35 SERİ NO’LU GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞ

Resmi Gazete Sayısı
Resmi Gazete Tarihi 14/12/1956
Kapsam
10/9/1956 günlü ve 9403 sayılı Resmî Gazetede neşredilmiş olan 6838 sayılı (5423 sayılı Esnaf Vergisi Kanununun kaldırılması ve 5421 sayılı kanunun bazı maddelerinin tadili ve bazı maddelerine fıkralar ilâvesi hakkındaki 6582 sayılı kanunun bazı maddelerinin tadili ve bu kanuna bazı hükümler ilâvesine mütedair kanun) hükümleri yukarıya derç edilmiştir.Bu kanunla, 6582 sayılı kanunun 1 ve 2 inci maddeleri tadil olunmakta ve mezkûr kanuna geçici bir madde eklenmektedir.

Bu sebebledirki, 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun Esnaf muaflığına taallûk edip 6582 sayılı kanunun 1 ve 2 inci maddeleriyle tadil gören hükümleri dışındaki hükümleri hakkında 29 sıra numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde verilen izahat dairesinde muamele icrasına devam olunması lâzım gelir.

I _ Esnaf muaflığının genel şartlarında yapılan değişiklik :

6582 sayılı kanunun 1 inci maddesi, 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin 2 ve 3 numaralı bendlerinin tadiline taallûk eylemektedir. 6838 sayılı kanunla, bu muaddel bend hükümleri yeniden tadil edilmiş bulunmaktadır.

a) İş yerlerinin yıllık gayrisâfi iratları 300 lirayı aşmamak :

5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun Esnaf muaflığının umumî şartlarına taallük eden 10 uncu maddesinin 2 numaralı bendi, 6582 sayılı kanunla (iş yerlerinin yıllık gayri safî iratları toplamı 180 lirayı aşmamak) suretinde tadil edilmiş; bu kanunda ise, (İşyerlerinin yıllık gayri safî iratları toplamı 300 lirayı aşmamak) şeklinde yeniden değiştirilmiştir.

300 liralık haddin tayininde, evvelce olduğu gibi gayri safî iradın takdir tarihlerine göre, Gelir Vergisi Kanununun geçici 6 ncı maddesinde tasrih olunan nisbetlerde zam ve tenzillerin yapılması ve binnetice, gayrisafî iratları 1/1/1940 dan evvel takdir edilmiş bulunan iş yerlerinin gayri safî iratlarına % 50 zam, 28/2/1947 tarihinden sonra takdir gören iş yerlerinin iratlarından % 35 tenzilât yapıldıktan sonra kalan miktarın 300 lirayı aşıp aşmadığına bakılması icap eder.

Bu hale nazaran, bir mükellefin işgalindeki işyerlerinin gayrisafi iratları 1/1/1940 dan evvel takdir edilmiş ise, mezkur iratların toplamı 200, 28/2/1947 den sonra takdir olunmuşsa 462, 1/1/1940-28/2/1947 arasında takdir edilmişse 300 lirayı aşıp aşmadığının aranılması, bu hadler aşılmamışsa mükellefin bu bendde yazılı şartları haiz bulunduğunun kabul edilmesi gerekmektedir.

Mükellefin birden fazla işyeri mevcut olupda bu yerlerin gayrisafî iratlarının takdir tarihleri tehalüf ettiği takdirde işyerinin her biri için yukarıda belirtildiği şekilde zam ve tenziller yapıldıktan sonra toplamının 300 lirayı aşıp aşmadığına bakılması zaruridir.

Bu şart, yeni işe başlayanlarda işe başlama, işine devam edenlerde takvim yılı başındaki duruma göre tayin edileceğinden, 1956 yılı içinde işe başlamış olanların işe başladıkları tarihte, diğerlerinin 1/1/1956 tarihinde işgallerinde bulunan iş yerlerinin yıllık gayri safî iratlarına bakılacak ve yukarda belirtilen zam ve tenziller yapıldıktan sonra bu iratların toplamı 300 lirayı aşmamakta ise, anılan kimselerin 1956 yılında mezkûr şartı haiz oldukları kabul edilecektir.

Gayri safî iradı mevcut olmayan (Binanın yeniden inşa edilmiş olması gibi) iş yerlerinin iradı sür’atle takdir ettirilmeli ve mezkûr irada itiraz olunmuşsa İtiraz Komisyonu kararına göre taayyün eden miktar nazara alınmalıdır. 29 numaralı genelgede de belirtildiği veçhile takdir ve itiraz işlerinin sür’atle intacı, hem mükelleflerin mükelleflik durumlarını bir an evvel tayin edebilmelerine hem de hazine hukukunun ziyaa uğramamasına imkân vereceği cihetle vergi dairelerinin bilhassa bu noktaya ehemmiyet atfeylemeleri icap eder.

b) Ayrıca ticarî ve meslekî faaliyetleri dolayısiyle 5432 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olmamak :

5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin 3 numaralı bendi, 6582 sayılı kanunla (66 ıncı maddenin 1-4 numaralı bendleri ile 67 nci maddede zikredilen kazançlar dışındaki kazanç ve iratlar dolayısiyle yıllık beyan esası üzerinden gelir vergisine tabi olmamak) şeklinde değiştirilmiş, bu kanunla mezkûr hüküm (ayrıca ticarî ve meslekî faaliyetleri dolayısiyle, 5432 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olmamak) suretinde tekrar tadil edilmiştir.

Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutacaklar bu kanunun 163 üncü maddesinde tasrih edilmiştir.

