Edilmeyen Gider olarak kabul edilir.

Örnek: a) İşletme yıl sonunda X Limited Şirketine olan iştirakinden oluşan birikmiş zarardan payına düşen zarar için 1.500 YTL karşılık ayırıyor.

  1. b) Ertesi yıl söz konusu iştirakteki 6.000 YTL’lik payı 5.200 YTL’ye satıyor.
    /  
     
654 Karşılık Giderleri 1.500
654.01 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
    244 İştirakler Ser. Payl. Değ.        Düş. KArş. 1.500
    /  
     
950 K.K.E.G. ve Matraha İlave        Edilecek Tutarlar 1.500
    951K.K.E.G. ve Matraha         İlave Edil. Tut. Alac. H. 1.500
    /  
     

è Dönem Karı        : 5.000

K.K.E.G.              : 1.500

Matrah                 : 6.500

    /  
     
100 Kasa 5.200
244 İştirakler Ser. Payl. Değ.Düş. KArş. 1.500
    242 İştirakler 6.000
    644 Konusu Kalmayan Karş. 700
    /  
     
952 Vergiye Tabi Olmayan Gelir        ve Matrahtan İnd. Tutar 1.500
    953 Vergiye Tabi Olm. Gel. ve           Matr. İnd. Tut. Alacak H. 1.500
    /  
     

25 MADDİ DURAN VARLIKLAR

İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlık kalemlerinin ve bunlarla ilgili birikmiş amortismanların izlendiği hesap grubudur. Bu grupta aşağıdaki hesaplar yer alır.

250 ARAZİ VE ARSALAR

251 YER ALTI VE YER ÜSTÜ DÜZENLERİ

252 BİNALAR

253 TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR

254 TAŞITLAR

255 DEMİRBAŞLAR

256 DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)

258 YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR

259 VERİLEN AVANSLAR

 

 

AMORTİSMANA TABİ İKTİSADİ KIYMETLERİN ÖZELLİKLERİ:

1) Belli bir bedelin üzerinde olmalı (İktisadi ve teknik bakımdan bütünlük arrzedenlerin toplam bedeli dikkate alınır)

2) Aktifte kayıtlı ve fiili tasarruf içinde bulunmalı

3) Bir yıldan fazla kullanım ömrüne sahip olmalı

4) Yıpranmaya ve aşınmaya tabi olmalı

è Amortisman ayrılabilmesi için iktisadi kıymetin işletmenin aktifinde kayıtlı olması gerekir. İstisnası; başkasının arazisi üzerine dikilen reklam panoları için amortisman ayrılmasıdır.

è Basit usule tabi mükellefler amortisman ayıramazlar. I. Sınıf tüccarlar, II. Sınıf tüccarlar ve serbest meslek erbabı amortisman ayırabilir. Azalan bakiyeler usulünü yalnızca bilanço esasına göre defter tutanlar seçebilirler.

è Serbest meslek erbapları ve işletme hesabı esasına göre defter tutanlar, defterlerinin sol kısmına amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satış zararlarını, sağ kısmına satış karını yazarlar. Amortisman ile ilgili durumları defterlerinin boş bir sayfasında ayrı olarak gösterirler.

AMORTİSMAN AYIRMA YÖNTEMLERİ:

A- Normal Amortisman:

Mükellefler amortismana tabi iktisadî kıymetlerini Maliye Bakanlığının tespit ve ilan edeceği oranlar üzerinden itfa ederler. İlan edilecek oranların tespitinde iktisadî kıymetlerin faydalı ömürleri dikkate alınır.

Normal amortisman ayırma yöntemini uygulayan işletmeler hiçbir zaman bu yöntemden azalan bakiyeler yöntemine geçemez. Ancak azalan bakiyeler usulünden normal amortisman yöntemine geçiş serbestisi vardır.

B- Azalan Bakiyeler Yöntemi:

Bilanço esasına göre defter tutan mükelleflerden dileyenler, amortismana tabi iktisadi değerlerini, azalan bakiyeler üzerinden amortisman usulü ile yok edebilirler.

Bu usulün tatbikinde;

  1. Her yıl, üzerinden amortisman hesaplanacak değer, evvelce ayrılmış olan amortismanlar toplamının tenzili suretiyle tespit olunur.

Enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde, üzerinden amortisman ayrılacak değer, amortismana tabi iktisadi kıymetin düzeltilmiş değerinden daha evvel ayrılmış olan amortismanların toplamının taşınmış değerleri indirilmek suretiyle tespit edilir.

  1. Bu usulde uygulanacak amortisman oranı % 50’yi geçmemek üzere normal amortisman oranının iki katıdır.
  2. Bu usulde amortisman süresi normal amortisman nispetlerine göre hesaplanır.

Bu sürenin son yılına devreden bakiye değer, o yıl tamamen yok edilir.

Bu yöntemin normal amortisman ayırma yönteminden avantajı A.T.İ.K.’in daha fazla kullanılabilirlik ve verime sahip olduğu ilk yıllarda büyük oranlarda amortisman ayrılmasına olanak vermesi ve vergi avantajı sağlamasıdır.

 

 

  1. Fevkalade Amortisman Yöntemi:

Vergi Usul Kanununun 371. maddesinde sayılan nedenlerle aşırı yıpranmaya tabi olan iktisadi kıymetler için Maliye Bakanlığına müracaat edilmesi halinde uygulanan yöntemdir.