Bir kimse, birden fazla ticaret ve sanat işleri ile iştigal edebileceği gibi ticarî ve sınaî meşgaleleri yanında ayrıca meslekî faaliyette de bulunabilir ve ticaret işlerinden her hangi birisinde muafiyet şartlarını haiz olmadığından veyahut meslekî işi gerçek usulde gelir vergisi ile teklifini gerektirdiğinden, Vergi Usul Kanununun yukarıda zikredilen 163 üncü maddesi mucibince defter tutmak mecburiyetindedir. Bu durumda böyle bir kimsenin, esnaf muaflığının diğer genel ve özel şartlarını haiz olsa dahi, bilumum ticarî ve sınaî muamelâtından dolayı gelir vergisile teklifi zaruridir.

Bu bend hükmünün de takvim yılı başındaki ve yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihindeki duruma göre uygulanacağı bendin sonunda açıklandığından, ticarî veya meslekî faaliyetleri dolayısiyle, 1/1/1956 da ve yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihinde, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olmayanların ticarî ve sınaî faaliyetleri sebebiyle, esnaf muaflığının bu şartını haiz bulundukları kabul edilecektir.

II _ Esnaf muaflığının özel şartlarında yapılan değişiklikler :

Bu kanunun ikinci maddesi ile 6582 sayılı Kanunun ikinci maddesi hükmü tadil edilmiş bulunmaktadır.

6582 sayılı Kanunun ikinci maddesi ise, 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun Esnaf muaflığının özel şartlarına taallûk eden 11 inci maddesi hükmünün tadiline taallûk etmektedir.

a) Alım-Satım işleri ile imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinde mübayaa ve satış ölçüsü :

Alım-satım işleri ile imal, inşa, tamir ve küçük sanat işleri yapanların esnaf muafiyetinden faydalanabilmesi için, bir takvim yılı içinde satın aldıkları veya ithal ettikleri emtianın, iptidaî maddenin ve malzemenin mübayaa bedelleri tutarının 50.000, satış bedelleri tutarının 50.000 satış bedelleri tutarının ise 57.500 lirayı aşmaması şarttır.

Emtia üzerine iş yapan ticaret ve sanat erbabı, satın aldığı emtiayı ya aynen veya şekli ahara kalbettikten sonra satar veya bu iki işi bir arada icra eder.

Gelir Vergisi Kanununun en son bu kanunla değiştirilen 11 inci maddesinin 1 ve 2 numaralı bentleri satın aldıkları malları aynen veya imale tabi tuttuktan sonra satanlar veya her iki işi birlikte yapanlarla alâkalıdır.

Yeni hükümde de, 6582 sayılı Kanunda olduğu gibi, alış ve satış yerleri ve satışın tarzı (toptancı, perakendeci) nazarı itibare alınmadığından, satın alındığı veya satıldığı yer veya satışın perakende veya toptan olup olmadığı üzerinde durulmaksızın, bir takvim yılı içinde satın alınan veya satılan emtia, iptidaî madde ve malzemenin zikredilen hadleri aşıp aşmadığına bakılmakla iktifa edilecektir.

Alım-satım ve imalâtçılık ve inşaatçılık işlerinin ayrı ayrı veya birlikte icrası durumu değiştirmemektedir. Aynen veya imal ve inşa edildikten sonra satılmak üzere satın alınan emtia, iptidaî madde ve malzeme yıllık mübayaa bedeli 50.000, imal veya inşa olunduktan sonra veya aynen satılan emtia, iptidaî madde ve malzeme satış bedelleri toplamı 57.500 lirayı aşmıyorsa, bu muafiyet şartı mevcut addolunur.

Hükümde, mübayaa ve satış bedellerinden bahsolunduğu cihetle, satış bedeli dışında kalan masraf karşılıkları ile, mübayaa dolayısiyle ihtiyar olunan ve malın maliyet bedeline giren komisyon, tellâliye, sigorta, taşıma giderleri gibi masrafların hadlerin tâyininde nazara alınmaması lâzım gelir.

Bilfarz hazır ayakkabı satıcılığı ile birlikte kundura imalâtçılığı da yapmakta olan bir takvim yılı içinde satın aldığı hazır ayakkabıların ve imalâtında kullandığı deri, kösele, çivi ve emsali iptidaî madde ve malzemenin mübayaa bedelleri tutarı 50.000, gerek hazır gerekse imal ettiği ayakkabılardan, ayni müddet zarfında yaptığı satışlar mukabilinde aldığı bedeller tutarı 57.500 lirayı aşmamakta ise bu kimse esnaf muafiyetinin hususî şartını haiz addedilecektir.

Bunun gibi devamlı olarak, satın aldığı gayrimenkulleri aynen veya üzerinde inşaat veya tadilât yaptıktan sonra satmakla meşgul bir şahsın yukarıda belirtilen şartları haiz olup olmadığını tâyin ederken de bir takvim yılı içinde satın aldığı arsa, arazi ve binaların, inşaatta kullandığı iptidaî madde veya yardımcı malzemenin mübayaa bedelleri toplamının 50.000, aynen sattığı arazi ve binalarla yeniden inşa veya tadil ettikten sonra sattığı binaların yekûn satış bedelinin 57.500 lirayı aşıp aşmadığına bakılması bu hadler aşılmamışsa şartı haiz olduğunun kabul edilmesi lâzım gelir.

b) İptidaî madde ve malzemesi müşteriye ait olarak yapılan inşaat ve imalât işleri ile küçük sanat işlerinde ücret ölçüsü :

İmalât ve inşaat, tamirat ve diğer sanat işleri, iptidaî madde ve yardımcı malzeme kendine ait olarak icra edilebileceği gibi bunlar müşteri tarafından temin olunmak suretiyle de yapılabilir.