Örnek: 2006 yılında 8.000 YTL’ye satın alınan makinenin faydalı ömrü beş yıl olup %20 amortisman nispeti tespit edilmiş ve 2006 ve 2007 yıllarında amortisman ayrılmıştır. 2007 yılında yangın nedeniyle 3.500  YTL’lik değer kaybı meydana gelmiştir. Müracaat üzerine Maliye Bakanlığı 3.500  YTL’lik kaybın fevkalade amortisman ayrılarak karşılanmasını öngörmüştür.  Mükellefin amortisman uygulamasını makinenin alındığı yıldan itibaren yapınız.

Dönem Maliyet Bedeli Amortisman Oranı Amortisman Tut.
2004 8.000 % 20 1.600
2005 8.000 % 20 1.600
2006 8.000 Fevkalade 3.500
2007 8.000 Tamamı 1.300
2008 8.000

 

    31.12.2006  
     
730 Genel Üretim Giderleri 1.600
    257 Birikmiş Amortismanlar 1.600
    /  
     

 

    31.12.2006  
     
151 Yarı Mamuller 1.600
    731 Gen. Üretim Gid. Yans. Hes. 1.600
    31.12.2006  
     
731 Gen. Üretim Gid. Yans. Hes. 1.600
    730 Genel Üretim Giderleri 1.600
    /  
     

è Azalan Bakiyeler yönteminde süre normal amortisman yöntemindeki esasa göre belirlenir.

Örnek: İşletme 2006 yılında 100.000 YTL’ye aldığı kamyonu üzerinden azalan bakiyeler yöntemine göre amortisman ayırmakta olup kamyonun kullanım süresini 5 yıl olarak tespit etmiştir. İşletmenin faaliyet konusu nakliyecilik olup işletmenin her yıl ayıracağı amortisman tutarı ile yapacağı muhasebe kayıtlarını yapınız.

 

Dönem Net Değer Amort. Oranı Bir. Amort. Toplam Amort.
2006 100.000 % 40 40.000 40.000
2007 60.000 % 40 24.000 64.000
2008 36.000 % 40 14.400 78.400
2009 21.600 % 40 8.640 87.040
2010 12.960 12.960 12.960

 

    31.12.2006  
     
740 Hizmet Üretim MAliyeti 40.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     
622 Satılan Hizmet Maliyeti 40.000
    741 Hizmet Ür. Mal.  Yans. Hes. 40.000
    /  
     
741 Hizmet Ür. Mal. Yans. Hes. 40.000
    740 Hizmet Üretim Maliyeti 40.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 40.000
    622 Satılan Hizmet Maliyeti 40.000
    /  
     

KIST AMORTİSMAN UYGULAMASI:

Amortisman genelde yıllık olarak ayrılmaktadır. İstisna olarak binek otomobillerde iktisadi kıymetin iktisap edildiği yılda amortisman (alınan ay tam sayılmak üzere) aylık olarak ayrılmaktadır.

Amortisman Tutarı = Yıllık Amortisman Tutarı x Yıl içinde kullanılan ay sayısı
12

Örnek: İşletme 10.10.2006 tarihinde 20.000 YTL’ye binek otomobil almıştır. Binek otomobilin faydalı ömrü beş yıl olup % 20 amortisman oranı uygulanmaktadır.

  1. a) Normal Amortisman Yöntemi
  2. b) Azalan Bakiyeler Yöntemi

uygulanması halinde yapılacak amortisman işlemleri nelerdir.

  1. a) Normal Amortisman Yöntemi
Dönem Maliyet Bedeli Amort. Oranı Amort. Tutarı Ayrılabilir Amort.
2006 20.000 % 20 4.000     1.000 (*)
2007 20.000 % 20 4.000 4.000
2008 20.000 % 20 4.000 4.000
2009 20.000 % 20 4.000 4.000
2010 20.000 % 20 7.000     7.000 (**)

 

(*) 3 aylık amortisman = 4.000 x 3 = 1.000
12

 

(**) [4.000 (2010 amort. Tut.) + 3.000 (2006’de ayrılmayan amort. tut.)]

  1. b) Azalan Bakiyeler Yöntemi
Dönem Net Değer Amort. Oranı Amort. Tutarı Ayrılabilir Amort.
2006 20.000 % 40 8.000 2.000
2007 18.000 % 40 7.200 7.200
2008 10.800 % 40 4.320 4.320
2009 6.480 % 40 2.592 2.592
2010 3.888 % 40 3.888 3.888

è Azalan Bakiyeler Yönteminde ilk yıl ayrılamayan tutar bir sonraki yılda net değere ilave edilerek amorti edilmektedir.

A.T.İ.K’in SATIŞI:

  1. a) Amortisman ayrılmamış ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli – Maliyet Bedeli

  1. b) Amortisman ayrılmış ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli + Birikmiş Amortisman – Maliyet Bedeli

  1. c) Yeniden Değerleme Yapılmış (Yen. Değ. Değ. Art. Fonu Sermayeye eklenmemiş) ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli + Bir. Amort. + Y.D.D.A.F. – Değerlenmiş Maliyet

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. d) Yeniden Değerleme Yapılmış (Y.D.D.A.F. Sermayeye Eklenmiş) ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli + Bir. Amort. – Değerlenmiş Maliyet

  1. e) Yeniden Değerleme Yapılmamış, Maliyet Artış Fonu hesaplanmış ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli + Bir. Amort. – (Maliyet Bedeli + M.A.F.)

  1. f) Yeniden Değerleme Yapılmış, M.A.F. ve Amortisman Ayrılmış ise;

Satış Karı / Zararı = Satış Bedeli + Bir. Amort. + Y.D.D.A.F. – (Değerlenmiş Maliyet + M.A.F.)

è Vergi Usul Kanunu amortisman ayırmada direkt ve endirekt yöntemin ikisine de cevaz verirken, Tek Düzen Muhasebe Sistemi sadece endirekt yönteme izin vermektedir.

AMORTİSMAN İLE İLGİLİ BİLANÇO HESAPLARI

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)

Maddi duran varlıkların amortismanları bu hesapta izlenir.

268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)

Maddi olmayan duran varlıkların (Haklar, şerefiye vb.) amortismanları bu hesapta izlenir.

278 BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-)

Özel tükenmeye tabi varlıkların (Arama, Hazırlık ve Geliştirme Gid. vb.) amortismanları (tükenme payları) bu hesapta izlenir.

299 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-)

Diğer duran varlıkların amortismanlarının izlendiği hesaptır.

7/A MALİYET SİSTEMİ:

730 Genel Üretim Giderleri  

Duran Varlıklar hangi birimde

kullanılıyor ise o hesaplarda

amortisman kayıtları izlenir.

740 Hizmet Üretim Maliyeti
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Gid.
770 Genel Yönetim Giderleri

 

7/B MALİYET SİSTEMİ:

796 Amortisman ve Tükenme Payları

Örnek: Değeri 15.000 YTL olan bir demirbaş 20.11.2006 tarihinde işletme aktifine alınmıştır. Alış bedeli ve KDV aynı gün peşin olarak ödenmiştir. (KDV oranı %10). Faydalı ömrüne göre demirbaşın normal amortisman oranı % 20’dir.

  1. a) İşletme 2006, 2007 ve 2008 yılında amortisman ayırmıştır. Her üç yıldaki amortisman tutarlarını hesaplayınız ve sadece 2006 yılındaki muhasebe kaydını yapınız.
  2. b) İşletme 05.10.2009 tarihinde ilgili demirbaşı 10.000 YTL’ye peşin bedelle satmıştır.
  3. c) İşletme 05.10.2009 tarihinde ilgili demirbaşı 3.000 YTL’ye peşin bedelle satmıştır.
  4. a)
Dönem Maliyet Bedeli Amort. Oranı Bir. Amortisman
2006 15.000 % 20 3.000
2007 15.000 % 20 3.000
2008 15.000 % 20 3.000

 

    31.12.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 3.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 3.000
    /  
     
632 Genel Yönetim Giderleri 3.000
    771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 3.000
    /  
     
771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 3.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 3.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 3.000
    632 Genel Yönetim Giderleri 3.000
    /  
     
  1. b) Satış Karı = Satış Bedeli + Birikmiş Amortisman – Maliyet Bedeli

= 10.000 + 9.000 – 15.000

= 4.000-YTL

    05.10.2009  
     
100 Kasa 11.000
257 Birikmiş Amortismanlar 9.000
    255 Demirbaşlar 15.000
    391 Hesaplanan KDV 1.000
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 4.000
    /  
     
  1. c) Satış Zararı = Satış Bedeli + Birikmiş Amortisman – Maliyet Bedeli

= 3.000 + 9.000 – 15.000

= 3.000-YTL

    05.10.2009  
     
100 Kasa 3.000
257 Birikmiş Amortismanlar 9.000
689 Diğ. Ol.dışı Gider ve Zararlar 3.300
    255 Demirbaşlar 15.000
    391 Hesaplanan KDV 300
    /  
     

YENİDEN DEĞERLEME UYGULAMASI:

Yeniden değerleme uygulaması 5024 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak gerek 2004 yılından önce yürürlükte olmaları gerekse 2004 yılında enflasyon düzeltmesi yapma zorunlulukları olmayan mükelleflerin (Aktif Toplamı 7,5 Trilyon TL’yi, Cirosu 15 Trilyon TL’yi aşmayan) yeniden değerleme yapabilmeleri nedeniyle açıklanmıştır.

è Bilanço esasına göre defter tutan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri ile iktisadi devlet teşekkülleri yeniden değerleme yaparlar.

è   – Basit usulden yararlanan mükellefler,

– İşletme hesabı esasına göre defter tutanlar,

– Serbest meslek erbabı,

yeniden değerleme yapamazlar.

è Yeniden değerleme oranını her yıl Maliye Bakanlığı belirlemektedir.

è Yeniden değerleme, iktisadi kıymetin aktife girdiği ve satıldığı yıl uygulanmaz.

è İktisadi kıymetin kayıtlı değeri ile birikmiş amortismanı yeniden değerlemeye tabi tutulur.

è Amortisman, yeniden değerleme yapılmış değer (artırılmış maliyet bedeli) üzerinden ayrılır. Yalnızca binalar için uygulanacak amortisman, maliyet bedeli üzerinden ayrılır.

Yeniden Değerleme Değer Artış Fonunun Hesaplanması:

  1. Yöntem:

Yen. Değ. Değ. Art. Fonu = İktisadi Kıym. Değ. Art. – Bir. Amort. Değ. Art.