Birinci ahvalde yukarıda (a) parağrafında belirtilen alım-satım hadlerine göre muaflığı uygulamak mümkün ise de, iptidaî madde ve malzemenin müşteri tarafından temini suretiyle yapılan imal, inşa, tamir ve diğer sanat işlerinde bu ölçülerin tatbiki mümkün olmadığından, yapılan iş mukabilinde bir takvim yılı içinde müşteriden alınan ücretlerin toplamının 7.500 lirayı aşmaması şart kılınmıştır.

Ücret miktarına, mükellefin umumî masrafları meyanında yer alacak olan masrafları karşılığında müşteriden aldığı bedeller dahildir. Zira burada mevzuubahis olan 7.500 liralık ücret haddi sâfi değil gayrisâfi miktara tekabül etmektedir.

Şu kadar ki, mükellef, sadece iptidaî maddesi veya malzemesi veya bunların bir kısmı müşteri, üst tarafı kendisi tarafından temin edilmek suretiyle imal, inşa, tamir ve diğer küçük sanat işi yapmakta ve müşteriden aldığı ücrete bu madde ve malzemelerin satış bedelleri de dahil bulunmakta ise, bu takdirde, ücret miktarından bu bedellerin tefrik edilmesi ve muafiyet şartının (c) parağrafında belirtilen esas dairesinde tayin ve tesbiti iktiza eder.

c) Alım-satım işleri ile ücretle imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinin veya iptidaî madde ve malzeme kısmen kendine kısmen müşteriye ait olarak yapılan imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinin memzucen yapılması halinde alım satım ve ücret ölçüsü :

Satın aldığı malları aynen veya işledikten sonra satan bir kimse, aynı zamanda berberlik, kolacılık, ütücülük, boyacılık ve emsali küçük sanat işiyle de uğraşıyor veya ücretle imalât, inşaat ve tamir işleri de yapıyorsa, bu kimsenin esnaf muaflığının özel şartını haiz olup olmadığını tâyinde, bir takvim yılı içinde alınan ücretlerin yedi katı ile iptidaî madde ve malzeme mübayaa bedelleri yıllık tutarının 52.500 lirayı aşıp aşmadığına bakılmak icap eder.

İnşa, imal ve tamir işlerinin iptidaî madde ve malzemenin kısmen kendisine ait olarak yapılması takdirinde de bu esasa göre muamele yapılır.

Satın aldığı malları aynen veya işledikten sonra satan bir kimse, aynı zamanda berberlik, kolacılık, ütücülük, boyacılık ve emsali küçük sanat

d) Kâr hadleri bariz şekilde düşük olarak tesbit edilen emtiada alım satım ölçüsü :

6582 sayılı Kanunla Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesi hükmünün sonunda eklenmiş olan ve kâr hadleri bariz şekilde düşük olarak tesbit edilen emtiada alım satım ölçülerinin ayrıca tâyin olunacağını gösteren hükmü bu yeni kanunda aynen muhafaza edilmiştir.

Bu hükme istinaden, alâkalı Vekâletlerin mütalâası alınmak suretiyle ayrıca alım satım ölçüleri tâyin olunan emtia ve bunlara ait ölçüler aşağıda I, II, III ve IV numaralı cetvellerde gösterilmiştir :

 

CETVEL
I
Ayrıca alım satım ölçüsü tâyin olunan emtia
Damga pulu ve kıymetli kâğıtlar
Şeker
Millî piyango bileti
İçki
İspirto
Tütün
Çay
Akaryakıt (acenteler)
Akaryakıt (perakende)

CETVEL
II 

Emtianın nev’i
Yıllık Alım ölçüsü T.L.
Yıllık Satım ölçüsü T.L.
Damga Pulu ve kıymetli kâğıtlar
125.000
130.000
Şeker
100.000
105.000
Millî piyango bileti
100.000
105.000
İçki
100.000
105.000
İspirto
100.000
105.000
Akaryakıt (perakendeci)
100.000
105.000
Tütün
150.000
155.000
Çay
150.000
155.000
Akaryakıt (acenteler)
300.000
305.000 

 

CETVEL
IIII No. lu cetvelde yazılı emtia ile diğer alım-satımını (imale tabi tutarak yapılan satışlar dahil) birlikte yapanlar

 

 

Mübayaa ölçüsü
Yekûn yıllık
T.L.
A
Yıllık mübayaa
Bedeli
T.L.
 

Yıllık mübayaa
Bedeli
 

Damga pulu ve kıymetli
kâğıtlar x 2
50.000
=
+
Diğer emtia (*)
5
Şeker, Millî piyango bileti, içki
ispirto, akaryakıt (perakende)
50.000
= +
Diğer emtia (*)
2
Tütün, çay
50.000
= +
Diğer emtia (*)
3
Akaryakıt (acenteler)
50.000
= +
Diğer emtia (*)
6 

 

 

 

Yekûn yıllık Satış
Bedeli
T.L.
B
Yıllık Satış
Bedeli
T.L. 

 

 

Yıllık Satış
Bedeli
Damga pulu ve kıymetli
kâğıtlar x 2
57.500
=
+
Diğer emtia (*)
5
Şeker, Millî piyango bileti, içki
ispirto, akaryakıt (perakende)
57.500
=
+
Diğer emtia (*)
2
Tütün, çay
57.500
=
+
Diğer emtia (*)
3
Akaryakıt (acenteler)
57.500
=
+
Diğer emtia (*)
6 

 

CETVEL
IV 

I No. lu cetvelde yazılı emtia alım – satımı ile ücretle imal, tamir ve küçük sanat işini birlikte yapanlar

 

Yekûn yıllık
Bedeli
T.L.
Yıllık mübayaa
Bedeli
T.L.
Alınan yıllık
Ücret
T.L.
 

 

Damga pulu ve kıymetli
kâğıtlar x 2
52.500
=
+
(Ücret x 7)
5
Şeker, Millî piyango bileti, içki
ispirto, akaryakıt (perakende)
52.500
=
+
(Ücret x 7)
2
Tütün, çay
52.500
=
+
(Ücret x 7)
3
Akaryakıt (acenteler)
52.500
=
+
(Ücret x 7)
6

 

Yukarıki cetvellerin tetkikinden de anlaşılacağı üzere münhasıran damga pulu, kıymetli kâğıt, şeker, millî piyango bileti, içki ve ispirto, perakende akaryakıt satışı ile iştigal edenler için esnaf muaflığının özel şartı, damga pulu ve kıymetli evrakta : yıllık mübayaa 125.000, satış 130.000; şeker, millî piyango bileti, içki ve ispirto ve perakende akaryakıtta : yıllık mübayaa 100.000, satış 105.000; tütün ve çayda : yıllık mübayaa 150.000, satış 155.000; akaryakıt acenteleri için : yıllık mübayaa 300.000, satış 305.000 liradır. Bu maddelerle bunlar dışında kalan sair emtianın birlikta satılması veya sözü edilen maddelerin satışı yanında ayrıca ücretle imal, inşa, tamir ve küçük sanat işlerinin de yapılması halinde ise damga pulu, kıymetli kâğıtta : yıllık mübayaa bedelinin 2/5 i; şeker, millî piyango bileti, içki, ispirto ve perakende akaryakıt satışlarında : yıllık mübayaa bedelinin 1/2 si; tütün ve çayda : yıllık mübayaa bedelinin 1/3 ü; akaryakıt acentelerinde : akaryakıtın yıllık mübayaa bedelinin 1/6 sı nazara alınmak suretiyle yekûn emtia mübayaa bedelinin 50.000 veya 52.500 ve satış bedelinin ise 57.500 lirayı aşıp aşmadığına bakılır ve buna göre özel şartın mevcut olup olmadığı tâyin olunur.(*) Not

A ve B tablolarının üçüncü sütunlarındaki (diğer emtia), bu tabloların ikinci sütunlarında yazılı emtialar haricindekileri ifade eder. İkinci sütunlarda yazılı emtialarin birlikte satışı halinde mübayaa ve satış ölçüleri hesaplanırken, bu emtialar için mezkür sütunlarda zikredilen ölçüler nazara alınır. (III numaralı cetvelin B tablosuna ait misale bakılması.)

Misâller :

II numaralı cetvele ait misâl :

Bir mükellefin II numaralı cetvelde yazılı emtiadan yalnız biri ile ve bilfarz (içki, ispirto) alım satımı ile uğraştığını farz edelim. Yıllık mübayaa bedeli 100.000, satış bedeli 105.000 lira olduğundan, bu haller aşıldığı ve mükellef esnaf muaflığının diğer genel ve özel şartlarını da haiz bulunduğu takdirde kendisinin esnaf muaflığından faydalandırılması, mezkûr hadler aşıldığı takdirde ise gelir vergisine tabi tutulması lâzım gelir.

III numaralı cetvele ait misâl :

(A) Tablosu :

Kunduracılık yapan bir mükellefin kendi nam ve hesabına yaptığı imalâtta kullanmak üzere satın aldığı iptidaî madde ve yardımcı malzeme bedellerinin (kösele, deri, çivi, iplik ve saire gibi) 25.000 lira olduğunu ve ayni şahsın dükkânında, perakende akaryakıt sattığını ve akaryakıt için 30.000 lira ödediğini farz edelim :

Bu mükellefin esnaf muaflığı şöyle tâyin olunur :

Akaryakıt
Diğer emtia
30.000
+
25.000
2

40.000 = 15.000 + 25.000Mükellefin yıl içindeki alımları 40.000 lira olduğuna, bu miktar ise kanunda özel muaflık şartı olarak tâyin edilen 50.000 liranın dûnunda bulunduğuna göre bu kimse esnaf muaflığının özel şartını haiz kabul edilecek, diğer genel şartları da haiz ise gelir vergisine tabi tutulmıyacaktır.

(B) Tablosu :

Bakkallıkla uğraşan bir mükellefin bakkaliye emtiasiyle birlikte şeker, içki, ispirto, perakende akaryakıt, tütün ve çay da sattığını ve yıl içinde bakkallık eşyasından 40.000 liralık, şekerden 10.000 liralık, tütün ve çaydan 9.000 liralık, akaryakıttan 20.000 liralık, satış yaptığını farz edelim :

Bu mükellefin esnaf muaflığının satış özel şartını haiz olup olmadığı şöyle tâyin olunacaktır :

Şeker
İçki,
ispirto
Akaryakıt
perakende
Tütün ve
çay
Bakkaliye
eşyası 

10.000
8.000
20.000
9.000
(
+
+
+
+
40.000 )
2
2
2
2

62.000 = (5.000 + 4.000 + 10.000 + 3.000) + 40.000Bu mükellefin yıl içindeki satışları tutarı 57.500 lirayı geçtiğinden kendisinin esnaf muaflığından istifade ettirilmesi mümkün değildir.