İktisadi kıymetin Değer Artışı = İktisadi kıymetin kayıtlı bedeli x Yen. Değ. Oranı

Birikmiş Amort. Değer Artışı  = Birikmiş Amortisman x Yeniden Değerleme Oranı

 

 

  1. Yöntem:

Y.D.D.A.F. = İkt. Kıym.Değ. Sonr. Net Değeri – İkt. Kıym. Değ. Önc. Net Değeri

İkt. Kıym. Değ. Sonr. Net Değeri = Değ. Sonr. İkt. Kıym. Değ. – Değ. Sonr. Bir. Amort. Değ.

İkt. Kıym. Değ. Önc. Net Değeri  = Değ. Önc. İkt. Kıym. Değ. – Değ. Önc. Bir. Amort. Değ.

è   Gelir vergisi mükellefleri yeniden değerleme değer artış fonunu işletme devam ettiği süre zarfında pasifte ilgili hesapta bekletilir. Herhangi bir şekilde başka bir hesaba aktarılması halinde ilgili dönemin kar veya zararı ile ilişkilendirilmeksizin vergiye tabi tutulur.

è   Kurumlar vergisi mükelleflerinde ise yeniden değerleme fonunun sermayeye eklenmesine izin verilmiştir. Diğer hesaplara aktarımı halinde ise gelir vergisi mükellefleri için uygulanan prosedür takip edilir.

Yeniden Değerleme Yapılması halindeki Yevmiye Kaydı:

    /  
     
253 Tesis, Makine ve Cihazlar xxx
(254 Taşıtlar) xxx
(255 Demirbaşlar) xxx
    257 Birikmiş Amortismanlar xxx
    522 M.D.V. Yen. Değ. Artışları xxx
    /  
     

Örnek: X A.Ş. 2002 yılında işletmede kullanılmak üzere 30.000-YTL bedel ile bir kamyon almıştır. Şirket % 20 normal amortisman oranı uygulamıştır. Şirket ilgili kamyonu 2003 yılında % 50 oranı ile yeniden değerlemeye tabi tutmuştur. İşletme bu kamyonu 10.10.2004 tarihinde 40.000 TL + % 10 KDV ile peşin olarak satmıştır.

  1. a) Aracın 2002 yılındaki amortisman kayıtlarını yapınız.
  2. b) Aracın 2003 yılındaki yeniden değerlemesini yaparak amortisman kayıtlarını yapınız.
  3. c) 2004 yılındaki satışta değer artış fonunun sermayeye eklenmeden yapılacak kayıtları yapınız.
  4. d) Değer artış fonunun sermayeye ilave edildiğini düşünerek sermayeye ilave edilme kaydını ve satış ile ilgili kaydı yapınız.

a)

    31.08.2002  
     
254 Taşıtlar 30.000
191 İndirilecek KDV 3.000
    100 Kasa 33.000
    31.12.2002  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 6.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 6.000
    /  
     
632 Genel Yönetim Giderleri 6.000
    771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 6.000
    /  
     
771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 6.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 6.000
    /  
     
690 Dönem Karı veya Zararı 6.000
    632 Genel Yönetim Giderleri 6.000
    /  
     
  1. b) YÖNTEM

Yen. Değ. Değ. Art. Fonu = İktisadi Kıym. Değ. Art. – Bir. Amort. Değ. Art.

= (30.000 x 0,50) – (6.000 x 0,50)

= 15.000 – 3.000

= 12.000

  1. YÖNTEM

İkt. Kıym. Değ. Önc. Net Değeri  = Değ. Önc. İkt. Kıym. Değ. – Değ. Önc. Bir. Amort. Değ.

= 30.000 – 6.000

= 24.000

İkt. Kıym. Değ. Sonr. Net Değeri       = Değ. Sonr. İkt. Kıym. Değ. – Değ. Sonr. Bir. Amort. Değ.

= (30.000 x 1,50) – (6.000 x 1,50)

= 45.000 – 9.000

= 36.000

Y.D.D.A.F.      = İkt. Kıym.Değ. Sonr. Net Değeri – İkt. Kıym. Değ. Önc. Net Değeri

= 36.000 – 24.000

= 12.000

    31.12.2003  
     
254 Taşıtlar 15.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 3.000
    522 M.D.V. Yen. Değ. Art. 12.000
    /  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 9.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 9.000
    /  
     
  1. c) Satış Karı = (Satış Bedeli + Bir. Amort. + MDV Yen. Değ. Art.) – Kayıtlı Bedel

= (40.000 + 18.000 + 12.000) – 45.000

= 25.000

    10.10.2004  
     
100 Kasa 44.000
257 Birikmiş Amortismanlar 18.000
522 M.D.V. Yen. Değ. Art. 12.000
    254 Taşıtlar 45.000
    391 Hesaplanan KDV 4.000
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 25.000
    /  
     
  1. d)
    10.10.2004  
     
522 M.D.V. Yen. Değ. Art. 12.000
    500 Sermaye 12.000
    /  
     
100 Kasa 44.000
257 Birikmiş Amortismanlar 18.000
    254 Taşıtlar 45.000
    391 Hesaplanan KDV 4.000
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 13.000
    /  
     

 

MALİYET ARTIŞ FONU

Maliyet Artış Fonu uygulaması 5024 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmıştır. Ancak gerek 2004 yılından önce yürürlükte olmaları gerekse 2004 yılında enflasyon düzeltmesi yapma zorunlulukları olmayan mükelleflerin (Aktif Toplamı 7,5 Trilyon TL’yi, Cirosu 15 Trilyon TL’yi aşmayan) maliyet artış fonunu uygulayabilmeleri nedeniyle açıklanmıştır.