IV numaralı tabloya ait misâl :

Bir terzinin iptidaî madde ve malzemesi müşteriye ait olmak üzere dikiş diktiğini ve bundan bir yılda 5.000 lira ücret aldığını ve ayrıca 8.000 liralık millî piyango bileti satın alarak sattığını farzedelim :

Şu şahsın esnaf muaflığının özel şartını haiz olup olmadığı aşağıdaki şekilde tâyin olunur :

Millî piyango bileti mübayaası

8.000
+
(5.000 x 7)
2

39.000 = 4.000 + 35.000Mükellefin terzilik ücreti ile yıllık bilet mübayaası 52.500 liralık ölçüyü aşmadığından esnaf muaflığının genel şartlarını da haiz ise gelir vergisiyle teklifi gerekmiyecektir.

e) Taşıma işlerinde esnaf muaflığının hususî şartları :

6582 sayılı Kanunla, Gelir Vergisi Kanununda, taşıma işleri dolayısiyle tâyin edilmiş bulunan esnaf muaflığı şartları tamamen değiştirilmişti. Bu kanunla (6383 sayılı Kanunla) muafiyet ölçüsü olarak 6582 sayılı Kanundaki vasıta adet ve tonajı ve ücret esası muhafaza edilmekle beraber adet, tonaj ve ücret hadlerinde arttırmalar yapılmıştır.

Yeni hükme göre, su üzerinde müteharrik nakil vasıtası işletenlerin muafiyetten istifade edebilmeleri için, işlettikleri makineli vasıtaların rüsum tonilâtoları toplamı 25, makinasız vasıtaların rüsum tonilâtoları toplamı 150 tonilâtoyu (hem makineli hem de makinesiz vasıta işletenlerde makinelilerin rüsum tonilâtoları toplamının 6 katı ile makinesizlerin rüsum tonilâtoları toplamının mecmuu 150 tonilâtoyu) aşmaması ve rüsum tonilâtoları bu hadler dahilinde olsa dahi bir takvim yılı içinde alınan taşıma ücretlerinin tutarı 15.000 lira veya bunun dûnunda olması şarttır.

Kara nakil vasıtası işletenlerde muafiyet için, motorlü vasıta adedinin birden, araba adedinin ise 10 dan fazla olmaması ve vasıta adetleri bu miktarları tecavüz etmese dahi bir takvim yılı içinde alınan taşıma ücretleri tutarının 15.000 lirayı aşmaması şarttır.

Kara taşıma vasıtalarında arabalar ve motörlü vasıtalar dışında kalan vasıtalar için evvelce olduğu gibi sadece ücret şartı aranılacaktır.

Su üzerinde müteharrik taşıma vasıtalarından makineli ve makinesizlerin birlikte işletilmesi halinde olunacak muamele bendde ayrıca tasrih olunmuş, fakat bunun dışında kalan, bilfarz su üzerinde müteharrik vasıtaların kara taşıma vasıtaları ile birlikte işletilmesi gibi hallerde ayrı bir ölçü vaz olunmamıştır. Bu durumda, ölçülerin evvelce olduğu gibi ayrı ayrı nazara alınması yani, bir kimse, 10 araba, bir otomobil (kamyon veya otobüs) 25 rüsum tonilâtoluk makinalı su üzerinde müteharrik taşıma vasıtası işletirse adet ve tonaj bakımından şartları haiz olduğunun kabul edilmesi, sadece bu vasıtaların işletilmesinden elde ettiği yıllık ücretin 15.000 lirayı aşıp aşmadığı üzerinde durulması lâzım gelir.

Taşıma işlerinin hususiyeti nazara alınarak bu bendin sonuna yeni bir hüküm eklenmiştir.

Yeni hükme nazaran, bu bendde yazılı ölçüler, birlikte yaşayan aile fertleri (eşler ve velâyet altındaki küçük çocuklar) bakımından topluca tatbik edilecektir.

Birlikte yaşayan eşler ve velâyet altındaki küçük çocuklar kendi nam ve hesaplarına ayrı ayrı taşıma vasıtası işletmekte olabilirler. Bu durumda, anılan kimselerden her birinin esnaf muafiyetinin hususî şartlarını (adet, tonaj ve ücret ölçülerini) haiz olup olmadığını tâyin ederken işletilen vasıtalar topluca nazara alınacaktır.

Bilfarz, baba bir kamyon işletmekte iken eşi veya velâyet altındaki küçük çocuğu motörlü bir kara nakil vasıtası daha işletmeye başlarsa, bu takdirde, başka şartlar aranmaksızın babanın ve yeni vasıtayı işleten eş veya çocuğun esnaf muaflığı bahis mevzuu olmayacaktır.

Kezâ, eşlerin ve velâyet altındaki küçük çocukların işlettiği vasıtaların mecmuu adet veya tonajı, muafiyet ölçüsü dahilinde kalmakla beraber bütün bu vasıtaların işletilmesinden takvim yılı içinde alınan taşıma ücretleri toplamı bendde derpiş olunan 15.000 lirayı aşmakta ise her birinin aldığı ücret bu haddin dûnunda bulunsa dahi bu kimseler mezkûr işlerinden dolayı gelir vergisiyle teklif edileceklerdir.

Meselâ, baba işlettiği kamyondan bir yıl içinde 13.000 lira, eş ayni müddet içinde işlettiği 4 arabadan 3.000 lira taşıma ücreti sağlamış ise, vasıta adedi muafiyet ölçüsü dahilinde kalmış olmasına rağmen mecmuu ücret 15.000 lirayı aşdığından baba da eşde esnaf muafiyetinden istifade edemiyeceklerdir.

Çocuğun eşlerle (ana ve baba ile) birlikte yaşaması, 18 yaşını doldurmamış bulunması ana ve babanın velâyeti altında olması şarttır. Çocuğun öz veya üvey olması, evlât edinilmiş bulunması durumu değiştirmez.

Eşler bakımından birlikte yaşamış olma, yâni Medenî Kanun hükümlerine göre aralarında evlilik rabıtası bulunması kâfidir. Medenî Kanunun ayrı yaşamağa cevaz verdiği hallerde eşler birlikte yaşamıyor kabul edilir.

III _ Ortaklıklarda esnaf muaflığı şartları :

Gelir Vergisi Kanununun 9 uncu maddesinde ne 6582 ne de bu son kanunla herhangi bir tadilât yapılmamıştır.

Bu maddede mevzuubahis edilen ortaklıktan maksadın hususî veya adi ortaklıklar olduğu ve bunların mahiyeti hakkında 29 numaralı genelgede gerekli izahat mevcuttur. Ancak, 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin 3 numaralı bendinde 6582 sayılı Kanunla yapılan tadilât sebebiyle, hususî şirket ortaklarının her hal ve kârda gelir vergisiyle teklifleri lâzım geleceği yine bu tebliğde (29 numaralı tebliğ) belirtilmişti.

Mezkûr bend hükmü, 6838 sayılı Kanunla yeniden tadil görmüş, yukarıda izah edildiği veçhile (yıllık beyan esasında gelir vergisine tabi olmamak) şartı, (ayrıca ticarî ve meslekî faaliyetleri dolayısiyle 5432 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olmamak) şeklinde değiştirilmiştir. Bu değişiklik sebebiyledirki ister hususi ister adî ortak durumunda olsun bütün ortaklar, esnat muaflığının (Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak) şartı ile bu son tadile göre (5432 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olmamak) şartını ayrı ayrı, muaflığın diğer şartlarını ise topluca haiz bulundukları takdirde, esnaf muaflığından faydalanabileceklerdir.

IV _ Esnaf muaflığı şartlarını yıl içinde kaybedenlerle bu şartları yeniden ihraz edenler.

Esnaf muaflığı şartlarını yıl içinde kaybedenlerle bu şartları yeniden ihraz eyleyenler hakkında 6838 sayılı kanunla bir tadil veya ihdas vaki olmadığından, bu hususlarda 29 sıra numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliği esasları dairesinde muamele yapılır.

V _ Esnaf yanında çalışan ücretlilerin durumu :

6582 sayılı kanunla 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 24 üncü maddesinin 5 numaralı bendi tâdil edilerek esnaf muaflığından faydalananlar yanında çalışan hizmet erbabının ücretleri gelir vergisinden istisna edilmiştir.

Bu hükümle kâbul edilen ücret istisna hizmet erbabının yanında çalıştığı kimsenin, yani; iş verenin mükellefiyet durumu ile yakından alâkalı bulunduğu cihetle iş veren esnaf muaflığından faydalandığı müddetçe hizmet erbabı da ücreti üzerinden gelir vergisi ödenmiyecek, iş veren esnaf muaflığını kaybedip gelir vergisine tabi tutulduğu takdirde hizmet erbabı da ücreti üzerinden gelir vergisi ödeyecektir.

5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 13 üncü maddesi hükmüne göre, esnaf muaflığının genel şartlarını yıl içinde kaybedenlerin muaflığı, müteakip takvim yılı başından itibaren; esnaf muaflığının özel şartlarını yıl içinde kaybedenlerin muaflığı ise, ayni hükme (13 üncü madde hükmüne) göre;

a) Özel şart olarak tayin edilen alım, satım, ücret, adet, tonaj ve sair ölçülerdeki artış % 50 den fazla ise, şartın ihlâl olunduğu takvim yılının başından,

b) Mezkûr ölçülerdeki artış % 50 ve onun dununda ise, şartın ihlâl olunduğu tarihi takip eden takvim yılının başından, itibaren kalkacaktır.

Yukarki izahata nazaran hizmet erbabının yanında çalıştığı kimsenin, esnaf muaflığının genel veya özel şartlarını kaybetmesi sebebiyle, müteakip takvim yılı başından itibaren gelir vergisine tabi tutulması gerekiyorsa, hizmet erbabı da aynı yılın başından itibaren ücretleri üzerinden gelir vergisine tabi olacaktır.

Hizmet erbabının yanında çalıştığı kimsenin muaflığı, muafiyetin ihlâl edildiği takvim yılının başından itibaren kalkmakta yani o yılın başından itibaren gelir vergisine tabi tutulması gerekmekte ise; bu takdirde, hizmet erbabının ücretlerine uygulanan istisnanın, muaflık şartlarının ihlâl olunduğu tarihten itibaren kalktığını kâbul etmek lâzımgelir.

Bilfarz bir tuhafiyeci 1956 yılında esnaf muâflığından faydalanmakta iken, yılın 8 inci ayında yeni taşındığı işyeri sebebiyle 300 liralık irat şartını ihlâl etmiş olsa muafiyeti bu yılın (1956 yılının) sonuna kadar devam edecek 1/1/1957 den itibaren gelir vergisine tabi tutulacaktır.

Bu kimsenin yanında çalışan iki tezgâhtar da aynı suretle 1956 sonuna kadar ücretlerinden gelir vergisi ödenmiyecek 1/1/1957 den itibaren ücretleri üzerinden gelir vergisi kesilmeye başlanacaktır.