  • Aktifte en az iki yıl bulunmak kaydıyla aşağıdaki kıymetler Maliyet Artış Fonu uygulamasından yararlanır.

– Gayrimenkuller

– İştirak Hisseleri

– Amortismana Tabi İktisadi Kıymetler

  • 07.2001’den önceki tarihlerde Yeniden Değerleme Oranı,

04.07.2001’den itibaren ise TEFE oranı,

kullanılmaktadır.

  • Maliyet Artış Fonu uygulamasından aşağıdakiler yararlanmaktadır.
  1. Bilanço esasına göre defter tutan şahıs işletmeleri
  2. İşletme hesabı esasına göre defter tutan şahıs işletmeleri
  3. Kurumlar Vergisine tabi işletmeler
  4. Bilanço esasına göre defter tutan çiftçiler
  • Maliyet Artış Fonu uygulaması ancak ve ancak karlı satış olması halinde uygulanır. Maliyet Artış Fonu uygulaması ile zarara geçilemez.
  • Gayrimenkullerin mütemmim cüzü M.A.F. uygulamasına tabi iken teferruatı M.A.F.’na tabi değildir.
  • Aşağıdakiler iştirak hissesi kapsamına girmektedir.

– Anonim Şirketin hisse senetleri

– Komanditer ortağın kar payı

– Limited şirketin iştirak hissesi

– İş ortaklıklarının iştirak hisseleri

– Yurtdışı iştirakin hisseleri

  • İştirak hisselerinin rüçhan hakkının kullanılması nedeniyle elde edilmesi halinde M.A.F. uygulamasındaki 2 yıllık aktifte kayıtlı olması şartıyla rüçhan hakkına hasıl olan iştirak hissesinin alış tarihi dikkate alınmaktadır.
Arttırılmış Maliyet = Maliyet Bedeli x Satıldığı Aydan Bir Önceki Ayın TEFE’si
Alındığı Aydan Bir Önceki Ayın TEFE’si

M.A.F. = Arttırılmış Maliyet – Maliyet Bedeli

  • Maliyet Artış Fonunu sermayeye ilave dışlında herhangi bir şekilde kullanılması halinde o yılın kazancına ilave edilerek vergiye tabi tutulur.

Örnek: 01.01.2000 tarihinde 5.000  YTL’ye alınan demirbaş 05.10.2004 tarihinde 50.000 YTL’ye satılmıştır. İktisadi kıymet için normal amortisman (%20) ayrılmıştır.

  1. a) Demirbaşın satış tarihine kadar ayrılan amortisman tutarlarını hesaplayınız.
  2. b) İşletme satış dolayısıyla M.A.F. hesaplamış olup satış karını ve gerekli yevmiye maddesi kaydını yapınız.
TEFE TEFE
Kasım 1999 100 Ağustos 2004 500
Aralık 1999 150* Eylül 2004 550*
Ocak 2000 220 Ekim 2004 600
Kasım 2004 650

 

a)

Dönemi Maliyet Bedeli Amort. Oranı Amort. Tutarı
2000 5.000 % 20 1.000
2001 5.000 % 20 1.000
2002 5.000 % 20 1.000
2003 5.000 % 20 1.000
4.000
  1. b) Arttırılmış Maliyet:
150 550
5.000 x
x = 5.000 x 550 = 18.333 (Arttırılmış Maliyet)
150

M.A.F.   = Arttırılmış Maliyet – Maliyet Bedeli

= 18.333 – 5.000

= 13.333-YTL

    05.10.2004  
     
100 Kasa 50.000
257 Birikmiş Amortismanlar 4.000
    255 Demirbaşlar 5.000
    524 Maliyet Artış Fonu 13.333
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 35.667
    /  
     

è Satış bedelini 10.000 YTL olarak kabul edersek;

Satış Karı  = (Satış Bedeli + Bir. Amort.) – (Maliyet Bedeli + M.A.F.)

= (10.000 + 4.000)–(5.000 + 13.333)

M.A.F. nedeniyle zarara geçilemez. Bu örnekte M.A.F.’nun tamamının kullanılması halinde zarara geçilecektir. Bu yüzden

Kullanılabilir M.A.F. = 14.000 – 5.000 = 9.000-YTL

olacaktır.

Örnek: İşletme 10.10.2002’de 40.000 YTL’ye satın aldığı kamyonu, 15.12.2004’de 150.000 YTL’ye satmıştır. İşletme kamyon için % 20 amortisman oranı uygulamıştır. (Normal amortisman yöntemi). Ayrıca yeniden değerleme yapmıştır.