Esnaf olarak muafiyetten faydalanan bir hazır ayakkabıcı, 1/9/1956 da bu tarihe kadar ki mübayaasının 75001 lira olduğunu tesbit etmişse, kendisi 1/1/1956 dan itibaren gelir vergisine tabi olacak, yanında çalışan işçileri ise 1/9/1956 tarihinden itibaren alacakları ücretleri üzerinden gelir vergisi ödeyeceklerdir.

6582 sayılı kanunun, 1956 tatbik yılında muafiyet şartlarının uygulama tarzına taallûk eden geçici birinci, 1955 ve daha evvelki yıllar vergilerinin hangi esaslara göre alınacağına taallûk eden geçici ikinci maddeleri hükümleri ile aynı kanunun (6582 sayılı kanunun), esnafın mecburiyetlerine taallûk eden üçüncü maddesi hükmü ve yürürlük maddesi hakkında 29 sıra numaralı Gelir Vergisi Genel Tebliğinde izahat dahilinde muamele yapılacaktır.

IV _ 1956 yılında ilk defa gelir vergisine tabi olacaklardan işletme esasına defter tutacakların vergi cezaları :

6838 sayılı kanunun muvakkat birinci maddesine göre, bu kanunun yürürlüğe girdiği yıl (1956 yılı) içinde ilk defa gelir vergisine tabi olacaklardan işletme hesabı esasında defter tutacak mükellefler adına, mezkûr yıl içindeki Gelir Vergisi Kanunu ile Vergi Usul Kanununun Gelir Vergisi Kanunu ile alâkalı hükümlerine aykırı hareketlerden dolayı, kaçakçılık, kusur ve usulsüzlük cezaları kesilmiyecektir.

Şu kadar ki, 5432 sayılı Vergi Usul Kanununun 6094 sayılı kanunla değiştirilen 324 üncü maddesinde belirtilen şekilde, ticarî faaliyetleri vergi dairesinin ıttıla haricinde kalanlar hakkında bu madde hükmü uygulanmıyacaktır.

a) 1956 yılı içinde ilk defa kimler gelir vergisine tabi olacaklar :

Bu kanun (6838 sayılı kanun) hükümleri ile 6582 sayılı kanunun muvakkat birinci maddesinin ikinci fıkrası hükümleri muvacehesinde, ticaret ve sanat işiyle iştigal edenlerden durumları aşağıda yazılanlar 1956 yılında gelir vergisine tabi olacaklardır.

1. İş yerlerinin (mağaza, dükkân, yazıhane, şantiye, idarehane, imalâthane, depo, ardiye gibi yerlerle otel, bar, gazino, kahvehane benzeri eğlence ve istirahat yerleri ve maden ve taş ocakları gibi yerler) 1/1/1956 daki (yıl içinde işe başlayanlarda işe başlama tarihindeki) yıllık gayrisafî iratları toplamı 300 lirayı aşanlar,

300 liralık haddin hesabında nazarı itibare alınacak hususlar 1/a parağrafında izah edilmiştir.

2. 1/1/1956 tarihinde (seyyarlarda 1/3/1956 da) ve yıl içinde işe başlayanlarda işe başlama tarihinde, ayrıca ticarî veya meslekî işlerinden ötürü Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre defter tutmak mecburiyetinde olanlar,

3. 1/1/1956 tarihinde (seyyarlarda 1/3/1956) ve yıl içinde yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihinde işlerinde bilfiil çalışmadıkları gibi işlerinin sevk ve idaresi ile de meşgul olmayanlar.

4. 1/1/1956 tarihinde (seyyarlarda 1/3/1956) ve yıl içinde yeniden işe başlayanlarda işe başlama tarihinde, işlettikleri -birlikte yaşayan eşlerle velâyet altındaki küçük çocukların işlettikleri vasıtaların yekûnu- motörlü kara nakil vasıtası adedi 1 den ve araba adedi 15 den ziyade olanlarla su üzerinde müteharrik makinalı taşıma vasıtası rusum tonilâtosu 37.5, makinesizlerin tonilâtosu 225 tonilâtoyu (bu iki cins vasıtayı birlikte işletenlerde makinalıların rusum tonilâtosunun 6 katı ile makinasızların rusum tonilâtoları mecmuu 225 tonilâtoyu) aşanlar,

5. 1955 yılında esnaf vergisi mükellefi iken muafiyet şartlarını ihlâl ettiklerinden ötürü aynı yıldan veya müteakip 1956 yılından itibaren gelir vergisine tabi tutulması gerekenler. (bunların kimler olduğu 29 numaralı genelgenin (c) parağrafı altında 18 ve 19 uncu sahifelerinde tasrih edilmiştir.)

6. 1955 yılı sonuna kadar 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 13 üncü maddesinin 6582 sayılı kanunla kaldırılan son fıkrasına göre, esnaf muaflığından faydalanmak istemediklerini yazı ile bildirenler,