2002 yılı yeniden değerleme oranı % 40

2003 yılı yeniden değerleme oranı % 50

2004 yılı yeniden değerleme oranı % 30

İşletme satış tarihi itibariyle kamyonla ilgili M.A.F. hesaplamıştır. TEFE oranları:

 

TEFE TEFE
Ağustos 2002 100 Ekim 2004 400
Eylül 2002 150* Kasım 2004 450*
Ekim 2002 180 Aralık 2004 500
  1. a) Amortisman ve yeniden değerleme uygulamasını yapıp yıllar itibariyle kayıtları yapınız.
  2. b)A.F.’nun hesaplanıp hesaplanmayacağını belirtip nedenini açıklayınız. M.A.F. hesaplanacak ise satış karını veya zararını tespit edip yevmiye maddesini ve gerekli işlemlerini yapınız.

Çözüm:

a)

2002 yılı Amortisman Tutarı:

40.000 x % 20 = 8.000-YTL

Hesap dönemi içinde aktife giren amortismana tabi iktisadi kıymetler için aktife girdiği dönem, yeniden değerleme yapılmaz. Dolayısıyla 2001 yılı sonunda yeniden değerleme yapılmaz.

    31.12.2002  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 8.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 8.000
    /  
     
632 Genel Yönetim Giderleri 8.000
    771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 8.000
    /  
     
771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 8.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 8.000
    /  
     

 

2003 yılı:

Yen. Değ. Değ. Art. Fonu = İktisadi Kıym. Değ. Art. – Bir. Amort. Değ. Art.

= (40.000  x 0,50) – (8.000 x 0,50)

= 20.000 – 4.000

= 16.000-YTL

Amortisman Tutarı             = 60.000 x % 20

= 12.000-YTL

 

              31.12.2003  
     
254 Taşıtlar 20.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 4.000
    522 MDV Yen. Değ. Art. 16.000
Yen. Değ. Değ. Art. Fonunun muhasebeleştirilmesi
    /  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 12.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 12.000
    /  
     
632 Genel Yönetim Giderleri 12.000
    771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 12.000
    /  
     
771 Genel Yön. Gid.  Yans. Hes. 12.000
    770 Genel Yönetim Giderleri 12.000
    /  
     
  1. b) Kamyonun aktife alınma tarihi : 10.10.2002

Kamyonun satış tarihi               : 15.12.2004

Kamyon 2 yıl 2 ay 5 gün işletmede kayıtlı kalmış. Kamyonun aktifte kaldığı süre 2 yıldan fazla olduğundan M.A.F. hesaplanır.

Arttırılmış Maliyet:

150 450
40.000 x
x = 40.000 x 450 = 120.000 (Arttırılmış Maliyet)
150

M.A.F.   = Arttırılmış Maliyet – Maliyet Bedeli

= 120.000 – 40.000

= 80.000-YTL

Satış Karı/Zararı    = (Satış Bed.+Bir. Amort.+Y.D.D.A.F.) – (Maliyet Bedeli + M.A.F.)

= (150.000 + 24.000 + 16.000) – (60.000 + 80.000)

Satış Karı              = 50.000YTL

è Satış ile yevmiye kaydı yapılırken Satış Bedeli, Birikmiş Amortisman ve MDV Yeniden Değerleme Artışları BORÇ tarafına; Maliyet Bedeli (Yen. Değ. Yapılmış ise Yen. Değ. Sonrası oluşan değer), M.A.F., Hesaplanan KDV (Satış bedeli üzerinden hesaplanır) ise ALACAK tarafına yazılır.

 

    15.12.2004  
     
100 Kasa 165.000
257 Birikmiş Amortismanlar 24.000
522 M.D.V. Yen. Değ. Art. 16.000
    254 Taşıtlar 60.000
    391 Hesaplanan KDV 15.000
    524 Maliyet Artış Fonu 80.000
    679 Diğ. Ol.dışı Gelir ve Karlar 50.000
    /  
     

AMORTİSMANA TABİ İKTİSADİ KIYMETLERİN YENİLENMESİ (VUK md. 328)

Amortismana tabi mallar satılır da, aynı nitelikte yenisinin alınması;

– Zaruri görülürse,

– İşletmeyi idare edenlerce kararlaştırılırsa,

satıştan elde edilen karın 3 yıl süreyle (satış yılı dahil) pasifte geçici bir hesapta (549 Özel Fonlar) tutulması mümkündür. Bu üç yıl süre ile kullanılmayan kar üçüncü yılın matrahına eklenir. Yenilemenin yapılması halinde fonda tutulan kar yeni iktisadi kıymetin amortismanında kullanılır.

Yargının görüşüne 2005’de satılan kıymetin karının fonda tutulması 2005 hariç 2006, 2007, 2008 olmak üzere 3 yıldır. İdarenin görüşüne göre ise 2005 dahil, 2006 ve 2007 olmak üzere pasifte bekleme süresi 3 yıldır. İdarenin görüşü hakimdir.

Örnek: Taşımacılıkla uğraşan bir firma aktif değeri 60.000 YTL, birikmiş amortismanı 36.000  YTL olan bir kamyonunu 15.11.2006 tarihinde 170.000 YTL’ye satmıştır. İşletmenin başka bir kamyonu bulunmamaktadır. İşletme yetkilileri taşıt yenileme kararı olmuş olup ve Mayıs 2007’de 200.000 YTL’ye yeni bir kamyon almıştır. Yeni kamyona faydalı ömrüne göre % 20 oranında normal amortisman uygulanacaktır.

  1. a) Kamyonun satış karını hesaplayıp ilgili yevmiye kaydını yapınız.
  2. b) Yeni alınan kamyonun 2007 yılına ait amortisman kaydını yapınız.
  3. a) Satış Karı = Satış Karı + Bir. Amort. – Maliyet Bedeli

= (170.000 + 36.00) – 60.000

= 146 YTL

 

 

 

 

 

 

 

 

    15.11.2006  
     
100 Kasa 170.000
257 Birikmiş Amortismanlar 36.000
    254 Taşıtlar 60.000
    549 Özel Fonlar 146.000
    549.01 Yenileme Fonu
    /  
     

b)

    Mayıs 2007  
     
254 Taşıtlar 200.000
    100 Kasa 200.000
Yeni kamyon alım kaydı
    /  
     

Amortisman Tutarları:

Dönemi Maliyet Bedeli Amort. Oranı Amort. Tutarı
2007 200.000 % 20 40.000
2008 200.000 % 20 40.000
2009 200.000 % 20 40.000
2010 200.000 % 20 40.000
2011 200.000 %20 40.000

Yıllar itibariyle amortisman ayrılırken özel fonlar hesabında tutulan değer üzerinden amortisman ayrılması gerekmektedir. Özel fonlardaki tutar amortismanı karşılamaz duruma gelirse amortisman gider olarak ilgili maliyet hesabına (740, 770) aktarılır.

              31.12.2007  
     
549 Özel Fonlar 40.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     
              31.12.2008  
     
549 Özel Fonlar 40.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     
       
              31.12.2009  
     
549 Özel Fonlar 40.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     
              31.12.2010  
     
549 Özel Fonlar 26.000
740 Hizmet Üretim Maliyeti 14.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     
              31.12.2011  
     
740 Hizmet Üretim Maliyeti 40.000
    257 Birikmiş Amortismanlar 40.000
    /  
     

è Özel fonlar hesabındaki tutar sıfırlanıncaya kadar amortismanlar bu fona aktarılır. Ancak özel fonlar hesabındaki tutar tükenmeden iktisadi kıymet satılır ise özel fonlar hesabında kalan tutar ilgili yıl (satışın yapıldığı yıl) matrahına eklenir. Yani yenileme fonu bir defadan fazla iktisadi kıymet yenilenmesi için kullanılamaz.

è Yenileme fonu bir vergi ertelemesidir. 2006’de 549 nolu hesaba alınarak vergilendirilmeyen tutar, her yıl 40.000’ar YTL’lık amortisman gider yazılmayarak gizli olarak vergilendirilmiş oluyor.

ÖZEL MALİYETLERİN İTFASI

Gayrimenkul ve gemilerin iktisadi kıymetlerini artıran özel maliyet bedelleri;

– Kira süresi belli ise KİRA SÜRESİNCE,

– Kira süresi belli değilse 5 YIL İÇİNDE,

itfa edilir.

Kira süresi dolmadan kiralanan şeyin boşaltılması halinde henüz itfa edilmemiş olan giderler, boşaltma yılında bir defada gider yazılır.

Örnek: X A.Ş. 01.01.2005’de 5 yıllık süre ile kiraladığı bir gayrimenkule 2005 yılı içerisinde 50.000 YTL’lik dekorasyon yaptırmıştır. Şirket 2007 yılı içerisinde faaliyetine son vermiştir. Şirketin dekorasyon yapıldığı yıl içerisindeki kayıtlar ile 2003, 2006 ve 2007 yılı içerisinde yapacağı kayıtları ve ayıracağı amortisman tutarlarını gösteriniz.

Kira süresi    : 5 yıl

İtfa Oranı      : 1/5 = % 20

 

              2005 yılı  
     
264 Özel Maliyetler 50.000
191 İndirilecek KDV 9.000
    100 Kasa 59.000
    31.12.2005  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 10.000
    268 Birikmiş Amortismanlar 10.000
    /  
     
              31.12.2006  
     
770 Genel Yönetim Giderleri 10.000
    268 Birikmiş Amortismanlar 10.000
    /  
     
              2007 yılı  
     
268 Birikmiş Amortismanlar 20.000
689 Diğ. Ol.dışı Gider ve Zararlar 30.000
    264 Özel Maliyetler 50.000
    /  
     

 

YATIRIM İNDİRİMİ:

Yatırım indirimi ticari ve zirai kazançlarını bilanço esasına göre tespit eden gelir vergisi mükellefleriyle, kurumlar vergisi mükelleflerine tanınmış bir teşviktir. Yatırım indirimi ilgili dönemde gerçekleşen yatırım harcamalarının belli bir yüzdesine karşılık gelen kazancın, o dönemin gelir veya kurumlar vergisi matrahından indirilmesi suretiyle mükellefin vergi yükünün azaltılmasını sağlamaktadır.

Y A.Ş. üretim yeri olarak kullanılmak üzere bir fabrika binası inşaasına karar vermiş ve inşaat 2005 yılının haziran ayında başlamış 2006 yılının aralık ayında tamamlanmıştır. Bu inşaatla ilgili olarak aşağıdaki harcamalar yapılmıştır.

– Haziran 2005 de 100.000 YTL (KDV hariç) tutarında kredili malzeme alınmıştır.

– Kasım 2005 de 50.000 TYL (KDV hariç) tutarında genel üretim gideri ödemesi çekle yapılmıştır.

– Kredili alınan malzeme dolayısıyla 15.000 YTL finansman gideri yapılmıştır.