7. Yukarıda 6 madde halinde zikredilenler dışında kalıpda 1956 takvim yılı sonuna kadar :

a) Alım satım işleri ile imal, inşa, tamir ve küçük sanat işleri ile iştigal edenlerden emtia, iptidai madde ve malzeme mübayaa bedelleri tutarı 75,000 satışları tutarı 86,250 lirayı aşanlar,

b) Ücretle yaptıkları imalât, tamirat, inşaat ve küçük sanat işleri karşılığında aldıkları ücret tutarı 11,250 lirayı aşanlar,

c) a ve b parağraflarında belirtilen işleri birlikte icra edenlerden ücretle yaptıkları işler karşılığında aldıkları ücretin 7 katı ile mübayaa bedelleri tutarı 78,750 lirayı aşanlar,

d) Tavassut işleri mukabilinde aldıkları ücretlerin tutarı 7,500 lirayı aşanlar,

e) Maden işletmeleri ile taş ve kireç ocağı, tuğla harmanı işletenlerden kum ve çakıl istihracı işiyle uğraşanlardan satışları tutarı 86,250 lirayı aşanlar,

f) Yılın her hangi bir tarihinde birden fazla motorlu kara nakil vasıtasını 15 den fazla araba ve 37,5 tondan yukarı makinalı 225 rüsum tonilâtodan yukarı makinasız su üzerinde müteharrik nakil vasıtası işletenler (makinalı ve makinasız vasıtaların birlikte işletilmesi halinde makinelilerin 6 katı ile makinasızların rüsum tonilâtoları toplamı 225 tonilâtoyu aşanlar),

g) İşlettikleri vasıta adet ve tonajı ne olursa olsun aldıkları taşıma ücretleri tutarı 22.500 lirayı aşanlar,

h) 1956 yılı içinde işe başlayıp da 5421 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 14 üncü maddesinin son fıkrası mucibince esnaf muaflığından faydalanamıyacak olan kollektif ve komandit şirket ortakları ile ikrazat işleriyle uğraşanlar.

f ve g harfli parağraflardaki ölçülerin tayininde, birlikte yaşayan eşlerle velâyet altındaki küçük çocuklar tarafından işletilen vasıtalar ve alınan taşıma ücretleri toplanmak suretile nazara alınır.

a ve c parağraflarda belirtilen hadler, 9 uncu sayfanın d parağrafında zikrolunan emtia için bu paragrafın I, II, III ve IV numaralı cetvellerinde gösterilen nisbetler nazara alınmak suretile tesbit olunur.

b) Vergi Usul Kanununa göre işletme hesabı esasında defter tutacaklar :

5432 sayılı Vergi Usul Kanununun 167. maddesinde birinci sınıf tüccarların bilânço, ikinci sınıf tüccarların ise işletme hesabı esasına göre defter tutacakları hükme bağlanmış müteakip maddelerde de birinci ve ikinci sınıf tüccarların kimler olduğu tasrih edilmiştir.

Gelir vergisi mükelleflerinden aşağıda yazılı tüccarlar birinci sınıftır.

1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satan ve yıllık alımlarının tutarı 200,000 lirayı ve satışlarının tutarı 220,000 lirayı aşanlar,

2. Birinci bendde yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşıp da yıl içinde elde ettikleri gayrisafî iş hasılâtı 40,000 lirayı aşanlar,

3. 1 ve 2 numaralı bendlerde yazılı işlerin memzucen yapılması halinde 2 numaralı bendde yazılı iş hasılâtının 5 katı ile yıllık satış tutarının toplamı 200,000 lirayı aşanlar,

4. İhtiyari olarak bilânço esasına göre defter tutmayı tercih edenler.

İptidaî madde ve malzemesi kendisine ait olarak inşaat işi yapanların sınıfı 1 numaralı fıkra hükmüne göre tayin olunur.

Yukarda zikrolunanlar bilânço esasında defter tutanlar olufp 6838 sayılı Kanunun geçici maddesi hükmünden faydalanmazlar.

b) İkinci sınıf tüccarlar :

Yukarda yazılı olanların dışında kalanlar ikinci sınıf tüccar, olup işletme hesabı esasına göre defter tutacak kimseleri teşkil eder.

Yeniden işe başlayan tüccarlar yıllık iş hacimlerine göre sınıflandırılıncaya kadar, ikinci sınıf tüccarlar gibi işletme hesabı esasında defter tutabilirler.

Hususi ve âdi şirketlerin defter tutma bakımından sınıfları da yukarıki esaslara göre tayin olunur.

Ticaret ve san’at işiyle iştigal edenlerden kimlerin ilk defa gelir vergisine tabi tutulacakları ve bunlardan hangilerinin ikinci sınıf tüccar, yani; işletme hesabı esasında defter tutacakları yukarıda tafsilâtile izah edilmiştir.

İşte 1956 yılında ilk defa gelir vergisine tabi tutulacaklardan işletme hesabı esasında defter tutacakların Vergi Usul Kanununun usulsüzlük, kusur ve kaçakçılık addettiği suçlarından dolayı namlarına ceza kesilmiyecektir.

Ancak işlenen suçun, Gelir Vergisi Kanununun veya Vergi Usul Kanununun gelir vergisi ile alâkalı hükümlerine aykırı hareketleriden ibaret olması lâzımdır.

Anılan hükmün bu gibilerin diğer vergi kanunları veya Vergi Usul Kanununun diğer vergi kanunları ile alâkalı hükümlerine aykırı hareketlerine uygulanacak cezalarla alâkası yoktur.

Diğer taraftan, 1956 yılında ilk defa gelir vergisine tabi tutulacaklardan faaliyetleri veya esnaf muaflığından mükellefiyete geçme keyfiyeti 15/4/1957 tarihine kadar (15 inci gün dâhil) vergi dairesinin ıttılâ dışında kalanlar mezkûr geçici madde hükmünden faydalanamıyacaklardır.

Meriyet :

6838 sayılı kanun 1/1/1956 da yürürlüğe girdiğinden, 6582 sayılı kanunun sadece bu kanunla tadil gören hükümleri hiç bir suretle mükellefler hakkında uygulanmayacaktır.

Gereğinin bu esaslar dairesinde ifası rica olunur.

Bir Cevap Yazın