– Aralık 2005 itibariyle 25.000 YTl tutarında işçilik gideri tahakkuk etmiş işçilik giderinin 8.000 YTL’si vergi ve fon, 4.000 YTL’lik kısmı ise sosyal güvenlik kesintisi olarak kesilmiştir.

 

 

              Haziran 2005  
     
710 direkt ilk madde mlz. 100.000
191 indirilecek kdv 18.000
    300 banka kredileri 100.000
    100 kasa 18.000
Açıklama: Malzeme Alımı
    /  
     

 

              Haziran 2005  
     
730 Genel üretim giderleri. 50.000
191 indirilecek kdv 9.000
    103verilen çekler 50.000
    100 kasa 9.000
Açıklama: Genel Üretim Giderlerinin Kaydı
    /  
     

 

              Haziran 2003  
     
780 finansman giderleri 15.000
    300 banka kredileri 15.000
Açıklama: Finansman Giderlerinin Kaydı
    /  
     

 

              Haziran 2005  
     
720 direkt işçilik giderleri. 25.000
    381 gider tahakkukları 13.000
    360 ödenecek vergi  ve fonlar 8.000
    361 ödenecek sosyal güv. kesintileri 4.000
Açıklama: İşçilik Giderlerinin Kaydı
    /  
     

Yukarıdaki kayıtlarda yer alan KDV hesapları ay sonları itibariyle kapatılacaktır.

Öte yandan 31.12.2005 itibariyle dönem sonu işlemleri çerçevesinde yapılmakta olan yatırımlarla ilgili olarak aşağıdaki kayıtların yapılması gerekir.

 

              31.12. 2005  
     
258 yapılmakta olan yatırımlar         258.01.001 Fabrika inşaatı 190.000
    711 direkt ilk madde mlz. Yansıtma 100.000
    721 direkt işçilik yans. 25.000
    731 genel üretim gideri yansıtma 50.000
    781 finansman gideri yans. 15.000
Açıklama: Dönem Sonu İşlemleri
    /  
     

 

              31.12. 2005  
     
711 direkt ilk madde mlz. Yansıtma 100.000
721 direkt işçilik yans. 25.000
731 genel üretim gideri yansıtma 50.000
781 finansman gideri yans. 15.000
    710 direkt ilk madde mlz. 100.000
    720 direkt işçilik. 25.000
    730 genel üretim gideri 50.000
    780 finansman gideri . 15.000
Açıklama: Dönem Sonu İşlemleri
    /  
     

 

Mükellef kurum, 31.12.2005 tarihli bilançosunu enflasyon düzeltmesine tabi tutması halinde, yatırım harcamalarıda düzeltilecektir. Bu arada yatırım maliyetine eklenen finansman giderlerinin reel olmayan tutarıda ayrıştırılacaktır. Bu işlemler sonucu 15.000 düzeltme oluştuğu varsayıldığında aşağıdaki kayıt yapılacaktır.

 

 

 

 

              31.12.2005  
     
258 yapılmakta olan yatırımlar       258.01.008 yatırım Harcamaları Enf. Düz. Farkı 15.000
    698 enflasyon düzeltme hesabı 15.000
Açıklama: Yatırım Harcamalarının Düzeltme Kaydı
    /  
     

 

X A.Ş’nin 2005 yılında yararlanacağı yatırım indirimi tutarı, 190.000 x %40=) 76.000 YTL olacaktır. (GVK’nın Geçici 65 maddesinde 19 madde kapsamındaki yatırım indirimi tutarlarının tespitinde 1.1.2006 tarihine kadar yapılan yatırım harcama tutarları düzeltilmiş değerleri ile dikkate alınmaz. Hükmü gereğince oluşan fark üzerinden yatırım indirimi hesaplanmamıştır). Mükellef kurum bu tutarın 40.000 YTL’lik kısmını 2005 yılı kazancından indirebilmiştir.

 

              31.12.2005  
     
940 yararlanılacak yatırım ind.940.01.008 fabrika yatırımı 76.000
    943 yatırım indirimi alacaklı hs. 76.000
    /  
     

 

              15.04.2006  
     
942 yararlanılan yatırım indirimi 40.000
    940 yararlanılacak yatırım ind.940.01.008 fabrika yatırımı 40.000
Açıklama: Yatırım indirimi uygulaması
    /  
     

 

Mükellef kurum 2005 yılında indirim konusu yapamadığı 36.000 YTL tutarındaki yatırım indirimi 2006 ve takip eden yıllarda TEFE’de meydana gelen artış oranında artırılarak dikkate alınacaktır.

Öte yandan 2006 yılında da yatırım için yapılan harcamalara benzer kayıtlar yapılarak 50.000 YTL’lik harcama yapıldığını ve kayıtlara geçirildiğini kabul edelim. Bu çerçevede bu tutarda 258 nolu yapılmakta olan yatırımlar hesabına aktarılmıştır.

31.12.2006 tarihinde yararlanılacak yatırım indirimi tutarı aşağıdaki esaslara göre belirlenecektir.

– 2005 yılında indirim konusu yapılamayan yatırım indirimi tutarı olan 36.000 YTL, TEFE oranında artırılarak dikkate alınacaktır. Bu hesaplama sonucunda söz konusu tutarın 50.000 YTL’na ulaştığı varsayılmıştır.

Bir Cevap Yazın